Dünyada baş verən fövqəladə hadisələr, xüsusən də Ukraynada yaşananlar unudulan, gərəksiz sayılan, görməzdən gəlinən bəzi vacib məsələləri yada salır.
Hazırda deyilən kontekstdə yeraltı sığınacaqlar məsələsi çox aktuallaşıb. Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü nəticəsində insanlar evlərini tərk edib yaşayış binalarının zirzəmilərinə sığınır. Bu ağır günlərdə Ukraynadakı binaların zirzəmiləri insanların təhlükəsizliyinin təmin olunmasında xüsusi rol oynayır. Ağır müharibə şəraitində yaranan fövqəladə vəziyyətdə insanlar zirzəmilərə çəkilir, orada həyatlarını davam etdirirlər, zirzəmilərdə onlarla körpə doğulur.
Azərbaycanda isə binaların zirzəmiləri barədə elə də müsbət fikirlər bildirmək olmur ki, bizim zirzəmilər də hansısa fövqəladə vəziyyətdə nəyəsə yaraya bilər. Allah eləməsin, sabah Azərbaycanda bir fövqəladə hadisə baş verərsə camaat hara sığınacaq, sakinlər nə edəcəklər? Çünki bizim yaşayış binalarının böyük əksəriyyətinin zirzəmilərində ya mağazalar, ya böyük super market, ya gözəllik salonu, ya da başqa təyinatlı obyektlər yerləşir. Bunlar hamısı işbaz məmurların əməlidi ki, beş manata görə bütün zirzəmiləri satıblar. Bu səbəbdən də sabah hər hansı bir fövqəladə vəziyyət yaranarsa, bizim şəhərin sakinləri daldalanmağa, sığınmağa zirzəmi tapa bilməyəcək.
“Həmin zirzəmilərdən isə insanlar nəinki sığınacaq kimi...”
Təhlükəsizlik üzrə ekspert Elmar Nurəliyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, fövqəladə hadisələr zamanı insanların ehtiyacı olduğu əsas yerlər sığınacaqlardır: “Təbii və ekoloji fəlakətlərdən, yanğın hadisələri zamanı yaranmış yüksək temperaturdan, eləcə də kütləvi qırğın silahlarından qorunmaq üçün, bütövlükdə fövqəladə hadisələr zamanı müdafiə olunmaqdan ötrü sığınacaqlardan istifadə olunur. Bu sığınacaqlar binaların, yaxud binalara bitişik, müəyyən məsafələrdə olan tikililərin, yaxınlıqda olan məktəblərin, bağçaların, universitetlərin, xəstəxanaların zirzəmiləri, yeraltı keçidlər, metro yeraltı stansiya keçidlərdir. Ümumiyyətlə, bu zirzəmilərin, keçidlərin təyinatı da bu cürdür. Yəni fövqəladə vəziyyət zamanı insanların həyati təhlükəsizliyinin qoruması üçün onların o sığınacaqlarda yerləşdirilməsi vacibdir və o sığınacaqlarda da insanların müəyyən bir müddətdə qalmasından ötrü şərait var. Yoxsa binanın zirzəmisi yarıya qədər suyun içindədirsə, antisanitar vəziyyətdədirsə, qapısı yoxdursa, içərisində insanların nəinki günlərlə qalması, heç yarım saat belə durması üçün şərait yoxdursa, təbii ki, oradan sığınacaq kimi istifadə oluna bilməz. Hər bir binanın özünün təxliyə planı olmalıdır. Yəni bu təxliyə planlarında ümumiyyətlə təxliyə yolları, hərəkətin ardıcıllığı ilə bağlı lövhə hər mərtəbənin ümumi dəhlizində hamının görə biləcəyi yerdə asılmalıdır. Təxliyə planından insanların özlərinin məlumatı olmalıdır ki, təxliyə planı nə üçündür, fövqəladə vəziyyətdə necə toplanmaq, hansı vəziyyətdə hansı qaydanı ardıcıllıqla, hansı koordinasiya ilə həyata keçirmək lazımdır. Ümumiyyətlə, bütün regionlar üzrə təhlükə potensiallı risqlər nəzərə alınaraq həmin rayonların, regionların spesifik təhlükə risqlərininə görə önləyici tədbirlər planı olmalıdır. Məsələn, Xəzər dənizinin sahilində yaşayanlar, yaxud dağlıq yerlərdə yaşayanlar üçün hansı təhlükələr ola bilər?”
E.Nurəliyev qeyd edir ki, həmin yerin təhlükə risqi nəzərə alınaraq mülki müdafiə planı işlənib hazırlanmalıdır. Onun sözlərinə görə, bu plan ona görə olmalıdır ki, insanlar bilsin həmin vəziyyətdə hansı təhlükəsizlik qaydalarına riayət etməlidir, təhlükəsiz toplanış məntəqəsinə necə gəlməlidir, özləri ilə nə götürməlidir, çantalarında nələr olmalıdır? O hesab edir ki, insanların mülki müdafiə ilə bağlı ilkin məlumatı olmalıdır. “Bəli, ümumiyyətlə, binaların zirzəmilərini mütləq fövqəladə vəzuiyyət üçün hazır olmalıdır. Söhbət çoxmərtəbəli binalardan gedir. Sovet dönəmində çoxmərtəbəli binalar tikilərkən onların zirzəmiləri mülkü müdafiə sığınacaqları kimi nəzərdə tutulurdu. Bizdə isə binaların zirzəmisi ya satılıb, ya da bütün bir binanın zirzəmisi hansısa biznes şirkətinə, xidmət sahəsinə icarəyə verilib. Həmin zirzəmilərdən isə insanlar nəinki sığınacaq kimi istifadə edə bilə, heç orada maşınlarını saxlaya bilmirlər. Binaların zirzəmiləri mülkü müdafiə üçün nəzərdə tutulur və bu, insanların fövqəladə vəziyyətdə təhlükəsizliyinin qorunması üçündür. Yaxşı olar ki, böyük şəhərlərdə bütün binaların zirzəmilərində bununla bağlı məsələlərə, mülkü müdafiə məsələrərinə daha ciddi yer ayrılsın. İnsanların da ilkin bilikləri olsunlar”.
E.Nurəliyev hesab edir ki, əvvəlcə məktəblərin, bağçaların, xəstəxanaların, universitetlərin, sonra isə yaşayış binalarının zirzəmiləri belə vəziyyətlər üçün hazırlanmalıdır. Bu məsələyə ciddi yanaşılmalı olduğunu deyən E.Nurəliyev hesab edir ki, bu, diqqətdə olan əsas məsələ olmalıdır.
İradə SARIYEVA
