Dövlətin yürütdüyü siyasətin prioritetlərindən biri gənc nəslin bilikli və savadlı, yüksək intellektual potensiala malik yetişdirilməsidir. Son illər ölkəmizin təhsil sistemində aparılan islahatların keyfiyyət göstəriciləri məktəblərin infrastrukturunun yaxşılaşdırılması, yenilərinin inşası və əsaslı təmir olunaraq müəllim və şagirdlərin istifadəsinə verilməsi ilə sıx bağlıdır.
Qeyd edək ki, uzun müddətdir Azərbaycanda təhsillə bağlı islahatlar aparılır. Ancaq bu istiqamətdə aparılan işlər heç də müsbət nəticə göstərmir. Belə ki, orta məktəblərlə bağlı şikayət və narazılıqlar hər kəsə bəllidir.
Maraqlıdır, Azərbaycanda təhsil islahatlarının indiki vəziyyəti qənaətbəxşdirmi? Xüsusilə də orta məktəblərdə vəziyyət necədir?
“Müasir mərhələdə təhsilin irəli aparılması istiqamətində əsaslı islahatlar həyata keçirilsə də, bütövlükdə tam inkişafa nail olmaq hələ ki, mümkün olmayıb”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bunları dedi: “Bu bir təkzibolunmaz həqiqətdir ki, günümüzdə ən zəruri faktor olan müasir təhsil sistemi yeni formalaşan cəmiyyətin ayrılmaz bir sahəsidir. Bu sivil sferanın inkişafı həmin sosiumların irəli getməsinə, ölkədə fəaliyyətdə olan bütün sahələrdəki uğurların sayının artırılmasına səbəb olur. Çünki təhsil faktoru hər bir fərdə təsir etmək gücünə malikdir və bunun müsbət nəticəsini sivil cəmiyyətin bütün inkişaf mərhələlərində görmək mümkündür. Bütün bunları nəzərə alaraq yəqinliklə deyə bilərik ki, təhsil:
- cəmiyyətin tərəqqisinin hərəkətverici qüvvəsidir;
- intellektual potensialı formalaşdırır;
- xalqın ümidli gələcək sferasını yaradır;
- yoxsulluğu aradan qaldırır və xalqın rifah halını yaxşılaşdırır;
- hüquqi cəmiyyətin qurulmasında əvəzsiz rol oynayır;
- vətəndaşı cəmiyyətdə ən məhsuldar təfəkkürlü qüvvəyə çevirir;
- fərdin və ya kollektivin ümumi inkişafını təmin edir;
- milli-mənəvi dəyərləri qoruyur və tənzimləyir;
- insan kapitalını formalaşdırır və sair.
Təhsil sektoru həm sosiumun, həm də dövlətin əsas, aparıcı sahələrindəndir və onun inkişaf etdirilməsi hər bir dövlətin qarşısında duran vacib prioritetlərdən biridir.
Əlbəttə, müasir təhsil sisteminin səviyyəsini daha da yüksəltmək üçün bundan öncə infrastruktur işləri tamamilə tənzimləməli və yekunlaşdırmalı, müasir texniki vasitələrlə təmin olunmuş təhsil ocaqları yaradılmalı, nəhayət, güclü elmi-pedaqoji kadrlar formalaşdırılmalıdır.
Müasir mərhələdə təhsilin irəli aparılması istiqamətində əsaslı islahatlar həyata keçirilsə də, bütövlükdə tam inkişafa nail olmaq hələ ki, mümkün olmayıb. Bu baxımdan, ölkəmizdə mövcud şəraitdə təhsil sahəsində də problemlər var və onların həlli labüddür”.
K.Əsədov Azərbaycanın təhsil sistemində olan problemlərin həlli yollarını da açıqladı: “İlk peşə-ixtisas təhsili müəssisələrini bitirən şəxslərin sayı iqtisadiyyatın tələbatı ilə üst-üstə düşmür. Son illər ümumi təhsil müəssisələrini bitirən məzunların yalnız 11 faizinin ilk peşə-ixtisas təhsili müəssisələrini seçməsi, ümumilikdə həmin pillədə təhsilalanların cəmi 25–27 min nəfər təşkil etməsi əhalidə ilk peşə-ixtisas təhsilinə marağın aşağı olduğunu göstərir.
Həmçinin, kənd yerlərində müxtəlif fənlər üzrə müəllim çatışmazlığı hələ də tam olaraq həll olunmayıb.
Ölkəmizdə məktəbəqədər təhsilə cəlb olunma səviyyəsi aşağıdır. Belə ki, məktəbəqədər təhsillə əhatə səviyyəsi şəhərlərdə 23,4, kəndlərdə 8,7, ölkə üzrə isə 16,5 faiz təşkil edir.
Xüsusi olaraq qeyd edim ki, ilk peşə-ixtisas və orta ixtisas təhsili kurikulumları müasir tələblərə cavab vermir.
