Bakıda şəhərdaxili sərnişin daşımaları ilə məşğul olan bir qrup şirkət bu sahədə yaranmış vəziyyət və qiymətlərlə bağlı hökumətə müraciət edib. Bu barədə Sputnik Azərbaycan yerli saytlara istinadən xəbər yayıb. Qeyd edilənə görə, sahibkarlar müraciətdə ictimai nəqliyyatda sərnişindaşıma xidmətləri üzrə yeni tariflərin qəbul edilməsini və müvafiq qurumların onlara dəstək olmasını istəyiblər.
Onlar avtobusları ölkəyə yüksək qiymətə (orta 120-150 min avro) gətirdiklərini, digər xidmətlər üzrə qiymət artımının olmasını və bunun da şirkətə əlavə xərclər yaratdığını bildiriblər.
Müraciətdə bildirilir ki, dünyada gedən qlobal proseslər, məhsul və xidmətlərin dəyərinin durmadan yüksəlməsi nəticəsində Azərbaycanda və region ölkələrində son aylar qiymətlər ciddi şəkildə artmaqdadır. Hazırkı şəraitdə Azərbaycanda qiymət artımının olmadığı nadir sahələrdən biri müntəzəm sərnişindaşıma xidmətidir.
Şirkətlər bildirir ki, Azərbaycanda dövlətin nəzarət etdiyi və Tarif Şurası tərəfindən müəyyən edilən ictimai nəqliyyatda gediş haqqı artırılmayıb:
"Bununla belə, ictimai nəqliyyat sahəsindəki qurumların xərcləri kifayət qədər artıb. Ümumi qiymət artımı, xarici ölkələrdən alınan mal və xidmətlər, həmçinin işçilərin sosial təminatı, sığortası və sairlə bağlı xərclərin son 2-3 ildə kifayət qədər artması ictimai nəqliyyat fəaliyyəti göstərən dövlət və özəl şirkətləri çətin duruma salıb".
Məsələ ilə bağlı "Ayşən LTD" MMC-nin rəhbəri İradə Əliyeva bildirib ki, hazırda nəqliyyat şirkətləri ağır vəziyyətdədir.
Onun sözlərinə görə, indiki iqtisadi vəziyyətlə müqayisə edəndə ictimai nəqliyyat ödənişi çox aşağı səviyyədədir:"Yerli idarəedici orqanlardan həmişə diqqət görmüşəm. Lakin yaxşı olar ki, dövlət dəstəyi bir az da artırılsın. Həm kreditin əldə edilməsi asanlaşsın, həm də gediş qiymətləri artırılsın. Çünki bu gün qiymətlər çox aşağı səviyyədədir. Avtobusların gətirilməsi ilə bağlı ciddi tələblər var. Bu tələblərə əsasən ölkəyə gətirilən avrobusların qiyməti 120 – 150 min avro ətrafındadır. Bu da yüksək qiymətdir, buna baxanda bugünkü gediş ödənişinin aşağı qiymətdə olduğunu düşünürəm. O qiymətlə 150 min avroluq avtobusu gətirmək çətindir. Bu, həm də sahibkar üçün böyük risq deməkdir".
Şirkətlər qiymət artımı ilə bağlı qonşu ölkələrdəki vəziyyəti xatırladır:"2022-ci ilin geridə qalan 3 ayı ərzində Türkiyə, Rusiya, İran və Gürcüstanda ictimai nəqliyyatda gediş haqqı artıb. Belə ki, Türkiyənin Ankara şəhərində ictimai nəqliyyat xidməti 44 faiz, Gürcüstanda 2 dəfə, İranın Təbriz şəhərində 30 faiz, Rusiya paytaxtında isə 15 faiz nisbətində artırılıb".
Daha bir nəqliyyat şirkəti "Çinar Trans" MMC-nin nümayəndəsi İsmayıl Hüseynov da hazırki gediş haqqının nəqliyyat şirkətləri üçün çətinlik yaratdığını bildirib.
