İnformasiya texnologiyalarının inkişafı bu gün təkcə Azərbaycan üçün deyil, bütün dünya üçün prioritet hədəfdir. Çünki müasir dövrdə cəmiyyətin informasiya fəaliyyət sferası əsas inkişaf göstəricilərindən biri qismində çıxış edir.
Lakin hər bir ölkədə informasiya texnologiyalarının inkişafı iqtisadiyyatın səviyyəsindən və müvafiq resursların mövcudluğundan asılıdır. İnformasiya və kommunikasiya texnologiyalarının (İKT) Azərbaycanda dinamik inkişaf etməsinə baxmayaraq, ölkə bu sahə üzrə məhsulların yaradılmasında hələ ki, liderlər cərgəsində deyil. Buna rəğmən, Azərbaycan sözügedən sahənin inkişafı üçün fəal tədbirlər həyata keçirir.
Azərbaycan texnoloji cəhətdən xaricdən asılılığını aradan qaldırır
Müasir informasiya texnologiyaları bir çox cəhətdən istənilən insanın gündəlik həyatına təsir göstərir. Onlar bütün ödənişləri informasiya sferasına köçürməklə elektron bazarlar yaratmaq üçün istifadə olunur. Bəllidir ki, burada ödənişləri izləmək və onlara nəzarət etmək imkanı olur. Həmçinin informasiya texnologiyalarının inkişafı əlavə iş yerlərinin yaradılmasına və mövcud kadrların yenidən hazırlanmasına təsir göstərir ki, bu da işsizliyin azaldılması ilə birbaşa bağlıdır. İnformasiya texnologiyaları tibb, təhsil, hüquq-mühafizə sahələrində imkanları genişləndirib, bu da hər bir qurumun fəaliyyətini təkmilləşdirib.
Hazırda hər bir dövlət müxtəlif yeni ideyalar hazırlayan müxtəlif şirkətlərə sərmayə qoyaraq informasiya texnologiyalarının inkişaf tempini artırmağa çalışır. İndi demək olar ki, hər bir dövlət təşkilatı öz xidməti vəzifələrini yerinə yetirmək üçün ən müasir texniki vasitələrlə təchiz olunub və dövlət iqtisadiyyatın, digər sahələrin rəqəmsallaşdırılması üçün müxtəlif layihələr yaratmaqda davam edir. Bütün bunlar təsadüfi deyil. Əvvəla, Azərbaycan texnoloji cəhətdən xaricdən asılılığını aradan qaldırmağa çalışır. Rusiya təcrübəsi göstərir ki, belə asılılığın aradan qaldırılması olduqca mühümdür. Məlumdur ki, Rusiyanın Ukraynaya hücumundan sonra bu ölkəyə qarşı iqtisadi sanksiyalar tətbiq olunub və onların sayı artmaqda davam edir. İqtisadi sanksilar Rusiyaya informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının göndərilməsini əngəlləyir. Qeyd edək ki, Rusiyanın illik həcmi 238 milyard dollar təşkil edən idxalında birinci yeri məhz texnologiya məhsulları tutur. Kompüterlər, ofis avadanlıqları, sənaye istehsalı üçün lazım olan cihazlar, rabitə vasitələri və digər elektron avadanlıqlar Rusiya iqtisadiyyatının xaricdən təmin edilən əsas ehtiyaclarıdır. Amma indi bir çox şirkət bu kateqoriyalar üzrə Rusiyaya qarşı sanksiyalar tətbiq etməyə başlayıb. Məsələn, məlumdur ki, “Intel”, AMD, “Nvidia”, “Apple” kimi çip və kompüter istehsalçıları Rusiyaya müvafiq məhsul göndərməyi dayandırıblar.Bunun Rusiya iqtisadiyyatına uzunmüddətli təsir göstərəcəyi gözlənilir. Müasir çipləri istehsal edən və ABŞ-ın Asiyadakı ən böyük müttəfiqlərindən olan Tayvan, Cənubi Koreya və Yaponiya bu sahədə Rusiyanı boykot edən ölkələr sırasındadırlar. Çiplərdən bir çox başqa məhsulların da istehsalında istifadə edildiyi üçün bu, digər sektorlara da təsir edəcək. Proqnozlara görə, Rusiyanın hərbi, aerokosmik və aviasiya sektorları da çip çatışmazlığından təsirlənəcək sahələr arasındadır. Xatırladaq ki, Rusiya öz iqtisadiyyatını sürətlə rəqəmsallaşdıran ölkələrdən biridir və mövcud vəziyyət ölkəyə ciddi dərəcədə təsir edəcək. Elə bu nümunə bir daha təsdiq edir ki, informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının istehsalında xarici asılılıq mütləq aradan qaldırılmalıdır və Azərbaycan artıq bu istiqamətdə zəruri addımlar atır.
