Azərbaycanda səmərəsiz istifadə olunan torpaq sahələri geri alınaraq başqalarına istifadəyə verilir. 2016-2021-ci illər ərzində 43 rayon (şəhər) üzrə 1 337 hüquqi və fiziki şəxs tərəfindən səmərəsiz istifadə olunan 254 135 hektara yaxın kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaq geri qaytarılaraq təkrar istifadəyə verilib.
Torpaqların geri alınmasının effektiv nəticəsi və digər şəxslərə verildikdə nəzarət mexanizmi olacaqmı? Rayonlarda səmərəsiz əldə saxlanılan torpaqların geri alınmasına necə baxırsız?
Ekspertlər hesab edir ki, torpaqdan səmərəsiz istifadə çox mənfi haldır və belə torpaqların onu aktiv şəkildə əkib-becərən insanlara verilməsi çox yaxşı haldır. Ekspertlər deyir ki, bəzi şəxslər kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlardan düzgün istifadə edə bilmir, bəzən heç əkib-becərmək istəmirlər. Səmərəsiz istifadə olunan 254 135 hektara yaxın kənd təsərrüfatı təyinatlı torpağın geri qaytarılaraq təkrar istifadəyə verilməsi o torpaq sahələrinin səmərəli istifadəsinə səbəb olacaq. Bununla belə, bu kimi məsələlərin xüsusi nəzarət altında olmalı olduğunu deyən mütəxəssislər eyni zamanda bildirir ki, torpağı kənd təsərrüfatı məqsədilə götürən şəxslərin də qarşısına çıxan problemlər həll edilməlidir.
“...Yararlı torpaq sahələri istifadəsiz qalmamalıdır”
Altay Sosial-İqtisadi Araşdırmalar Mərkəzinin (ASAM) rəhbəri Elçin Bayramlı bildirdi ki, bunun yaxşı cəhətləri də var: “Bunu bir tərəfdən yaxşı addım hesab etmək olar, çünki yararlı torpaq sahələri istifadəsiz qalmamalıdır. Amma burada bir “əmma” var. Torpaqlar Sovet dövründə ümumxalq əmlakı idi, yəni kəndlilərin kolxozda birləşdirdiyi torpaqlar idi, sonra kolxozlar dağılanda əhaliyə paylandı. Bu o deməkdir ki, o torpaqlar kəndlilərindir. Düzdür, 99 illiyə icarəyə verilib, amma bu müddətdə onun mülkiyyətində sayılır.
Ona görə də torpaqlardan istifadə olunmursa, onun səbəbləri aşkar olunmalıdır. Əgər obyektiv səbəbdən o torpaqdan istifadə edə bilmirsə, ona yardım olunmalıdır. Yox, əgər hər şey varsa,- su, yol və s.- amma torpağı əkmək istəmirsə, onda torpaq sahibinin həmin sahəni başqasına müvəqqəti icarəyə vermə hüququ olmalıdır. Əgər bunu da etmirsə, yalnız bu halda həmin torpaqlar ondan alınıb, digər kəndlilərə verilə bilər. Məhz kəndlilərə, başqa yerdən olan pullu və vəzifəli şəxslərə yox”.
E.Bayramlının fikrincə, burada birmənalı olaraq şəffaflığa əməl olunmalıdır: “ Bu proses şəffaf olmalı və cəmiyyət görməlidir ki, torpaq sahibinin həqiqətən bu torpağa ehtiyacı yoxdur, hər cür şərait olduğu halda onu əkmək istəmir.
Ümumiyyətlə, yararlı tortpaqların əkilməsi, yararsız torpaqların isə yararlı vəziyyətə gətirilməsi işləri aparılmalıdır. Bu işlə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi və Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC məşğul olmalıdır, lakin görünən odur ki, məşğul olmurlar. Bunun nəticəsidir ki, ərzaq məhsullarında idxaldan asılılığımız 50 faiz civarındadır. Bu çox təhlükəli göstəricidir. Qarşıdan qlobal quraqlıq və qida qıtlığı gəlir. Bu şəraitdə ölkəni belə ağır vəziyyətdə qoymaq olmaz. Aqrar sektorda çox ciddi islahatlar həyata keçirilməlidir. Güclü aqrar-sənaye zənciri qurulmalıdır. Əks halda yaxın gələcəkdə çox ağır vəziyyətlə qarşılaşa bilərik”.
İradə SARIYEVA
