Bakı xaric (Balaxanıdakı tullantı emalı zavodu), ölkənin heç bir bölgəsində, o cümlədən Sumqayıt daxil böyük şəhərlərdə tullantıların emalı ilə bağlı bir dənə müəssisə yoxdur. Regionlar tullantılarla dolub-daşır. Adətən düzən rayonlarda tullantılar açıq ərazilərə atılır. Dağ rayonlarında isə çaylara, dərələrə. Əvvəllər bu elə də nəzərə çarpmırdısa, son illər məişət tullantıları ilə çirklənmiş ərazilər daha çox diqqəti cəlb edir.
Ancaq bir çox ölkələrdə, o cümlədən region ölkələrində tullantıların emalı ilə məşğul olan müəssisələr fəaliyyət göstərir. Məsələn, qonşu Türkiyədə təxminən 100 belə emal müəssisəsi var ki, davamlı fəaliyyət göstərir. Özü də sözügedən müəssisələr bələdiyyələrin nəzarəti altında fəaliyyət göstərir. Bələdiyyələr məişət tullantılarını birbaşa həmin müəssisələrə daşıyır. Tullantı emalı müəssisələri təkcə ekologiyanın təmizliyinə xidmət etmir. Həmçinin ölkənin enerji sisteminə fayda verirlər. İstanbul kimi böyük şəhərdə əhalinin elektrik enerjisi tələbatının müəyyən hissəsi məhz tullantı emalı müəssisələrində əldə olunan elektrik hesabına təmin edilir.
Maraqlıdır, bir belə səmərəsi olduğu halda Azərbaycanın bölgələrində niyə tullantı emalı müəssisələri tikilmir?
“Yaxın rayonlar üçün mərkəzləşmiş tullantı emalı müəssisələri inşa etmək olar”
Məsələyə münasibət bildirən ekspert İlqar Hüseynli bunun səbəbini həmin müəssisələrə marağın olmaması ilə əlaqələndirdi: “İnfrastruktur layihələri həyata keçirilərkən belə müəssisələr inşa etmək olardı. Ancaq təəssüflər olsun ki, bizdə bu cür zavodların tikilməsinə maraq yoxdur. nəzərə alınmır. Hesab edirlər ki, zatən ölkənin enerji resursları böyükdür, o zaman tullantıdan enerji almağa nə ehtiyac var. Ona görə də belə müəssisələrin tikilməsi strateji hədəf olmalıdır. Haçansa neft-qaz tükənə bilər, ancaq tullantılardan enerji əldə ediləcəksə, o zaman bu davamlı olacaq. Tullantı emalı müəssisələri iqtisadi fayda verməklə yanaşı, həm də ekoloji baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Tez-tez zibil atılan ərazilərdə yanğınlar baş verir. Bu zaman müxtəlif kimyəvi tərkibli materiallar yandır ki, bu da ekologiyaya ciddi zərər vurur. Üstəlik, həmin tullantıların açıq ərazilərdə olması da ekologiyaya zərər vurur. Ona görə də smeta dəyərinin neçəyə başa gəlməsindən asılı olmayaraq belə zavodlar tikilməlidir. Bu zaman həm yeni iş yerləri açılar, həm də havanın çirklənməsinin qarşısı alınar. Mütləq regionlarda belə müəssisələr tikilməlidir. Hesab edirəm ki, yaxın rayonlar üçün mərkəzləşmiş tullantı emalı müəssisələri inşa etmək olar. Bu həm müxtəlif xəstəliklərin yayılmasının qarşısını alacaq, həm də ekologiyanı qoruyacaq. Yoxsa böyük şəhərlərdə zibili ətraf ərazilərə atırlar, sonra da onu yandırırlar. Nəticədə şəhərin ekoloji vəziyyəti pisləşir”.
Ekspert onu da əlavə etdi ki, belə müəssisələrin inşasına həm dövlətin, həm də sahibkarların imkanı var. Problem odur ki, bununla bağlı istək, təşəbbüs yoxdur.
Vidadi ORDAHALLI