Ölkəmiz İKT sferasında da qardaş Türkiyə ilə sıx işbirliyi qurub
Azərbaycan üçün xüsusi diqqət mərkəzində yer alan məqamlardan biri də informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişaf etdirilməsini etibarlı xarici tərfdaşları ilə birlikdə inkişaf etdirməkdir. Bu xüsusda indi Azərbaycan və Türkiyə arasında sıx işbirliyi qurulub və belə vəziyyət tərəflərdən hər ikisi üçün zəruri əhəmiyyət kəsb edir. “TEKNOFEST" Aerokosmik və Texnologiya Festivalı bu müstəvidə ölkələrimiz arasında sıx işbirliyiin ən real təzahürlərindən biridir.
Qeyd edək ki, “TEKNOFEST” Türkiyədə Sənaye və Texnologiya Nazirliyinin, “T3 Vakfı”nın birgə təşkilatçılığı, 60-dan çox dövlət qurumu, ali məktəb və özəl şirkətin tərəfdaşlığı ilə 2018-ci ildən etibarən hər il keçirilir. Festivalın keçirilməsində əsas məqsəd aviasiya, kosmik sənaye, rəqəmsal iqtisadiyyat və ətraf mühitin qorunması kimi sahələrin gənclər arasında təbliği, bu sahələrdə sahibkarlığın təşviq edilməsi, festival çərçivəsində təşkil olunan yarışlar vasitəsilə yeniyetmə və gənclərin bilik və bacarıqlarının üzə çıxarılması, eləcə də milli texnologiyaların geniş ictimaiyyətə təqdim olunmasıdır. Mayın 26-29-da Azərbaycanda ilk dəfə Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə “TEKNOFEST" Aerokosmik və Texnologiya Festivalı keçiriləcək. Burada azərbaycanlı və türk pilotların təqdimatında aviaşou, yarış və müsabiqələrin möhtəşəm final mərhələləri, sərgilər, əyləncəli attraksionlar, Azərbaycan və Türkiyə aviatexnikasının nümayişi, “TAKE OFF” Azərbaycan startap sammitibaş tutacaq. Festival çərçivəsində yarışlar “Robotexnika”, “Yaşıl texnologiyalar (GreenTech)”, “Aqrar texnologiyalar (AgriTech)”, “Pilotsuz uçuş aparatları (PUA)”, “Həvəskar peyk modelləşdirilməsi”, “Sosial yönümlü texnologiyalar”, “Smart Qarabağ” Hakatonu, “Sailplaner”, “Baku Skills”, “Rocket League” oyunu üzrə Avropa kuboku daxil olmaqla 10 müsabiqə üzrə keçiriləcək. Hesab edilir ki, bu festival Azərbaycanda İKT sektorunun təbliğat inkişafına yeni töhfələr verəcək. Xatırladaq ki, ötən il İstanbulda keçirilmiş “TEKNOFEST 2021”də Azərbaycan Pavilyonunda ölkəmizə məxsus 11 startap nümayiş etdirilib. Startaplar kosmik sənaye, hərb, təhsil, tibb, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, video oyunlar kimi müxtəlif sahə və istiqamətləri, ümumilikdə yeni texnologiyaları əhatə edib. Azərbaycanda baş tutacaq tədbirdə belə startapların sayının daha çox olması gözlnilir. Məhz bunlar ölkə daxilində İKT-nin inkişafına yeni mühüm təkan verir, bu sahə üzrə istehsal həcmini artırır.
Azərbaycan müxtəlif texnologiyaların inkişafında Avropa və Asiya, eləcə də digər dünya ölkələrindən asılı olmağın qeyri-mümkünlüyünü qəbul edərək, informasiya texnologiyalarının inkişafına getdikcə daha çox böyük diqqət yetirir. İndi prioritet vəzifə rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı və rəqəmsal infrastrukturun təkmilləşdirilməsidir. Bu inkişaf yolu Azərbaycan üçün kifayət qədər perspektivlidir, çünki o, ölkənin təbii sərvətlərə paralel olaraq milli iqtisadiyyatın yüksəldilməsi üçün yeni əsas resursa çevrilə bilər.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