İ.Hüseynov bildirib ki, bu gün daşımalarda tətbiq edilən 30 qəpiklik gediş haqqı yalnız yanacaq və sürücünün əmək haqqını ödəməyə kifayət edir:
"Nəqliyyatın ehtiyat hissəsini almağa isə pul qalmır. Buna görə də maşınları tam saz saxlaya bilmirik, çünki günbəgün maddi cəhətdən geriyə gedirik. Gediş haqqı məncə, 50 qəpik olmalıdır. Gediş haqqı artırılsa dövlətin kompensasiyasına ehtiyac qalmaz".
Şirkət rəhbəri gediş haqqının azlığı ilə yanaşı, nəqliyyatın sığortalanmasındakı problemləri də qeyd edib:"Bu gün sığorta ilə bağlı çox ciddi problemlərimiz var. Gündə 17-18 saat xətdə olan avtobusda hadisənin olmaması mümkünsüzdür. Hadisəyə görə də cərimə (malus balları) yığılır. Ümumiyyətlə, sığorta şirkətlərinin 90%-i maşını sığortalamır, sığortalayanda da 1 maşının sığortası təqribən 720 manata başa gəlir. Bu isə çox yüksək məbləğdir. Biz maşınları Türkiyədən 400 min manata yaxın qiymətə gətiririk. Hazırda balansımızda 241 ədəd maşın var. Hazırki gediş haqqı ilə bu maşınları normal saxlamaq çox çətindir".
Qeyd edilir ki, şirkətlərin hesablamalarına görə, tələblərə əməl etmək və zərərlə işləməmək üçün gediş haqqı indiki 30 qəpikdən 45-50 qəpiyədək artırılmalıdır. Bəzi şirkətlərin hesablamalarında isə gediş haqqının maya dəyəri 80 qəpiyədək yüksəlir.
Bakıda sərnişindaşıma ilə məşğul olan iri şirkətlərdən biri – "Xaliq Faiqoğlu" da hökumətə müraciət edənlər arasındadır. Şirkətdən bildirilib ki, indiki gediş haqqı avtobus şirkətləri üçün qətiyyən əlverişli deyil, şirkətlərin istismar və digər xərclərini nəzərə alanda bir sərnişinin daşımasına sərf edilən vəsait – maya dəyəri gediş haqqını üstələyir. Üstəlik, şirkətlər avtobusların alınması üçün böyük kreditlər götürüb və onları qaytarmaq üçün də ödənişlər edirlər, bu da son nəticədə şirkətlərin xərclərini artırır.
Qeyd edilir ki, “Xaliq Faiqoğlu” şirkəti də avtobusları Azərbaycana 200 min avroya və ya 400 min manata gətirir. Sonuncu dəfə Türkiyədən 50 ədəd belə avtobus alınıb.
Sərnişindaşıma şirkətləri bildirir ki, bir çox ölkələrdə ictimai nəqliyyat dövlət dotasiyası hesabına fəaliyyət göstərir. Azərbaycanda isə Bakı Metropoliteni və 2015-ci ildən fəaliyyət göstərən "Bakubus" MMC-ni çıxmaq şərtilə özəl şirkətlər heç bir dəstək almamaqla yanaşı, bahalaşan şərtlər altında fəaliyyətini davam etdirmək məcburiyyətindədir. Bununla əlaqədar olaraq sərnişindaşıma fəaliyyəti göstərən özəl şirkətlər dövlət qurumlarına zərərin qarşılanması ilə bağlı müraciət ünvanlayaraq, Tarif Şurasına da gediş haqqının artırılması ilə bağlı müraciət ediblər.
Göründüyü kimi, özəl sərnişindaşıma şirkətləri dövlət qurumlarına zərərin qarşılanması ilə bağlı müraciət ünvanlayaraq, Tarif Şurasına da gediş haqqının artırılması ilə bağlı müraciət ediblər və sərnişindaşıma şirkətləri müraciətlərində deyiblər ki, ya gediş haqqı qaldırılsın, ya da kompensasiya verilsin.
