Rəsmi məlumata görə, Bakıda və regionlarda içməli sudan qanunsuz istifadə halları aşkar edilib. Prezident İlham Əliyevin təsdiqlədiyi “Su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin təmin edilməsinə dair 2020-2022-ci illər üçün Tədbirlər Planı”na uyğun olaraq su itkilərinin və israfçılığın qarşısının alınması, içməli sudan qanunsuz istifadə hallarının aşkarlanması və aradan qaldırılması məqsədilə aparılan araşdırmalar nəticəsində Bakıda və regionlarda sudan uçotsuz və sayğacdankənar xətlərdən istifadə halları aşkarlanıb.
Bu barədə məlumat mətbuata "Azərsu" ASC-dən verilib.
Məlumata görə, bu ilin mart ayında içməli sudan qanunsuz istifadə ilə bağlı 802 fakt aşkarlanıb. Bunun 704-ü Bakı, Sumqayıt şəhərləri və Abşeron rayonunda, 98-i isə regionlarda qeydə alınıb. Həmin faktlar üzrə 223 min kubmetr həcmində sərfiyyat bərpa olunub.
Ümumilikdə, bu ilin I rübündə içməli sudan qanunsuz istifadə ilə bağlı “Azərsu” üzrə 2 093 fakt aşkarlanıb. Ötən müddətdə Bakı, Sumqayıt şəhərləri və Abşeron rayonunda 1902, regionlarda isə 191 sudan qanunsuz istifadə halı qeydə alınıb. Bununla əlaqədar 566 min kubmetr həcmində sərfiyyat bərpa olunub. Cari ilin yanvar-mart aylarında sudan qanunsuz istifadə ilə bağlı 60-dək fakt araşdırılması üçün hüquq-mühafizə orqanlarına təqdim olunub.
İçməli sudan uçotsuz və sayğacdankənar istifadə halları Abşeron yarımadası üzrə ən çox Binəqədi, Sabunçu və Xəzər rayonlarında, regionlarda isə Şirvan, Tovuz və İmişli şəhərlərində qeydə alınıb.
"Qlobal iqlim dəyişikliyi ölkəmizin şirin su ehtiyatlarının azalmasına səbəb olub və belə bir şəraitdə sudan israfçılıqla istifadə edilməsi yolverilməzdir. İçməli sudan səmərəli istifadə ilə yanaşı, uçotsuz və sayğacdankənar istifadə hallarına qarşı ciddi tədbirlər görülür. Qanunazidd halların qarşısını almaq üçün tədbirlər mütəmadi davam etdiriləcək, özbaşına çəkilmiş xətlər ləğv olunacaq, belə halları təkrar törədənlərlə bağlı hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət olunacaq", - deyə Səhmdar Cəmiyyətdən bildirilib.
İçməli sudan qanunsuz istifadəyə kimlər şərait yaradır? Bu halın baş verməməsi üçün "Azərsu" ASC-nin niyə hər hansı bir mexanizmi yoxdur? Suda israfçılığın qarşısının alınması üçün konkret hansı addımlar atılmalıdır?
“Bəzi hallarda tərəflərin sövdələşməsi nəticəsində müvafiq qanunvericilik qaydaları pozulur, nəzarətçi baş verənlərə göz yumur...”
Sosial iqtisadi sahə üzrə tanınmış ekspert İlqar Hüseynli "Bakı-Xəbər"ə şərhində problemin kökünə nəzər saldı və bu qanunazidd halların necə və kimlər tərəfindən yaradıldığına izah verdi. İ.Hüseynli qeyd etdi ki, Prezident İlham Əliyevin təsdiqlədiyi “Su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin təmin edilməsinə dair 2020-2022-ci illər üçün Tədbirlər Planı”na uyğun olaraq su itkilərinin və israfçılığın qarşısının alınması üçün tədbirlər gücləndirilməlidir. O hesab edir ki, bu problemin meydana çıxmasında bəzi vətəndaşların da, onlara şərait yaradan məmurların da rolu var. Amma bütün hallarda dövlət və vətəndaşlar olaraq içməli sudan səmərəsiz istifadənin qarşısının alınması üçün hər birimizin üzərinə məsuliyyət düşdüyünü deyən İ.Hüseynlinin sözlərinə görə, qurumlar da, vətəndaşlar da bu məsələdə həmrəy olmalıdır: “Ümumiyyətlə, bilirsiz ki, təkcə Azərbaycanda deyil, dünyada içməli su ilə bağlı ciddi böhranlı vəziyyət yaranıb. Hətta BMT-nin su ehtiyatlarından səmərəli istifadə və su ehtiyatları ilə bağlı mövcud olan problemlərlə bağlı bir hesabatı da var. Bu hesabatda da açıq şəkildə, bir qədər obrazlı bir fikir səslənib ki, 2030-cu ilə qədər su böhranlarının, su üsyanlarının baş verməsi gözlənilir. İçməli su yoxluğundan əziyyət çəkən ölkələr arasında, təəssüf ki, Azərbaycanın da adı var. Son illər bizim Kür çayında yaranan vəziyyət, xeyli sayda su hövzələrinin quruması Azərbaycan üçün də gələcəkdə həyəcan təbilinin çalınmasına əsas yaradır. Bilirsiz ki, Bakı şəhərinin su təminatının 70 faizi Kür çayının üzərinə düşürdü. Xeyli sayda dağ çaylarının da quruması, xüsusən də Samur çayının səviyyəsinin aşağı enməsi onu deməyə əsas verir ki, bu, Ceyranbatan su anbarının su hövzəsinin də su ehtiyatlarının azalmasına gətirib çıxaracaq. Bu ehtimallar var. Prezident İlham Əliyevin təsdiqlədiyi “Su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin təmin edilməsinə dair 2020-2022-ci illər üçün Tədbirlər Planı”na uyğun olaraq su itkilərinin və israfçılığın qarşısının alınması istiqamətində işlər davam etdirilməlidir. Bu gün su ehtiyatlarından səmərəli istifadə ilə bağlı bu cür tədbirlərin, böyük planların ortaya çıxması vacibdir”.
