Milli Məclisin aprelin 12-də keçirilən iclasında “Qida təhlükəsizliyi haqqında” qanun layihəsi ikinci oxunuşda qəbul edilib. 9 fəsil 40 maddədən ibarət olan qanun layihəsində insanların sağlamlığı, qida və yem məhsullarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi nəzərdə tutulur. Ancaq bu layihədəki bəzi nüanslar ictimaiyyət arasında birmənalı qarşılanmayıb və böyük narazılığa səbəb olub.
Qanun layihəsinin 13-cü maddəsində qeyd oluur ki, tərkibində genetik modifikasiya olunmuş orqanizmlər (GMO) olan yem məhsullarının Azərbaycanda istehsalı, emalı və dövriyyəsinə icazə verilsin. Layihədə qeyd olunur ki, GMO-lu məhsullar müvafiq icra hakimiyyətinin müəyyən etdiyi qurum tərəfindən qeydiyyata alındıqdan sonra istifadə edilə bilər. Qanuna əsasən, qeydiyyata alınan məhsul insan sağlamlığına zərərli olmamalı, istehlak xüsusiyyətləri ilə bağlı istifadəçiləri aldatmamalı və heyvanların normal qidalanması üçün zəruri inqrediyentlərə sahib olmalıdır.
Qanun layihəsində göstərilən maddələr ictimaiyyət arasında narazılığa səbəb olub. İddia olunur ki, bu, genefonda zərbə vuracaq.
Qeyd edək ki, GMO-nun insan həyatı üçün təhlükəli olması Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən də təsdiq olunub. ÜST-ün apardığı araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, GMO-ların geniş istehsalına başlanıldığı 1995-ci ildən dünyada qlüten həssaslığı, diabet və xərçəng kimi xəstəliklərin sayında ciddi artım qeydə alınıb.
Xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyevin 2016-cı ildə “Mədəni bitkilərin genetik ehtiyatlarının mühafizəsi və səmərəli istifadəsi haqqında” imzaladığı fərmana əsasən, ölkə ərazisində genetik modifikasiya olunmuş bitkilərin, yaxud müasir biotexnoloji və gen mühəndisliyi metodları ilə yaradılmış kənd təsərrüfatı bitki materiallarının istehsalı, dövriyyəsi, rayonlaşdırılması, ölkəyə gətirilməsi və dövlət reyestrinə daxil edilməsi qadağandır.
Amma buna baxmayaraq, mətbuatda Azərbaycanda GMO-lu qidalardan istifadə ilə bağlı zaman-zaman materiallar dərc olunub. Belə məhsulların satışı ilə bağlı müxtəlif iddialar ortaya atılıb. Bu iddiaların doğru olub-olmaması müzakirə mövzusu olsa da, gerçəklik budur ki, GMO-nun istehsalının artdığı illərdə dünyada olduğu kimi Azərbaycanda da müxtəlif xəstəliklərdən vəfat edənlərin sayı çoxalıb.
Qeyd etdiyimiz kimi, qanun layihəsində qeyd olunan tərkibində genetik modifikasiya olunmuş orqanizmlər (GMO) olan yem məhsullarının Azərbaycanda istehsalı, emalı və dövriyyəsinə icazə verilməsi narazılığa səbəb olub.
“Müəyyən qüvvələr illərdir ki, Azərbaycanda GMO-nu hüquqi səviyyədə qəbul etdirməyə çalışırlar”
Azad İstehlakçılar Birliyinin (AİB) sədri Eyyub Hüseynov bildirdi ki, müəyyən qüvvələr illərdir ki, Azərbaycanda GMO-nu hüquqi səviyyədə qəbul etdirməyə çalışır. Ölkədə illərdir ki, GMO əkinçiliyinin olmasıyla bağlı fikirlər səsləndirlilir: ”Azərbaycanda ABŞ-ın “Monsanto” şirkətinin istehsal etdiyi “Raund-ap” herbisidləri satılır. Əgər bu herbisidlər Azərbaycanda satılırsa, bu o deməkdir ki, ölkədə GMO əkinçiliyi də var. Azərbaycanda GMO-nun təbliğatını aparan lobbilər bu əməllərinə son qoymalıdırlar. Prezident İlham Əliyevin GMO-nun məhdudlaşdırılmasıyla bağlı qəbul etdiyi “Toxumçuluq haqqında” qanun, “Taxılçılıq haqqında” qanun və digər qanunlarla bu məsələlər tənzimlənir. Lakin müəyyən lobbilər bu fərmanların əhəmiyyətini aşağı salmağa çalışırlar. İlk dəfədir ki, qanunvericiliyə GMO-lu heyvan yemlərinin gətirilməsi daxil olunur. Məlumdur ki, ABŞ-ın böyük şirkətləri GMO-nu dünyaya yeritmək üçün Ümumdünya Ticarət Təşklatından istifadə edirlər. Bu şirkətlər öz məhsullarını ölkəmizdə satmaq üçün yuxarı dövlət orqanlarında çalışan şəxslərə rüşvət təklif edirlər.
Mən İctimai Şuraya təklif etdim ki, GMO yemləri ilə istehsal olunan məhsulların üzərində “bu yemləmədə GMO yemlərindən istifadə olunub” yazısı qeyd olunsun. Lakin AQTA rəsmiləri bildirdilər ki, bu zaman həmin məhsulları heç kim almaq istəməyəcək. Ancaq nəzərə almalıyıq ki, istehlakçıların seçim etmək hüququ var. Ona görə də təklif edirəm ki, GMO-lu malların markalanmasında istehlakçıların məlumat almaq hüququ təmin olunsun”.
Günel CƏLİLOVA
