Son dövrlər dövlətin bütün sahələrində gəncləşmə siyasəti həyata keçirilir. Hər bir istiqamətdə gəncləşmə, yeniliklər özünü göstərməkdədir. Bu baxımdan, Azərbaycan elmində də gəncləşmə siyasətinin aparılması bir zərurətə çevrilib.
Adətən neçə illərdir ən çox eşitdiyimiz budur ki, gənclər elmə gəlmir, elmdə gənclərin payı yoxdur, elmdə gəncləşmə getmir və sair. Əslində, bu cür yanaşmanın kökündən yanlış olduğu qənaətindəyik. Çünki ətrafımızda xeyli gənclər var ki, maddi çətinliklərə, elm sahəsində maddiyyatın cüzi olmasına baxmayaraq elm sahəsinə sevgi bəsləyirlər. Bu gün kütləvi olmasa da, xeyli sayda gənc elmə maraq göstərir. İnsaf naminə deyək ki, elmə meyilli gənclərin çox böyük əksəriyyəti çətinliklərə, bürokratik əngəllərə sinə gərərək elmi işlər yazırlar. Onların arasında çox samballı dissertasiyaların olduğu da məlumdur. Bu gün elmin müxtəlif sahələrində elmi araşdırmalar zəif də olsa gedir, bu prosesdə gənclər də yox deyil. Bir sözlə, elmin sabahına sahib çıxacaq gənclər var, amma onların sırası genişlənməlidir. Hazırda həm AMEA-nın ayrı-ayrı elmi tədqiqat institutlarında, həm də ali məktəblərdə istedadlı gənclər var. Bəzi alimlərimizin təbirincə desək, gənc alimlərimiz dövlətin diqqət və qayğısına cavab olaraq Azərbaycanın inkişafına yeni töhfələr vermək əzmindədirlər. Qeyd edək ki, Azərbaycanın gənc alimlərinin qurultayı da keçirilib. Bu da o deməkdir ki, onların elmi yaradıcılıq uğurları az deyil. Sadəcə, o gənclərin həm saylarının az olması, həm də təbliğatlarının zəifliyi cəmiyyətdə “Azərbaycanda gənc alimlər yoxdur” təsəvvürü yaradır. Əslində isə belə deyil.
“Gənclərin elm sahəsində öz yeri var”
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Rasim Heydərov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, heç də bədbinliyə qapılmaq lazım deyil, çünki bu gün Azərbaycanda elmə maraq göstərən gənclər var. R.Heydərov hesab edir ki, elmə könül verən istedadlı gənclərin böyük əksəriyyəti AMEA-da fəaliyyət göstərir: “Elm sahəsində də istedadlı gənclərimiz az deyil. Gənclərin elm sahəsində öz yerləri və öz payları var. Bu danılmaz faktdır. Sadəcə olaraq, gənclərin elmə gəlməyi bir qədər çətindir. Bu mənadakı gənclər əsasən pul qazanmağa, daha çox maliyə olan sahələrə üz tuturlar. Elm sahəsində isə ümumiyyətlə pul yoxdur. Məsələn, fəlsəfə doktoruna dövlət tərəfindən verilən aylıq müavinət 60 manatdır. Ona görə də, gənclərin elmə gəlməsi çətindir. Bütün bunlara baxmayaraq istedadlı gənclər var, onlar elmlə çətinliklərə baxmayaraq elmlə məşğul olurlar. Tutalım, akademiyaya işləməyə gələn gənc alim gəlib burada 300, 320 manat maaş alır. Yenə də deyirəm savadlı, istedadlı, potensiallı gənclərimiz var. Amma xeyli müddət bizdə boşluqlar oldu, bu da təhsil sistemindəki mövcud boşluqlarla bağlı idi. Amma biz deyə bilmərik ki, gənclərimiz savadsızdır, geridə qalırlar”.
“Demək olmaz ki, gənclər elmə gəlmir, gələnlər var”
R.Heydərov qeyd etdi ki, düzdür, elmə gələn gənclərin sayı Sovet dövründəki kimi kütləvi deyil, amma var. “Dövr vardı ki, bizdə elmə gəncvlərin marağı kütləvi idi, intellektual səviyyəli gənclərimiz çox idi, hamı kitab oxuyurdu. Amma indi o yoxdur. Bu da təbiidir, əvvəl insanlar kitab oxuyurdular, indi bütün məlumatları internet resurslarından alırlar”.
Konkret olaraq AMEA-nın özünün elmi-tədqiqat institutları üçün kadr hazırlamaq üçün magistratura və doktorantura sahəsində təhsil verməsinə gəlincə, R.Heydərov bildirdi ki, qurumda təhsilin bu pillələrini bitirən gənclər arasında qalıb elmi-tədqiqat institutunda çalışanlar var. “Ümumiyyətlə, akademiya sistemində də, ali məktəblərdə də magistratura və doktoranturaya gəncləri ona görə götürürlər ki, onlar gələcəkdə elmi kadrlar kimi yetişə bilsinlər. Əlbəttə, elm müəssisələrinin kadr yetişdirməsi çox mühümdür. Magistratura, doktorantura pilləsində təhsil alan gənclər arasında heç olmasa 3-4 nəfəri qalıb elm sahəsində çalışır, qalanları gedir. Onların müəyyən bir qismi müəssisələrdə işlə təmin olunur, bəziləri isə olunmur. Bizdə çox yaxşı magisrtlər olub, amma təəssüf ki, onların hamısını işlə təmin etmək mümkün olmayıb. Yaxşı ixtisaslı kadrlar olur. Bizim institutda da son illər belə kadrlar var, onlar magistraturanı bitirəndən sonra AMEA-nın Diliçilik İnstitutunda qalıblar. Az da olsa yenə elmin xeyrinədir. Demək olmaz ki, gənclər elmə gəlmir, gələnlər var”.
“Akademiyaya gələn gənclər elmi sevənlərdir”
Gənc alimlərin xarici ölkələrdə keçirilən elmi yığıncaqlarda, konfranslarda çıxışının təmin edilməsinə, onların yaradıcılıq ezamiyyətlərinə göndərilib göndərilməməsinə gəlincə, R.Heydərov bildirdi ki, bu elmi müəssisələrdən asılı olan məsələdir: “Hər şeyin son ucu həmişə maliyənin üstünə gəlir. Maliyə problemi olmasa akademiyada kifayət qədər gəncləşmə aparmaq mümkündür. Əsas problem maliyə ilə bağlıdır. Elə elmi-tədqiqat institutları var ki, əməkdaşlarını elmi konfransalara da, yaradıcılıq ezamiyyətlərinə də göndədir, amma göndərməyənlər də var. Ali məktəblərdə sistem bir qədər fərqlidir. Onlarda maaş daha yüksəkdir. Amma akademiyaya gələn gənclər az maaş alsalar da, onlar elmi istəyib gəlirlər ki, elmə töhfələr versinlər. Bəziləri iddia edir ki, akademiya geridə qalıb, akademiyada elm yoxdur, amma əksinə Azərbaycanda AMEA-da olan elmi həzm edəcək universitet yoxdur. Tam məsuliyyətimlə deyirəm, Azərbaycanda elə bir universitet yoxdur ki, akademiyanın elmini həzm edə bilsin. Azərbaycanda elm qalıbsa akademiyada qalıb, burada işləyən gənclər də, orta nəsil də savadlı və elmə faydalıdır. Akademiyaya gələn gənclər elmi sevənlərdir”- deyə R.Heydərov bildirdi.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
