İşlədiyim yataqxanada belə gənclərin sayı çox idi.
1990-cı il 20 yanvarda onların hamısı gecə küçələrə çıxdılar.
Heç bir silah götürməsələr də, çəkinmədən, qorxmadan hərbi texnikanın qabağına gedirdilər.
Sonra Kəlbəcər, Füzuli, Ağdam, Ağdərə, Laçın uğrunda döyüşlərə gedənlər olmuşdu. Onlar bir şeyi aydın başa düşürdülər ki, ana torpağı qorumağa gedirlər.
Belə gənclərdən biri də Rəhim oldu. Qubada anadan olmuş Rəhim zavodda işləyirdi. Həm də ali məktəbə hazırlaşırdı. Şən, zarafatcıl bir gənc idi. Hamının hörmətini saxlayırdı, dostluqda möhkəm idi.
Kəlbəcər uğrunda gedən döyüşlər zamanı ərizəsini hərbi komissarlıga təqdim etdı. Heç kimə bu haqda söz demədi. Evlərinə də xəbər göndərmədi. Deyirdi ki, narahat etməyə dəyməz. Bir də hər ata-ana sevinməlidir ki, övladı torpağı qorumağa gedir. Zavodda sevdiyi qıza da belə demişdi. Əvvəlcə vətən sevgisi, sonra səxsi sevgi. Rəhim bır gün əsgər paltarında yataqxanaya gəldi. Dostları ilə zarafat etdi:
- Gərək hamımız vətənin bu günündə əsgər olaq. Daha restoran-barlarda gəzib-dolanan gül balalar kimi yox. Düzü, onları görəndə adam lap utanır. Kişi olan şəxsin gərək burnuna barıt iyi dəysin. Daha duxi iyinə bələnməsin. Vay, onlara gedən qızların halına. Görəsən hansı üzlə onlara “mənim kişimdir” deyəcək?
Rəhim getdi və bu hekayənin qəhrəmanına çevrildi. Mən isə bunu olduğu kimi bu yazıma əlavə edirəm.
Tərbiyəçi işlədiyim həmin yataqxananın gənc sakinləri növbə ilə cəbhəyə yola düşürdülər.
Lakin Rəhimin yola düşməsi qeyri-adi idi. Həmişə zarafatcıl, gülərüz, lətifə söyləyən Rəhim həmin axşam çox qayğılı görünürdü. Halı özündə deyildi.
Bunun bir səbəbi döyüşə getməsi idisə, ikinci səbəbi sevdiyi qızla olan söhbəti idı. O, qıza sübut etməyə çalışırdı ki, döyüşdən qəhrəman kimi qayıdacaq. Hamı onunla fəxr edəcək. Qız isə demişdi ki, əsl qəhrəmanlar həlak olur. Açılan güllələr heç kimə fərq qoymur. Gərək ehtiyatlı olasan.
Ayrılığın son anında qızın göz yaşları Rəhimin sinəsini islatdı. Rəhim isə ağlamağı sevməzdi. Döyüşə gedən ağlamaz. Onu sevinclə yola salarlar, - demişdi. Qubanın Nüvədi kəndində yaşayan anasına da bu sözləri demişdi.
İndi isə yataqxananın 48 saylı otağında yolasalma mərasimi vardı. Dostlar, tanışlar cəm olub deyib-gülürdülər. Heç kim istəmirdi ki, Rəhimin kefi pozulsun.
Hamıdan çox onun otaq yoldaşı Xanoğlan canfəşanlıq edirdi. Xanoğlan gözəl musiqiçi idi. Tar, kamança, nagara, balabanda çox gözəl mahnılar ifa edirdi. Bu gün də belə etdi. Yorulduqca çaldı Xanoğlan.
Rəhim son mahnı üçün ondan xahiş etdi ki... “Vağzalı” çalsın.
- Dostum, könlüm “Vağzalı” istəyir. Çal, oynamaq istəyirəm. Xanoğlan bir anlığa balabanı saxladı. Axı, Rəhim heç vaxt “Vağzalı” çaldırmamışdı. “Vağzalı” onun nəyinə lazım idi ki. “Vağzalı”nı gəlin gedəndə çalarlar. Bu, toy mərasiminin son rəqsi idi. Nə üçün Rəhim bunu xahiş etdi? Xanoğlanı Rəhimin əmrlə dolu xahişi oyatdı.
- Qardaş, dedim ki, çal. Bəlkə də bu mənim son havam oldu. Elə belə qəbul et. Guya mənim toyumu edirsən. İşdir, sağ qayıtsam, mənim toyumu edəcəksən. İndi isə çal, yola düşürəm.
