Azərbaycanda xüsusi müsadirə institutu yaradılacaq. Bu, Prezident İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamla təsdiqlənən “Korrupsiyaya qarşı mübarizənin gücləndirilməsinə dair 2022─2026-cı illər üçün Milli Fəaliyyət Planı” üzrə Tədbirlər Planında əksini tapıb.
Tədbirlər Planına əsasən, Nazirlər Kabineti Baş Prokurorluq və Ali Məhkəmə ilə birlikdə 2022-2026-cı illərdə Xüsusi müsadirə institutunun effektivliyinin təmin edilməsi məqsədilə ölkə ərazisində, yaxud başqa dövlətin yurisdiksiyasında olan cinayət yolu ilə əldə olunmuş əmlakın və ya müsadirə edilməli olan digər aktivlərin qaytarılması (aşkar edilməsi, üzərinə həbs qoyulması, aktivlərin dondurulması və sair) ilə bağlı səmərəli fəaliyyəti həyata keçirəcək. Baş Prokurorluq, Ali Məhkəmə 2022─ 2026 illərdə Xüsusi müsadirə institutunun effektivliyinin təmin edilməsi məqsədilə aktivlərin qaytarılması mexanizmlərinin tətbiqi ilə bağlı beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi, məlumatların ümumiləşdirilməsi və təhlili, təkliflərin qiymətləndirilməsi Aktivlərin qaytarılması ilə bağlı mexanizmi tənzimləyən müvafiq təklifin təqdim edilməsi üçün müvafiq təkliflər hazırlanmasını təmin etməlidir. Bunun üçün xüsusi müsadirə institutunun effektivliyinin təmin edilməsi məqsədilə aktivlərin qaytarılması mexanizmlərinin tətbiqi ilə bağlı beynəlxalq təcrübə öyrənilməlidir.
Azərbaycanda Xüsusi müsadirə institutunun yaradılması müsadirə edilən əmlakların, vəsaitlərin taleyində şəffalaşdırıcı rol oynaya biuləcəkmi? Bu onları korrupsiya hədəfi olmaqdan qoruyacaqmı? Bu sahədə olan şübhələrə son qoyacaqçı?
Ekspertlərin sözlərinə görə, Xüsusi müsadirə institutunun yaradılması bir zərurətə çevrilib, o baxımdan ki, bir sıra hallarda müsadirə prosesində şübhəli məqamlar müşahidə edilir. Hətta bəzi hallarda müsadirə edilən daşınmaz əmlakın, yaxud digər vasitələrin hərracının belə keçirildiyinə dair ictimaiyyətin məlumatlandırılması sahəsində ciddi problemlər olduğunu deyən mütəxəssislər bəzi sahələrdə qeyri-şəffaflığın olduğunu da qeyd edirlər.
“Müsadirə institutunun yaradılması vacibdir, amma onun tərkibində vətəndaş cəmiyyətinin iştirakının təmin edilməsi də əsas şərtlərdən biridir”
Sosial sahə üzrə ekspert İlqar Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Xüsusi müsadirə institutunun yaradılması müsbət haldır, amma gərək bu institutun işlək mexanizmi olsun. “Hər dəfə müddət bitdikcə korrupsiyaya qarşı mübarizə istiqamətində yeni fəaliyyət planları hazırlanır. Prinsip etibarı ilə korrupsiya ilə mübarizə sahəsində dövlətin bir siyasəti, burada dövlətin siyasi iradəsi, hədəfləri olmalıdır. Yeni milli və qeyri milli fəaliyyət planları olsa da, olmasa da, bu sahədə məsuliyyət daşıyan, öhdəliyi olan dövlət qurumları davamlı olaraq korrupsiya ilə mübarizə aparmalıdır, bu o qurumların fəaliyyətinin tərkib hissəsi olmalıdır. Burada çoxsahəli manevrlər etmək və tam olaraq korrupsiyanın yaratdığı problemləri aradan qaldırmaq həm də indiki situasiyada bəzən çətinliklər yaradıb. Tək Azərbaycanda deyil, dünyanın hər yerində çətinliklər yaradır.
