Mənzillərin yüksək sürətlə satılması sosial şəbəkələrdə geniş müzakirələrə yol açıb, ciddi narazılıq yaradıb. Ona görə də MİDA bu məsələnin araşdırılması üçün aidiyyəti üzrə Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinə müraciət edib.
DTX-nın araşdırması nəticəsində məlum olub ki, kənardan kompüter sistemlərinə və məlumatlarına qanunsuz müdaxilə olunub. Bu əmələ yol verən şəxslər məsuliyyətə cəlb ediliblər. Araşdırmaların nəticələri barədə ictimaiyyətə əlavə məlumat veriləcəyi qeyd olunub.
Baş verən bu hadisə əslində mühüm sirr daşıyıcısı olan dövlət qurumları üçün də bir həyəcan təbili olmalıdır. Məntiqlə düşündükdə belə nəticəyə gəlmək olar ki, MİDA-nın saytında bu əməli törədənlər bənzər addımları başqa qurumlarla bağlı da edə bilərlər.
Bütün bunların fonunda mühüm dövlət qurumları üçün kibercinayətdən dığortalanma aktual mövzuya çevrilmiş olur.
“Multimedia” İnformasiya Sistemləri Texnologiyaları Mərkəzinin direktoru, Azərbaycan İnternet Forumunun prezidenti Osman Gündüz hesab edir ki, sonuncu güzəştli mənzil satışının nəticələrinin ləğv edilib-edilməməsi DTX və MİDA-nın birgə araşdırmasının yekununda bəlli ola bilər.
Onun sözlərinə görə, əgər müəyyən olunsa ki, baş verənlər nəticələrə təsir edib, onda bu məsələ gündəmə gələ bilər:
“Baş verənlər onu göstərir ki, MİDA bir daha sisteminin İT auditini təşkil etməli, təhlükəsizliyini gücləndirməli, daha müasir texnologiyalardan istifadə etməli, peşəkar mütəxəssisləri cəlb etməlidir. Baş verənlər həm də bir daha onu göstərir ki, güzəştli mənzil satışı sistemi ciddi şəkildə yenilənməlidir. Bununla bağlı əvvəllər də təkliflər vermişdik. Onlayn satış prosesi insan amili olmadan reallaşan şəffaf, korrupsiya riski az olan sistem olmasına baxmayaraq, görünür ki, burada İT bacarıqlarla bağlı öncədən bəlli olan ədalətsizlik var. Bu baxımdan alternativ güzəştli mənzil satışı üsulu təklif edilməlidir. Satışdan sonra MİDA bəzi məqamları (fərdi məlumatlarla bağlı hissələri) çıxmaq şərtilə onlayn satış prosesini əks etdirən bütün log faylları mütləq açıqlamalıdır. Ən tez və ən gec satılan mənzillərlə bağlı log faylları ayrıca qeyd etmək vacibdir. Sistemin dayanıqlığı və təhlükəsizliyi ilə bağlı güvənli qurumların açıqlamaları verilməlidir. Süni seçimlərin, robot seçimlərin, qeyri-qanuni müdaxilələrin qarşısını almaq üçün müntəzəm yeniliklər edilməlidir. Onlayn satış prosesi sosial mediada və televiziyada canlı yayımlanmalıdır”.
Real həyatda öz təhlükəsizliyimizi necə qoruyuruqsa…
Təbiidir ki, verilən mütəxəssis məsləhəti digər qurumlar üçün də aktuallıq kəsb edir.
Mütəxəssislər vurğulayır ki, necə real həyatda öz təhlükəsizliyimizi qoruyuruqsa, tanımadığımız kəslərə məlumat vermiriksə, evdən çıxanda qapını kilidləyiriksə bu yanaşma internetdə də olmalıdır. Hər insan, hər qurum başa düşməlidir ki, internet təhlükəsizlik nöqteyi-nəzərdən çox qorxulu yerdir.
Müəyyən sənədlərin əldə edilməsində, əlaqələrin qurulmasında internetdən istifadə qaçılmazdır. Çıxış yolu qurumların təhlükəsizlik üzrə rəqəmsşl savadlılığının artırılmasındadır. Aidiyyəti orqanlar – dövlət orqanları, ictimai qurumlar təlimatlandırıcı video çarxlar hazırlamalıdırlar. Lazımi təhlükəsizlik qaydalarını yaymalıdırlar. Çünki vətəndaşlar və qurumlar məlumatsızlıqdan həmin təhlükələrlə üzləşirlər. Yaxın illərdə tam olaraq rəqəmsal hökumət mərhələsinə keçəcəyik. İndi hər hansısa sənədi (fiziki olaraq) haradansa gedib alırıqsa, bir neçə ildən sonra bu proses tam onlayn sistemə keçəcək. O zaman bizim və qurumların məsuliyyəti daha da artacaq. Ona görə də indidən məlumatlanmalıyıq. İnsanlarda rəqəmsal mədəniyyət yaranmalıdır. Rəqəmsal mədəniyyətin əsas elementlərindən biri də rəqəmsal təhlükəsizlikdir.
Müasir dünyada informasiya sistemlərinin qorunması mühüm əhəmiyyət kəsb edir
Azərbaycanda artıq bir çox sahələrin internetə inteqrasiya olunduğunu vurğulayan Azərbaycan İnternet Forumunun prezidenti Osman Gündüzün sözlərinə görə, müasir dünyada informasiya sistemlərinin qorunması mühüm əhəmiyyət kəsb edir:
“Azərbaycan kibercinayətkarlıqla bağlı konvensiyalara da qoşulub. Kiberhücumlarla bağlı problemlər bütün dünyada yaşanır. Müxtəlif ölkələrdə dövlət qurumlarının informasiya sistemi dağıdılaraq məlumatlar oğurlanır. Son dövrlər ölkəmizdə də belə neqativ halların qarşısını almaq üçün mübarizə tədbirləri gücləndirilib. Azərbaycanda yeni yaradılan assosiasiya kibercinayətkarlığa qarşı mübarizə imkanlarını daha da genişləndirəcək. Assosiasiya bu sahədə yeni təkliflərin hazırlanıb hökumətə təqdim edilməsində mühüm rol oynayacaq. Yeni qurum ən son texnoloji yenilikləri tətbiq edəcək. Yəni yalnız kibercinayətkarlıqla deyil, kritik infrastruktura daxil olan dövlət və özəl sektorun kibertəhlükəsizlik məsələlərinə də nəzarət edəcək. Əvvəllər dövlət sektorunda kibertəhlükəsizlik və informasiya təhlükəsizliyi ilə bağlı məsələlər daha çox Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin kurasiyasında olub. Bu qurum həm də Prezident fərmanı ilə yaradılan İnformasiya Təhlükəsizliyi üzrə Koordinasiya Komissiyasının fəaliyyətini də istiqamətləndirir. Deməli, bundan sonra dövlət tərəfindən kibertəhlükəsizliklə bağlı əsas resurslar DTX-ya yönəldiləcək və hər iki sektorda kibertəhlükəsizliklə bağlı məsələlərdə DTX-nin rolu xeyli artacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