Bununla yanaşı, səriştəyə əsaslanmayan, əmək bazarında yetərincə rəqabətli olmayan əmək haqqı sistemi və maddi stimullaşdırma mexanizmlərinin adekvat olmaması təhsildə müəllim amilinin inkişafına mənfi təsir göstərir. Təhsil sistemində tənzimləmə, idarəetmə və nəzarət funksiyalarının dəqiq müəyyən edilməyib.
Bundan başqa, ali təhsil müəssisələrində Bolonya sistemi ilə yanaşı köhnə tədris metodlarının da tətbiqi tədrisin keyfiyyətinin aşağı düşməsinə səbəb olur”.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində xarici dillərin tədrisinin aşağı səviyyədə olması ölkədə təhsil alan tələbələri dil biliyini inkişaf etdirməsi üçün əlavə kurslara üz tutmağa məcbur edir: “Əmək bazarının tələblərinə uyğun olmayan səmərəsiz kadr hazırlığı ölkədə bəzi sahələrdə kadr çatışmazlığı ilə, bəzi sahələrdə isə işsizlik probleminin yaranması ilə nəticələnir. Xüsusən ali təhsil müəssisələrini bitirənlərə təyinat sisteminin tətbiq olunmaması təhsil sisteminin ən böyük problemlərindən biri hesab oluna bilər. Beləliklə, ölkəmizdə təhsil sisteminin inkişaf etdirilməsi istiqamətində davamlı addımlar atılsa da, bu və ya digər problemlər hələ də öz həllini tapmayıb. Lakin bu problemlərin həll olunması ölkənin davamlı inkişafı üçün vacibdir. Buna görə də ölkə rəhbərliyi bu istiqamətdə ardıcıl tədbirlər həyata keçirir”.
K.Əsədov hesab edir ki, təhsildə bu və ya digər problemlərin azaldılması və təhsilin keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması üçün yeni kurikulumlar hazırlanmalı və tətbiq edilməlidir. Həmçinin, dərsliklər təkmilləşdirilməli və müasir dövrə uyğunlaşdırılmalıdır, xüsusən ali təhsil müəssisələrində sovet dövründən qalma dərsliklər yeniləri ilə əvəz olunmalıdır: “Ali təhsil müəssisələrinə ixtisas seçimi prosesinə daha ciddi nəzarət olunmalı, xüsusən əmək bazarının tələbi ilə üst-üstə düşməyən ixtisaslar başqaları ilə əvəz olunmalı, eləcə də abituriyentlərə ixtisas seçimi öncəsi ixtisaslarla bağlı ətraflı məlumat verilməlidir (ixtisasların gələcəkdə abituriyentlərə nə qazandıra biləcəyi, iş prosesində hansı işləri görəcəkləri haqqında ətraflı məlumatları əks etdirən broşüraların yayımlanması ixtisas seçimi səhvlərinin aradan qaldırılmasına yardımçı ola bilər).
Ali təhsil müəssisələrində tətbiq olunan Bolonya sistemi təkmilləşdirilməlidir. Müəllimlərin peşəkarlıq səviyyəsi yüksəldilməli və daha gənc kadrlar tədris prosesinə cəlb olunmalıdır. Ucqar kəndlərdə yeni məktəblərin inşası və burada təhsilə cəlb olunma səviyyəsi yüksəldilməlidir (xüsusən qızların təhsilə cəlb olunması istiqamətində ardıcıl fəaliyyət həyata keçirilməlidir). Orta və ali təhsil müəssisələrində xarici dillərin tədrisinə yerli müəllimlərlə yanaşı xaricdə təhsil almış, eləcə də xarici müəllimlərin cəlb edilməsi və ya xarici dil müəllimlərinin peşəkarlıq səviyyəsini artırmaq üçün onların müvafiq ölkələrdə kurs keçmələrinə imkanlar yaradılmalıdır. Ali təhsil müəssisələrində təyinat sistemi tətbiqi olunmalıdır (əgər bakalavr pilləsində bunu etmək mümkün deyilsə, magistratura pilləsini bitirənlərə təyinatla iş imkanı yaratmaq lazımdır. Bu da mümkün olmasa, həmin pilləni fərqlənmə ilə bitirənlərə təyinat tətbiq etmək həm təhsilin səmərəsini artırmış olar, həm də tələbə və magistrantlara əlavə stimul olar). “Müəllimlərin əlavə qazanc mənbəyi axtarması” probleminin həlli üçün əməkhaqları yüksəldilməli, eləcə də stimullaşdırıcı mexanizmlər və səmərəli monitorinq sistemi vasitəsilə müəllim fəaliyyətinin keyfiyyəti artırılmalıdır. Təhsildə maliyyələşdirmə sistemi tədrisin keyfiyyətinə görə müəyyən edilməlidir”.
Günel CƏLİLOVA