Azərbaycanda müsadirə institutunun yaradılması məsələsinə gəlincə, hesab edirəm ki, burada qanunvericilikdə konkret nəzərdə tutulmuş hədəflər, maddələr var. Dövlət əmlakı dağıdılıbsa, talan edilibsə və əmlakın, vəsaitin korrupsiya yolu ilə əldə edilməsində hər hansı bir məmurun rolu olubsa əldə edilənlərin hamısı geri, dövlətə qaytarılmalıdır. Dövlətin büdcəsinə verilməlidir. Onların bank hesablarında, yaxud nağd şəkildə vəsaitləri dövlətin birbaşa büdcəsinə qaytarılmalıdır. Bununla da bağlı çoxhesabatlılıq və şəffaflıq təmin olunmalıdır. Azərbaycan vətəndaşları bilməlidir ki, filan məmur korrupsiya əməlinə görə həbs olunub və ondan müsadirə edilmiş vəsaitin, əmlakın taleyi necə oldu. Ağstafanın, Şəmkirin, Biləsuvarın və başqa rayonların icra başçıları həbs olunarkən onların pul vəsaitlərinin müsadirə olunduğu barədə məlumat aldıq. Bütün bunlar telekanallarda göstərildi. Amma o pul vəsaitlərinin hara, hansı fonda necə yatırılması, necə istifadə olunması ilə bağlı cəmiyyətdə hər hansı bir məlumatlandırma yoxdur. Yəni çox yaxşı olar ki, bunun şəffaflığı təmin olunsun. Amma o ki qaldı onların müsadirə edilən əmlakı ilə bağlı məsələyə, müsadirə edilən əmlaklarla bağlı çox ciddi problemlər var. Bilirsiz ki, dəyəri çox böyük miqdarda olan, qiyməti milyonlarla ölçülən əmlakların, biznes obyektlərinin böyük əksəriyyəti həmin korrupsioner məmurlar tərəfindən mənimsənilir, amma onların əksəriyyəti bu prosesə aidiyyəti olmayan insanların adına sənədləşdirilib. Mülkiyyət hüquqları ilə bağlı qanunlar dövlətin hər hansı bir strukturuna imkan vermir ki, kiminsə, adi bir vətəndaşın adına sənədləşdirilmiş mülkiyyəti onun əlindən alsın. Bu bir başqa məsələdir ki, burada çox dəqiq faktlarla sübut olunmalıdır ki, bu əmlak, bu mülk həbs olunmuş həmin korrupsioner məmura məxsusdur. Yəni əgər vətəndaş özü etiraf edirsə ki, bu mənim deyil, filankəsindir, sadəcə mənim adıma sənədləşdirilib. Bu olduğu halda həmin mülkün, əmlakən müsadirə edilməsi hüququna malik ola bilərlər. Məsələn, bizim bildiyimizə görə, “Alov qüllələri” o zaman 94 yaşlı bir Zərdab sakininin adına sənədləşdirilibmiş. O vaxt bu, mətbuatda geniş müzakirə olunurdu. Gəlir bəyannaməsi deyilən bir məsələ var. Azərbaycanda bununla bağlı qanun qəbul olunmasına baxmayaraq, demək olar ki, heç bir məmur, deputat və başqaları gəlirlərinin bəyan edilməsi ilə bağlı deklarasiya təqdim etmir. Yəni bu məsələ də sərtləşdirilməlidir. Bu qanun tamamilə oturuşmalıdır, bu qanun son oxunuşda qəbul olunmalıdır. Hər bir şəxs gəlirlərinin bəyan edilməsi ilə bağlı deklarasiya təqdim etməlidir, o cümlədən də dövlət məmurları. O bəyannamədə bütün mülkiyyət göstərilməlidir. Bu təsdiq olunandan sonra sorğular verilə bilər ki, sən Bakının filan yerində restorana, yaxud mülkiyyətlərə sahibsən, amma sənin aldığın əməkhaqqı bunları əldə etməyə adekvat deyil. Bütün bunlar olduğu halda yaradılacaq xüsusi müsadirə institutu da öz missiyasını yerinə yetirə biləcək. Xüsusi müsadirə institutunun rolu, funksiyası ondan ibarət olacaq ki, o müsadirənin sonrakı mərhələsini şəffaf şəkildə cəmiyyətə bəyan etsin. Eyni zamanda da müsadirə prosesi zamanı aparılan sənədləşmə, siyahıyaalınma işi müsadirə komissiyası tərəfindən həyata keçirilsin. Çox yaxşı olardı ki, yaradılacaq müsadirə institutunun daxilindəki komissiyanın tərkibində vətəndaş cəmiyyəti təmsilçiləri də olsun, bu prosesdə bilavasitə iştirakı təmin edilsin. Bu prosesin açıq, şəffaf şəkildə həyata keçirilməsinə vətəndaş nəzarəti olmalıdır. Elə etmək lazımdır ki, orada onların iştirakı da mümkün olsun. İndiki halda Xüsusi müsadirə institutunun yaradılması vacibdir, amma onun tərkibində vətəndaş cəmiyyətinin iştirakının təmin edilməsi də əsas şərtlərdən biridir. Vətəndaş cəmiyyətinin nəzarəti mütləqdir”- deyə İ.Hüseynli qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