İ.Hüseynlinin sözlərinə görə, Azərbaycan vətəndaşları içməli sudan istifadə məsələsində sui-istifadə hallarına yol verməməlidir. “Hesab edirəm ki, hər bir Azərbaycan vətəndaşı sudan maksimum səmərəli istifadə etməyə üstünlük verməlidir. Hər kəs başa düşməlidir ki, bu, su ehtiyatlarımız naminə atılan addımdır. Sudan səmərəli istifadə cəmiyyətin diqqətində olmalıdır və hər kəs buna əməl etməlidir. O ki qaldı içməli sudan Bakıda və regionlarda sayğacdan kənar və uçotsuz istifadə məsələsinə, "Azərsu" ASC abonentləri ilə iki səviyyədə müqavilə bağlayır. Bunun bir səviyyəsi sayğaclarlar vasitəsilə, sayğaclaşdırma ilə həyata keçirilir, xeyli sayda da abonent var ki, onlar suyu ailə başına nəzərdə tutulan kvota əsasında ödəyir. Yəni ailənin 5 üzvü varsa orada orta istifadə göstəricisi nəzərdə tutulur. Sayğacdan istifadə edilən su ilə onun təxminən aşağı-yuxarı məsrəfi eynidir.
Yox, həm sayğacsız, həm də ümumiyyətlə, heç bir abonent koduna malik olmadan adambaşına sudan istifadə şərtləri altında "Azərsu" ilə müqaviləsiz sudan istifadə olunursa, təbii ki, burada cərimələr, ciddi tətbiq olunan cəza mexanizmləri var. Yaxsi olar ki, içməli sudan qanunsuz istifadə edən abonentlərə qarşı cəza mexanizmləri və cərimələr tətbiq olunsun ki, yeni müqavilələr bağlansın, yaxud sayğaclar qoyulsun ki, bu israfçılığın qarşısı alınsın.
O ki qaldı içməli sudan qanunsuz istifadəyə kimlərin şərait yaratmasına, bunun iki halda baş verməsi mümkündür. Birinci hal ola bilər ki, vətəndaşlar məmurlardan xəbərsiz çox gizli şəkildə su borularını torpağın altına basdırmaqla xəttə qoşulub sudan qanunsuz istifadə edirlər. Vətəndaş uzun müddət gizlin şəkildə sudan qanunsuz istifadə edə bilər və ola bilsin, sui-istifadəyə nəzarət edən məmurların, inspektorların bundan xəbəri olmasın. Onlar evlərdə, məhəllələrdə sudan istifadəyə nəzarət edirlər, amma bu qanunsuz əməlləri gözdən qaçıra bilərlər. İkinci halda, bu qanunsuz hal birbaşa hansısa bir məmurla, nəzarətçi ilə vətəndaşın, sahibkarın razılaşması, sövdələşməsi nəticəsində baş verə bilir. Bəzi hallarda tərəflərin sövdələşməsi nəticəsində müvafiq qanunvericilik qaydaları pozulur, nəzarətçi baş verənlərə göz yumur, içməli sudan sui-istifadə halları yaranır. Bu kimi neqativ halların qarşısını almaq üçün mütləq qaydada mövcud cəza tədbirlərinə baş vurulmalıdır. Deyərdim ki, sudan qanunsuz istifadə halları əvvəllər daha kütləvi idi. İnsafən, indi belə halların qarşısı xeyli dərəcədə alınıb. Hazırda "Azərsu" içməli sudan qanunsuz istifadə edənləri aşkarlayan kimi onlara qarşı cəza və cərimə mexanizmlərini dərhal tətbiq edir. Burada biz həm də gərək balanslaşdırıcı, doğru olan fikirləri səsləndirək. “Azərsu” da bununla bağlı reydlər edir, kütləvi tədbirlər həyata keçirir. Bu istiqamətdə müəyyən dönüş var, son aylarda bu müşahidə olunur. Bu, dediyim kimi, iki halda baş verir, bunun da qarşısı alınmalıdır, buna yol vermək olmaz”- deyə İ.Hüseynli qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