Xanoğlan neyi əlinə alıb elə bir nalə çəkdi ki, hamını qəmə qərq etdi. Rəhim özünün son mahnısını oynayıb dostlarla qucaqlaşdı. Qəlbində bir vətən sevgisi, bir də sevdiyi qızın həsrəti yola düşdü. Qarşıda Kəlbəcərin qarlı, dumanlı dağları və düşmən gülləsi dururdu. Rəhim getdi. Özü ilə dost sevinci, dost sədaqəti, ata nəsihəti, ana xeyir-duası apardı.
O bilmirdi ki, ölümlə həyat arasında on günlük bir məsafə var. Bu məsafəni tez keçdi Rəhim. Qarlı bir havada düşmən mühasirəsinə düşdü. Bir addım da geri qaçmadı. Son patrona qədər atışdi. Döyüş yerindəcə həlak oldu.
Onu Bakıdan, işlədiyi zavoddan evlərinə yola saldılar. Yenə fəhlə dostları yığışıb yas üçün bəzi şeyləri aldılar. Onun ölüm xəbəri hamıdan çox Xanoğlanı sarsıtdı. Xanoğlan balabanı əlinə alıb qəmli bir “Vağzalı” çaldı. Çaldı və bütün yataqxananı ağlatdı. Biz yas mərasimini Qubada Nüvədi kəndində keçirdik. Xanoğlan son bayatısını Rəhimin qəbri üstündə oxudu:
Əzizim, ulu dağlar,
Çeşməli, sulu dağlar.
Burda bir cavan ölüb,
Göy kişnər, bulud ağlar.
Hamı geriyə qayıtdı. Həmin gündən Xanoğlanın üzü gülmədi. Bu hadisədən sonra mən Krıma yola düşdüm.
İndi yenə də Bakıdayam. İşlədiyim yataqxanaya gəlmişəm, Qaçqınların məskun olduğu bu yataqxanada Xanoğlan da yaşayır. Həmin 48 saylı otaq, həmin çarpayı, həmin döşəmə.
İndi burada Xanoğlanın ailəsi həyat sürür. Döşəmədə balaca bir körpə oturub bizə baxır. Bu balaca Rəhimdir. Xanoğlan dostunun adını körpə uşağa qoymuşdu. Deyir ki, istəmirəm bu otaq Rəhimsiz qalsın. İndi mən darıxmıram. Hara getsəm bilirəm ki, balaca Rəhim məni gözləyir. Xanoğlan balabanı əlinə aldı. “Vağzalı” dil açdı. Balaca Rəhim quş kimi qollarını çırpmağa başladı.
Mənim xəyalım keçmiş o günlərə qayıtdı. “Vağzalı” çalınır, əsgər Rəhim qol qaldırıb oynayır...
Həmin otaq, həmin döşəmə, həmin mahnı, həmin dost. Fərq bundadır kı, balaca Rəhim hələ ayaq tutub oynaya bilmir. Sağlıq olsun, Allahın bizə rəhmi gəlsin. Balaca Rəhimlər böyüyəcəklər. Mahnı da olacaq, Vətənimiz də bütöv olacaq. Üzümüz də güləcək. Rəhim kimi mərd insanları olan xalq xoşbəxt xalqdır.
Mən bu balaca hekayəni Sevastopol radiosunun Azərbaycan şöbəsi üçün hazırlamağı qərara aldım.
Sağlıqla, xalqıma cəsarət və qələbə arzu edirəm.
Haqq, ədalət uğrunda, doğma vətən uğrunda çoxlu Azərbaycan oğul və qızları həlak oldular. 1988-ci il Azərbaycan xalqını tarixin sınağa çəkdi.
Belə bir məsəl var: “Torpaq, əgər uğrunda ölən varsa. Vətəndir”.
Vətən o vaxt vətən olur ki, onun qorunması lazım gələndə ölməyi bacarasan.
Azərbaycan Dillər İnstitutunun müəllimi Məhəmməd müəllim Bakıda diasporlar qarşısında müxtəlif cəmiyyətlərin tədbirlərində çıxışlar edərdi. O bir dəfə çıxışında dedi ki, bir qayda olaraq biz orduya gedəndə, vətən uğrunda müharibəyə gedəndə deyirik: “Vətən uğrunda ölümə gedirəm”. Gərək biz belə deyək: “Vətən uğrunda öldürməyə gedirəm”.
Qələbəyə inamla gedərlər.
Azərbaycan müharibəyə cəlb olunmuşdur. Biz bunu istəməsək də cəlb olunmuşdur. Buna görə də haqq işimizi müdafiə etməliydik. Müdafiə edənlər çox oldu. Vətən üçün canını qurban verənlərin adı tarixə yazıldı. Bu adların sayı çoxdur. Silah gotürən də həlak oldu. Qələmlə mübarizə aparanlar da həlak oldular...
Qələmə aldı: Həbib ƏLİYEV Krım radiosunun “Qobustan” proqramının baş redaktoru
