Vətəndaşların xeyli bir hissəsi ölkədəki səhiyyə xidmətlərindən o qədər də məmnun deyil desək, yanılmarıq. Bəzi özəl klinikalardan, tibb mərkəzlərindən də kifayət qədər narazılıqlar var.
Bu gün özəl tibb müəssisələrinin sayı durmadan artır və meydana gündə bir tibb müəssisəsi çıxır. Özəl tibb mərkəzlərinin sayı artdıqca onların yol verdiyi qanun pozuntuları barədə də çoxlu məlumatlar yayılır. Son günlər diqqət çəkən məqamlardan biri paytaxtda fəaliyyət göstərən özəl klinikaların məhkəməyə verilməsidir. Belə halların sayı artıb. Yerli mətbuatın yazdığına görə, Bakıda “Nərgiz” klinikası barəsində də məhkəmə iddiası qaldırılıb. Klinika İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 215.4-cü maddəsinin tələblərini pozub. Mərkəz məhkəməyə verilib. Məlumatda qeyd edilir ki, tibb mərkəzində sertifikasiyadan keçməyən şəxslərin tibb fəaliyyətilə məşğul olmasına icazə verilib. Son həftə ərzində sertifikasiyadan keçməyən həkimlərin, tibb işçilərinin fəaliyyətinə icazə verdiyi üçün Bakıda daha bir neçə özəl klinika məhkəməyə verilib. Onların arasında “Medera”, “İstanbul NS” kimi xəstəxanalar da var.
Bəzi özəl tibb müəssisələri sertifikasiyadan keçməyən tibb işçilərini, həkimləri niyə işə götürür və onların xəstə ilə təmasına, müayinə, müalicə prosesində iştirakına şərait yaradır? Tam o statusa cavab verməyən tibb işçilərinin fəaliyyətini təmin etməkdə özəl klinikaların, tibb mərkəzlərinin nə marağı var?
Sözügedən özəl tibb müəssisələrinin qanun pozuntusuna yol verməsi məsələsinə yanaşmalar müxtəlifdir. Bəzi mütəxəssislər deyir ki, özəl tibb mərkəzlərində işə götürülənlər sertifikasiyadan keçə bilməsələr də, böyük təcrübəyə malik tibb işçiləridir. Mütəxəssislərə görə, belə baxanda təkcə məhkəməyə verilən klinikalarda deyil, başqa klinikalarda da sertifikasiyadan keçməyən tibb işçiləri, həkimləri çalışır, amma o klinikalarda araşdırmalar aparılmır. Ekspertlər deyir ki, qanun pozuntusuna yol verən klinikalar cəzalandırılmalıdır, amma burada heç bir klinika kənarda qalmalı deyil. Ekspertlərin fikrincə, sertifikasiyadan keçmə qanuni tələbdir, bunu hamı yerinə yetirməlidir, amma bir şərtlə ki, peşəkar tibb işçilərinin, həkimlərin əmək hüquqları pozulmasın.
İlqar Hüseynli: “Həkimin, tibb işçisinin sertifikasiyadan keçmədiyi halda özəl klinikalarda işlə təmin olunması qanunvericiliyin tələblərinin pozulmasıdır”
Sözügedən tibb mərkəzlərinin məhkəməyə verilməsinə şərh verən sosial sahə üzrə ekspert İlqar Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, ümimiyyətlə, çox zaman stajlı həkimlər, tibb işçiləri sertifikasiyadan keçə bilmir, nəticədə onların əmək hüquqları pozulur, işsiz qalırlar. “Əvvəla onu qeyd edim ki, sertifikasiyadan keçə bilməyən, lakin tibb universitetini, dövlət tibb kolleclərini bitirən şəxslərin hansısa formada klinikalarda işləmək statusunu saxlamaq lazımdır. Yəni onların fəaliyyət sferasını, imkanlarını azacıq da olsa məhdudlaşdırmaq şərtləri altında fəaliyyət göstərmələrinə şərait yaratmaq lazımdır ki, əmək hüquqları pozulmasın. 6 il tibb universitetində təhsil alan, 4 il də rezidenturada oxuyan bir həkim hansı səbəbdən sertifikasiyadan keçə bilmir? Ola bilsin, sertifikasiya imtahanına bir neçə məsələ salınıb və o, bir neçəsini həll edə bilməyib. Yaxud da ona planlaşdırma və idarəetmə ilə bağlı suallar verilib. Halbuki, o suallar birbaşa onun ixtisası ilə bağlı olmaya bilər, həkimin burada cavab səhvinə yol verməsi mümkündür. Amma bu o demək deyil ki, həmin şəxsi həkim statusundan məhrum edəsən və birdəfəlik onun fəaliyyətinə son qoyasan. Yəni bu çox mübahisəli bir məsələdir. Əslinə baxanda, burada həkimlərlə bağlı dünya praktikasından daha çox istinadlar lazımdır. Azərbaycan reallığında hazırda həkimlərin sonsuza qədər çatışmadığı bir vaxtda sertifikasiya oyunu ortaya atılıb. Amma stajlı, böyük peşəkarlığa malik, illərlə əmək çəkmiş həkimlər gəlib sertifikasiyadan keçə bilməyəndə onların dərhal işdən azad edilməsi praktikasına son qoyulmalıdır ki, bu cür məhkəmə mübahisələri yaranmasın. Təbii, həkimlərin, tibb işçilərinin sertifikasiyadan keçməsi tələbi tam qanunidir, burada qanundan kənar heç nə yoxdur. Bu, məsələnin bir tərəfi. Amma çox təəssüflər olsun ki, müəyyən hallarda bəzi dövlət qurumları sertifikasiya məsələsindən ayrı-ayrı özəl klinikalara qarşı təzyiq vasitəsi kimi istifadə edir. Halbuki, belə olmamalıdır”.
