Bakı Qatar Vağzalı uzun illər Tiflisə tabe olub. Hətta vağzaldakı məşhur restoran da bir vaxtlar "Tiflis restoranı" adlanırdı. Azərbaycanın dəmir yolu respublikamızda Heydər Əliyev dönəmi başlayana kimi Gürcüstanın tabeliyində idi.
Müstəqil Dəmir Yoluna Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərlik etməsindən sonra nail olduq. Respublikada tikilən yeni sənaye müəssisələrinin sayı çoxaldıqca ölkə ərazisində dəmir yollarının da əhəmiyyəti xeyli artdı. İstehsalın operativliyini yüksəltmək və fasiləsiz xammal təchizatını yaxşılaşdırmaq məqsədilə zavod və fabriklərə də dəmir yolları çəkilməyə başladı. İndiki "Təfəkkür" universiteti yerləşən binada dəmiryolçuların peşə məktəbi fəaliyyətə başladı. Rostov Dəmir Yolu institutunun Bakıda filalı açıldı. Bir sözlə, bu sahənin inkişafında inqilabi sıçrayış baş verdi. Yarandığı ilk zamandan dəmiryolçulara bir sıra güzəşt və üstünlüklər verildi. Onların mənzil və məişət şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün xeyli işlər görüldü. Bunun da nəticəsində sahəyə maraq göstərən gənclərin sayı artdı.
Sənayenin inkişafını göstərən, təsərrüfatlara əsas təkan verən dəmir yolu ölkəmizin iqtisadi imicinin artmasında da mühim rol oynadı. Dəmir yolu,təkcə yük sahəsində deyil, həm də sərnişin daşınmasında böyük əhəmiyyətə malik oldu. Elektrik qatarları Bakının qəsəbə və kəndlərini şəhərlə birləşdirən ucuz, həm də təhlükəsiz nəqliyyat növü kimi əhalinin rəğbətini qazandı. Bütün fəsillərin ən etibarlı nəqliyyat növü kimi sevildi.Təəssüf ki müstəqillik dövrünün ilk zamanlarında bu strateji sahə diqqətdən kənarda qaldı. Nəticədə ciddi itkilərlə qarşılaşdıq...
Azərbaycan Dəmir Yolu QSC-nin Keşlə Yük Stansiyasında gördüklərimiz C.Cabbarlının "Firuzə" hekayəsindəki bir epizodu yadımıza saldı. Evlərinin yerini tapa bilməyən Məmməd vaxtilə onu müalicə edən doktorun yanına gəlir və deyir: "...Vağzaldan evimizə tərəf getdim, ancaq evimizi yerində tapmadım. Bizim həmişə toz-torpaqlı,qışda isə boğaza qədər palçıq olan əyri-üyrü küçəmizin yerində geniş və yaxında asfalt döşənmiş bir küçə gördüm".
Kaş, stansiyada şahidi olduğumuz indiki mənzərə də hekayədə deyildiyi kimi bərbad yerlərin abadlığından xəbər verəydi. Yüz ilin min-bir zəhməti hesabına addım-addım qurulan obyekt və sahələr Keşlə Yük Stansiyası kimi şəxsi qazancların qurbanına çevrilməyəydi. Özü də iqtisadiyyatımızın müəyyən qədər çətinliyə düşdüyü, işğaldan azad edilmiş ərazilərimizin bərpası üçün böyük maliyyə vəsaitinin lazım olduğu indiki məqamda bu olduqca səhv bir addım idi. Olanı məhv edib yenisini yaratmağa ətək-ətək pul xərcləməyin nə qədər gərəksiz olduğunu bilə-bilə belə hərəkətlərə yol vermək heç lazım deyildi. Hazırda Qaradağ rayonu ərazisində tikilməkdə olan Abşeron Logistika Mərkəzi isə, çətin ki, köhnəni əvəz edə bilsin.
