Azərbaycan dövləti xaricdə təhsillə bağlı Dövlət Proqramı həyata keçirir. Dövlət Proqramının hədəfi aydındır - savadlı, bilikli, vətənə, dövlətə, xalqa bağlı kadrlar yetişdirmək və bu kadrlardan istifadə etmək.
Bildiyimiz kimi, Dövlət Proqarmı çərçivəsində xarici ölkələrdə təhsil alan gənclərin əksəriyyəti ölkəyə qayıtmaq, onu oxudan dövlətinə xidmət etmək istəmir.Yəni kifayət qədər gənc Dövlət Proqramı çərçivəsində xaricə oxumağa gedir, amma çox vaxt müxtəlif bəhanələrlə geri qayitmaq istəmirlər. Aparılan müşahidələrdən məlum oldur ki, dövlət məmurları, nazirlər, idarə rəhbərləri, deputatlar və digər yüksək vəzifəlilər çox zaman öz övladlarını Dövlət Proqramı çərçivəsində, dövlət vəsaiti hesabına xaricdə oxudurlar. Düzdür, nadir hallarda da olsa sadə ailələrin övladları da bu proqram sayəsində xaricdə təhsil ala bilir. Amma məmur balaları ilə müqayisədə onların sayı elə də çox deyil. Hansı məmuru dindirirsən övladının, yaxud nəvəsinin Dövlət Proqramı ilə xaricdə oxuduğunu deyir, yəni heç biri öz cibinin pulu hesabına övladını xaricdə oxutmur. Düşünürlər ki, bir halda ki dövlət pul xərcləyir, nə üçün məmur balaları kənarda qalmalıdır, kasıb balası xarcdə oxumasa da olar. Doğrudan da, gülməli görsənir. Bu gün xaricdə təhsil alan savadlı gənclərə dövlətin bütün qurumlarında ehtiyac var. Amma orada təhsil alanların böyük hissəsi məmur balaları olduğundan, onlar xaricdən ölkəyə gəlmək istəmir, min bəhanə ilə gəlməkdən yayınırlar. Amma onların yerinə bu dövlətin, xalqın sabahını düşünən sadə ailələrdən çıxanlar, ziyalı ailələrin savadlı balaları getsəydilər, mütləq geri qayıtmağı, dövlətə xidmət etməyi hədəfləyəcəkdilər.
Dövlət Proqramı ilə dövlət büdcəsi hesabına xaricdə təhsil alan gənclər niyə ölkəyə qayıtmaq istəmir?
“...Yüksək çinli məmurların övladlarının dövlət hesabına oxumasına tərəfdar deyiləm”
Məsələyə yanaşma bir qədər fərqlidir. Bəzi mütəxəssislər hesab edir ki, Təhsil Nazirliyi o gənclərin seçimini başdan normal qaydada apara bilmir. Bu səbəbdən də illərdir bu problemin mövcud olduğunu deyən mütəxəssislərin sözlərinə görə, əvvəlki dövrlərdən də müsabiqə zamanı bu kimi hallara yol verilib. Onu da qeyd edirlər ki, xaricdə təhsil alan tələbələrin qarşısına qoyulan tələb vardı və o tələbə əsasən xaricdə təhsil alan tələbə təhsilini bitirdikdən sonra məcburi qaydada 5 il Azərbaycanda işləməli idi. Çoxları hesab edir ki, xaricdə təhsil alanların çoxu qayıdıb burada az maaşla işləmək istəmir.
Professor Həbib Zərbəliyev “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, bu olduqca ciddi problemdir: “Bu çox ciddi məsələdir. Dövlət çox böyük məbləğdə vəsait xərcləyib gəncləri xaricə oxumağa göndərir ki, onlar yaxşı mütəxəssis kimi yetişib ölkəyə qayıtsınlar. Ancaq çox təəssüf ki, onların böyük əksəriyyəti ölkəyə qayıtmaq istəmir, yaxud qayıtmır. Əlbəttə, bunun obyektiv və subyektiv səbəbləri var. Məsələn, oradakı həyatla buradakı həyatın fərqini görürlər. Həyat səviyyəsini nəzərdə tuturam. Digər tərəfdən, ya burada yaxşı iş tapa bilmirlər, ya yaxına buraxmırlar. Çox cüzi məbləğdə məvacib alırlar, buna görə də qayıtmaq istəmirlər. Yaxşı olar ki, dövlət belə şəxsləri nəzarətdə saxlasın. Onlar qayıtdıqdan sonra burada yaxşı işlə təmin etsin və yüksək maaş versin. Belə olmasa, xaricdə oxuyanlar qayıtmayacaq. Burada, təbii ki, vətənpərvərlik hissləri də lazımdır. Ancaq bu təkcə vətənpərvərlik hissi ilə olmur”.
H.Zərbəliyevin sözlərinə görə, Sovet dövründə də respublikadan kənarda oxumağa gedənlər olurdu, onlar qayıtmağı özlərinə borc bilirdilər, amma qayıtmayanlar da olurdu. Özünün Rusiyada bir neçə il qaldığını deyən H.Zərbəliyev bildirdi ki, Sankt Peterburq Universitetində oxuyub və bir neçə il orada qalıb aspiranturada oxuyub və sair: “Amma Vətən həmişə məni çəkirdi, geri qayıtdım. Sonra gedib bir neçə il Avropada işlədim. Əlbəttə, Avropada mənə çox yüksək işlər də təklif olundu, amma mən Azərbaycandan kənarda uzun müddət qala bilmədim, vətənə bağlılığıma görə qayıdıb gəldim. Yəni deməyim odur ki, işləmək üçün ölkədə yaxşı şəraitdən əlavə gərək insanın özündə də vətənpərvərlik olsun. Bu Vətən mənim üçün bunu etdi, bəs mən Vətən üçün nə edirəm? Bu məsələlər hamısı kompleks şəklində olmalıdır. Əks halda dövlət vəsait xərcələyəcək, gedib oxuyacaqlar geri qayıtmayacaqlar. Mən heç yüksək çinli məmurların övladlarının dövlət hesabına oxumasına tərəfdar deyiləm. Onların özlərinin vəsaitləri var və gedib öz uşaqlarını oxutsunlar. Ucqar rayonlarda, kəndlərdə yaşayan elə savadlı uşaqlarımız var ki, çox yüksək bilik səviyyəsinə malikdirlər. Amma o bilikli uşaqlar Dövlət Proqarmına düşə bilmirlər. Təəssüf ki, heç də həmişə proqramın siyahısına slınmalar normal yolla olmur. Ora təsadüfi düşənlər də, müxtəlif yollarla düşənlər də olur. Yəni Dövlət Proqramı daim nəzarətdə olmalıdır, bu proqramla xaricə gedənlərin üzərində ciddi nəzarət olmalıdır, onlar mütləq qayıdıb geri gəlməlidir”- deyə H.Zərbəliyev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