İ.Hüseynli qeyd etdi ki, düzdür, tibb işçilərinin sertifikasiyadan keçmədən klinikalarda işlə təmin olunması qanunaziddir. Mütəxəssisin sözlərinə görə, mövcud qanunvericilik, mövcud şərtlər imkan vermir ki, sertifikasiyadan keçməyən tibb işçiləri klinikalarda nəinki ştata götürülsün, hətta adı ştatda olmadan işləsin, amma bu məsələdə qızıl orta tapılmalıdır :"Təbii ki, həkimin, tibb işçisinin sertifikasiyadan keçmədiyi halda özəl klinikalarda işlə təmin olunması qanunvericiliyin tələblərinin pozulmasıdır. Məsələyə birmənalı bu cür yanaşmaq olar. Amma bir daha deyirəm ki, burada eyni zamanda həkimlərin, tibb işçilərinin əmək hüquqlarının pozulması məsələsi ortaya çıxır. Burada bir qızıl ortanı tutmaq lazımdır. Sertifikasiyadan keçməyən tibb işçilərinin statusunu bir qədər azaltmaqla, onları o sertifikasiyadan keçənə qədər az maaşlı bir işlə təmin etməklə əmək hüquqlarını müdafiə etmək lazımdır.
Problemi bu cür həll etmək olar. İndi ortalığa düşüb o klinikanı-bu klinikanı gəzirlər ki, bəs işə götürdüyünüz həkimlər, tibb işçiləri sertifikasiyadan keçməyib, bunu niyə işə götürübsünüz? Bu həkimin təcrübəsi var, bu həkim illərini qoyub bu sahədə, indi üç suala cavab verə bilməyib deyə onu ömürlük tibb müəssisəsindən uzaqlaşdırmaq olmaz. Həkimin sevə-sevə əlçatan səviyyəyə gətirib çıxardığı peşəsindən uzaqlaşdırılması doğru deyil. Bunu nəzərə almaq lazımdır. Mənə elə gəlir ki, sertifikasiyadan keçməyən həkimlərə, tibb işçilərinə növbəti şanslar verilməlidir. Təbii ki, bu şanslar verilir də. Deyirlər ki, get hazırlaş növbəti sertifikadidan keç. Sertifikasiyadan keçməyən həkimlərin dövlət klinikalarında yerləri vakansiya kimi qalmalıdır. Yəni sertifikasiyadan keçdikdən sonra öz köhnə işinə bərpa oluna bilsinlər. Dövlət klinikaları bu həkimləri dərhal işdən azad edir, onlar məcburən gedib öz işlərini özəl klinikalarda davam etdirirlər. Özəl klinika da vakansiyadan kənar öz daxili qaydalarına uyğun istədiyi halda istənilən həkimi, tibb işçisini işə qəbul edə bilir. Sertifikasiya məsələsi Azərbaycan reallığında çox həssas məsələdir. Azərbaycanın elə rayonları var ki, orada minimum 80, 90,100 həkimə ehtiyac var. Bunu Səhiyyə Nazirliyi fikirləşirmi? Sertifikasiya ilə bağlı tələb qoyan nazirlik düşünürmü ki, bölgələrdə xidmət etməyə, fəaliyyət göstərnəyə 10 ildən sonra ümumiyyətlə həkim olmayacaq? Çünki gənc həkimlər ölkəni tərk edirlər, gənc həkimlərin yetişdirilməsində problemlər var. Tibb Universitetini bitirən, yaxud xaricdə təhsil alıb ölkəyə gələn həkimlər bölgələrə ümumiyyətlə getmir və bölgələrdə də sertifikasiyadan keçə bilməyən yaşı 65-ə çatan həkimləri tamamilə uzaqlaşdırıblar, nəticə etibarilə ölkə səhiyyə xidmətsizləşməsinə doğru gedir. Bax, həm də bu problemi əsas götürərək burada qızıl orta tapılmalıdır”- deyə İ.Hüseynli qeyd etdi.
Adil Qeybulla: “Dünyanın heç yerində belə sertifikasiya yoxdur”
Professor Adil Qeybullanın fikrincə isə, Azərbaycanda sertifikasiyanın keçirilməsi dünyada analogiyası olmayan bir sistemdir: “Təsəvvür edin ki, imtahan verib tibb universitetini bitirmiş həkim yenə də həmin fənlərdən təkrar imtahan verir. Sertifikasiya budur. Hamı da bunu əzbərləyir imtahana gedir. Sualların tərtibində də xeyli qüsurlar var. Sullar primitivdir. Dünyanın heç yerində belə sertifikasiya yoxdur. Sertifikasiya aparılması üçün kurikulum sistemi lazımdır. Həkimin həmin o sertifikasiya müddətində apardığı əməliyyatlar, prosedurlar, müalicə etdiyi xəstələrin sayı, xəstəxanada davranışı, bundan başqa beynəlxalq konfranslarda çıxışı, sertifikatları və sair hamısı nəzərə alınmalıdır. Yoxsa o imtahan mənasız bir şeydir. O baxımdan mən ümumiyyətlə bunun əleyhinə olduğum üçün bu kimi yolxlamaları əsassız sayıram. Hesab edirəm ki, Nazirlər Kabineti həmin qəbul etdiyi yanlış qərarı dəyişməlidir. Biz dünyanın getdiyi yolla getməliyik. Ən azı, qardaş Türkiyə nümunəsi ortadadır. Heç olmasa öz strukturlarımızı, fəaliyyət strukturlarımızı onlara uyğunlaşdırmalıyıq”- deyə A.Qeybulla vurğuladı.
İradə SARIYEVA