Keşlə Yük Stansiyası 1900-cü ildə tikilib,1901-ci ildə istifadəyə verilib. Azərbaycanın yükdaşımalarının əsas arteriyası olan bu stansiya illər keçdikcə ixtisaslaşmış, bütün tələblərə cavab verən bir sistemə çevrilmişdi. Sovetlər dağıldıqdan sonra da stansiyanın əhəmiyyəti azalmadı. Son vaxtlara kimi buraya hər gün 120-150 yük vaqonu daxil olurdu. Həm də stansiyanın yeri çox uyğun seçilmişdi. Daxil olunan yüklər rahatlıqla aid olduqları ünvanlara daşınırdı. Mənzil-tikinti kooperativlərinin sahibləri və onları himayə edənlər, nəhayət, mənzillərin kvadratmetrini yaxşı pula satmaq üçün Bakı Yük Stansiyasının da ərazisini gözaltı elədilər. Növbəti çoxmərtəbəli binalar tikmək üçün stansiyanın dəmir yolu relslərini söküb harasa daşıdılar, ərazidəki yardımçı tikililəri isə darmadağın etdilər.
İşbazlar bir tərəfdən dəmir yollarının relslərini çıxararkən, digər tərəfdə yeni tikiləcək binaların təməlini qazmağa başladılar. Söküntü vaxtilə Ziya Məmmədovun Bakı ilə qəsəbələri arasındakı elektrik qatarlarının yollarını, Bakı Şəhər İH-nin isə şəhərdəki tramvay-trolleybus xətlərini dağıtdığı kimi sürətlə aparıldı. Tikilmişləri dağıtmaq çox asandır. Çətin olanı onu yenidən bərpa etməkdir. Bəzən isə heç bərpa etmək də olmur.
Gördüklərimizi aramaq, vəziyyətlə yaxından tanış olmaq üçün yolumuzu Yük stansiyasına saldıq. Azərbaycan Dəmir Yolu QSC-nin Keşlə Stansiyasının rəisi Tələbani Tahirovu axtardıq. Öyrəndik ki, 2010-cu ildən stansiyanın rəisi vəzifəsində çalışır. Amma onu tapmaq mümkün olmadı. Stansiyada onun xüsusi nümayəndəsinin olduğunu eşitdik. Maraqlandığımız suallara cavab almaq üçün həmin şəxsin tapılması lazım gəldi. Ancaq onu hardan tapmağın mümkün olacağını heç kim bizə deyə bilmədi. Nümayəndənin də rəisi kimi stansiyada gec-gec göründüyü məlum oldu.
Keşlə stansiyasının inzibati binasında da dərin bir sükutun şahidi olduq. Elə bil işçilər illərdən bəri diqqətdən kənar və təmirsiz qalan idarə binasından küsüb harasa çəkilmişdilər. Qarovulçu kimi həyətin giriş qapısında dayanan adam da nə isə deməkdən çəkinib, sorğularımızdan xoşlanmadı. Stansiyanın həyət-bacasındakı sahmansızlıq və nimdaşlıq könül bulandırırdı. Yaxınlıqdakı bazarda satılan toyuq-cücəni təmizləmək üçün həyətdəki yeməkxananın qarşısını özlərinin iş yerinə çevirən adamlar gözə dəyirdi. O tərəfdə - Yük stansiyasının yerində aparılan qazıntıların toz-torpağı qara duman kimi ətrafı bürümüşdü. Əlaqədar təşkilatların müəssisəyə bəslədiyi ögey münasibətin soyuğu hər tərəfə çökmüşdü..
Yük stansiyasında baş verən söküntü və digər olaylar haqqında bir sıra mətbuat orqanlarında da tənqidi yazılar gedib. "Yeni Musavat" qəzetində (16 may 2011-ci il), "Nuh.az" saytında (20 sentyabr 2018 ci il) stansiyadakı acınacaqlı vəziyyətdən bəhs olunub. Həmin yazılarda ,əsasən,stansiyadan istifadə edən iş adamlarının şikayətləri yer alıb. Yük vaqonlarının boşaldılmasına görə adamlardan artıq pul alıblar və s. Bu yazılar da əlaqədar təşkilatların mürgüsünü dağıtmayıb. Görünür, ADY QSC-nin rəhbərini himayə edənlər stansiyanın taleyinə ciddi yanaşmağa ehtiyac duymayıblar. Nəticə isə göz önündədir. Belə getsə, kim bilir, gələcəkdə Bakı Qatar Vağzalının da ərazisinə əl uzadanlar tapılacaq. Axı, ev tikmək üçün vağzalın da ərazisi onlar üçün gərəkli ola bilər. Görünür, bina tikmək üçün yer axtaranlar şəhərin mərkəzində, hələ çox yerləri xaraba qoyacaqlar. Əməllərinə görə isə.ş hələlik, heç kimdən cəza gözləmirlər...