Ölkədə ən çox narazılıq olan sahələrdən biri ictimai nəqliyyat sahəsi olduğu gizlin deyil. Xidmət sahəsində kifayət qədər qüsurla işləyən sərnişindaşıma şirkətlərinin əsas məqsədi əhaliyə keyfiyyətli xidmət göstərmək yox, öz biznes maraqlarını təmin etməkdir. Pandemiaynın tüğyan etdiyi vaxtlarda belə ictimai nəqliyyat camaatı düşünməyib, avtobusları ağzınacan doldurub hərəkət edib. Ekspertlər deyir ki, ictimai nəqliyyat sahəsində qiymət artımının olması yolverilməzdir. İctimai nəqliyyat şirkətləri əhaliyə normal xidmət göstərməyi ağlının ucundan belə keçirmir, amma qiymət davasına qalxıb ki, ya Tarif Şurası qiyməti artırmalıdır, ya da dövlət dotasiya ayırmalıdır.
“…İctimai nəqliyyatın göstərdiyi xidmət o dərəcədə bərbaddır ki, heç mövcud qiymətlərə də dəymir”
Sosioloq Elçin Bayramlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, özəl sərnişindaşıma şirkətləri, sahibkarlar qiymət artmı ilə bağlı çox nahaq olaraq Tarif Şurasına, hökumətə müraciət ediblər, dotasiya tələb etməyə də onların haqqı çatmır. “Sərnişindaşıma şirkətləri çox səhv edib gediş haqqının artırılması və dotasiya ilə bağlı hökumətə müraciət ediblər. Onların bu müraciətlərinin heç bir iqtisadi əsaslandırılması yoxdur. Ola da bilməz. Çünki nə yanacağın, nə də maye qazın qiyməti qalxıb. Əksər avtobuslar da sıxılmış qazla işlədiyinə görə bunlarda yanacaq xərcləri daha ucuz başa gəlir. Ona görə də qiymət artımı ilə bağlı heç bir iqtisadi əsas yoxdur. Sadəcə, mövcud vəziyyətdən, böhrandan, ərzağın bahalaşmasından sui-istifadə edərək sərnişindaşıma şirkətləri də öz gəlirlərini artırmaq istəyirlər. Halbuki, bahalaşma ilə bağlı insanların get-gedə yaşam vəziyyəti çətinləşir, xərcləri artır, bir tərəfdən də nəqliyyat xərclərinin artırılması çox ciddi sosial narazılıq yarada bilər. Hökumətə müraciət edən sərnişindaşıma şirkəti ölkədə sosial narazılığın yaranmasını istəyir? Hanı bu müraciətin iqtisadi əsaslandırılması? Səbəb gətirsinlər, nəyin qiyməti qalxıb ki, bunlar da gediş haqqı qiymətlərini artırmaq istəyirlər. Bəlkə sərinişindaşıma şirkətlərinin vergiləri artırılıb, bəlkə yanacağın qiyməti qalxıb? Ona görə də, onların müraciətinin heç bir əsası yoxdur. Sərnişindaşıma şirkətlərinin heç bir əsası olmayan müraciəti rədd edilməlidir. Əgər sərnişindaşıma şirkətlərinin qiymət artımı ilə bağlı müraciəti qəbul olunarsa bu çox ciddi sosial narazılığa səbəb olacaq. İndiki vəziyyətdə ictimai nəqliyyatın göstərdiyi xidmət o dərəcədə bərbaddır ki, heç mövcud qiymətlərə də dəymir”.
E.Bayramlının sözlərinə görə, hazırda ictimai nəqliyyat sahəsində ciddi problemlər var. Onun dediyinə görə, marşurutların intervalını elə qururlar ki, iki avtobusla daşınmalı olan sərnişini bir avtobusla daşıyırlar. “Burada ikiqat gəlir əldə edirlər. Bundan əlavə də, çox bərbad vəziyyətdə işləyirlər. Ona görə də, gedişhaqqı qiymətində heç bir artımdan söhbət gedə bilməz. Şirkətlər, sahibkarlar öz gəlirlərini düşündükləri üçün qiymət artımı ilə bağlı müraciət ediblər. Tarif Şurası da heç bir iqtisadi əsaslandırma olmadan bu müraciətə cavab verməz. Məncə verməməlidir də”- deyə E.Bayramlı bildirdi.
İradə SARIYEVA