ADY QSC-nin ərazilərinə əsas müdaxilə Ziya Məmmədovun zamanından başlayıb. Z.Məmmədovun oğlu Anar Trampın şərəfinə bina ucaltmaq üçün dəmir yoluna aid xeyli yardımçı tikililəri söküb-dağıtdı. Sökülüb-dağıdılan obyektlərdən biri də sərnişin vaqonlarında istifadə olunan ağ mələfələrin yuyulub ütüləndiyi bina idi. Keçmiş Çay Fabrikinin yanında tikilən çoxmərtəbəli binaların da ərazisi ADY QSC-nə aiddir. Təəssüflər olsun ki, işbazlara rahatca verilən bu ərazilərdə Abşeronun ucqarlarında məskunlaşdırılan müharibə əlilləri və şəhid ailələrinə mənzillər tikmək üçün yer tapılmır. Onları aparıb uzaq guşələrdə tikilən binalara yerləşdirirlər. Ordan isə şəhərə gəlib - getmək çətinliksiz ötüşmür. Görünür, işbazların marağını qarşılamaq sinəsini vətən üçün sipər edənlərdən də vacib olub.
Sovet dövründə yaxşı ənənələr var idi. Bu və ya digər sahəyə aid muzeylər yaradılır, həmin muzeylərdə sənaye və kənd təsərrüfatı, eləcə də nəqliyyat sahəsində əldə olunan nailiyyətlərə aid nümunələr qorunub saxlanılırdı. Azərbaycan dəmiryolçularının da uğurlarını sərgiləyən bir şöhrət muzeyi yaradılmışdı. Təsərrüfatın bütün sahələri üzrə əldə edilən inkişafı gələcək nəsillərə çatdıran belə muzeylər dünyanın bir çox ölkələrində də mövcuddur. Azərbaycan dəmiryolçularının şərəfinə yaradılmış həmin muzey uzun illər fəaliyyət göstərdi. Bakının Nəriman Nərimanov rayonunda, indiki Firdovsi Məmmədov küçəsində yerləşirdi. Oranı da ləğv edib yerini Azərbaycan Respublikasında İnterpolun Milli Mərkəzi Bürosuna verdilər.
Göründüyü kimi, hər şeyi dağıda-dağıda gedirik. Bəziləri Bakının mərkəzində yerləşən ali məktəblərin də şəhərətrafı qəsəbələrə köçürülməsindən danışır. Hər yeri şəxsi maraqlara görə dağıtmaq istəyənlərin sayı getdikcə artır. Moskvada, Sank-Peterburqda, Kiyevdə,Tiflisdə və b. şəhərlərdə məgər ali məktəbləri harasa köçürüb, onların yerində satmaq üçün mənzillər tikirlər?
Nə isə. Fikrimizi bu yerdə konkretləşdirib, üzümüzü əlaqədar təşkilatlara tutmağı lazım bildik. İşğal altında qalan ərazilərimizdə təcavüzkarlar tərəfindən sökülüb-dağıdılan, ürəyimizdə silinməz yaralara çevrilən yerlərimizi yada salmaq istədik. Düşmənin uçurub-dağıtdığı, məhv etdiyi həmin yerlərin ağrısı hələ uzun illər qəlbimizi yandırıb-yaxacaq. Axı, sökülən hər bir tarixi abidə, mühüm əhəmiyyət daşıyan obyekt və sair sahə özü ilə, həm də yaddaşımızı söküb aparır. Yaddaş yerlərini itirdikcə, mənəviyyatımız da yoxsullaşır. Ona görə də, keçmişin bizim üçün gərəkli olan hər bir mirasını qorumağa borcluyuq! Elə etməliyik ki,vətənimizə aid olan hər şey gələcək nəsillərə də qismət olsun. Bunun üçünsə ölkədə söküntülərə nəzarət edən bir qurumun yaradılmasına ciddi ehtiyac var. Belə bir qurum yaradılsa, güman ki xalqımıza aid olanları kimlərinsə məhv etməsinə imkan verilməz.
Ədalət TEYMUROV
