Dövlətin dərslik siyasəti mükəmməl olsa da, bu siyasətin həyata keçirilməsi sahəsində müəyyən nöqsanların olduğu gizlin deyil. Xüsusən də dərsliklərin yazılması, hazırlanması sahəsində nöqsanlar diqqətdən yayınmır.
Ali məktəb dərslikləri daha mükəmməl, daha əhatəli, beynəlxalq standartlara uyğun şəkildə yazılmalı, müasir çağırışlara cavab verməli olduğu halda, təəssüf ki, biz əksini eşidirik, müşahidə edirik. Tələbələrin də, ali məktəblərdə dərs deyən müəllimlərin də, təhsil mütəxəssislərinin bir qisminin də ən çox narazı qaldıqları məsələ ali məktəb dəsrliklərinin keyfiyyətinin, verdiyi biliyin səviyyəsinin aşağı olması ilə bağlıdır. Tələbələr deyirlər ki, dərsliklər kifayət qədər mükəmməl olmadığı üçün müəllimlər müxtəlif sahələrə, ixtisaslara aid xarici müəlliflərin kitablarını tərcümə edir və PDF formatında tələbələrə verirlər.
Çox təəssüflər olsun ki, müasir standartlara uyğun dərsliklərin azlığı ciddi problemlərə yol açır. Bir çox mütəxəssis deyir ki, hətta ali məktəblərdə ötən əsrin 70-80-ci illərindən qalan dəsrliklər var ki, onlara heç bir dəyişiklik edilmədən yenidən nəşr olunaraq şagirdlərə verilir. Hətta bəzi müəllimlərin ordan-burden kopi-paste etdiyi materiallar da kitab halında çap olunaraq tədrisdə istifadə edilir.
Ali məktəblər üçün nəyə görə yeni dərsliklər yazılmır?
Ekspertlər deyirlər ki, yeni dərsliklərin yazılması zəruridir. Bundan başqa, hər il dövlət büdcəsindən dərsliklərin yazılmasına külli miqdarda pul xərclənir, amma ortada bir şey yoxdur. Yenə də dərslik sahəsində geridə qalırıq. Təsəvvür edin ki, tələbə ali məktəbə çox yüksək balla daxil olur və gəlib ali məktəbdə biliyini təkmilləşdirən dərsliklə təmin edilmir.
“Texniki və təbiət fənləri ilə yanaşı, psixologiya və fəlsəfə sahəsində də köhnə nəzəri informasiya...”
Tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu sahədə problem çox dərindir. Hazırda Azərbaycanda 51 ali məktəbin olduğunu deyən K.Əsədovun sözlərinə görə, bu ali məktəblərdə 182 min tələbə təhsil alır, onların 167 mini bakalavrdır: “Etiraf edək ki, son illər təhsil sahəsində ciddi, uğurlu islahatlar həyata keçirilsə də, bir sıra ali təhsil müəssisələrinin maddi-texniki bazası, kitabxanaları müasir dövrün tələblərinə və standartlarına cavab vermir. Xüsusən müasir tipli yeni ixtisaslarla bağlı dərslik problemləri ali təhsil müəssisələrində ciddi şəkildə hiss olunur. Çox təəssüflər olsun ki, bugün ali məktəblərdə kitabxana fonduna daxil olan kitabların, dərsliklərin böyük əksəriyyəti müasir dövrün tələbləri və yeniliklərə uyğunlaşmır. Müasir dövrlə uyğunluq təşkil etməyən informasiyalar olan çox köhnə nəşrlərdən istifadə olunur. Daha çox texniki elmlərlə, neft-qaz qurğuları, geologiya, geofizika və digər bir sıra tədqiqatlar ötən əsrin 70-80-ci illərinin kitabları əsasında tədris edilir. Bura psixologiya və fəlsəfə dərsliklərini də əlavə etmək olar. Yəni texniki və təbiət fənləri ilə yanaşı, psixologiya və fəlsəfə sahəsində də köhnə nəzəri informasiya və məlumatlardan istifadə edilir”.
K.Əsədov hesab edir ki, ali məktəblərdə köhnəlmiş, artıq öz ömrünü başa vurmuş, məzmunca, ideyaca, mahiyyətcə günün çağırışlarına cavab verməyən dərsliklərin hələ də tədrisdə olması gələcəkdə əmək bazarına çıxacaq insanların qarşısında böyük bir əngəl olacaq. K.Əsədovun fikrincə, köhnə dərsliklər zəif kadrların meydana çıxması deməkdir. “Bunun əsas səbəbi ali təhsil müəssisələrinin heyətinin yenilənməməsi, yaxud burada hər hansı bir attestasiyanın həyata keçirilməməsidir. Məhz uzun illər ərzində bir şəxs tərəfindən idarəetmə, yaxud eyni şəxslər tərəfindən tədrisin həyata keçirilməsi, hər hansı bir akkreditasiya zamanı tədris materiallarının yoxlanılmaması ali təhsil müəssisələrinin kitabxanalarında ciddi problem yaradır. Digər tərəfdən, dərsliklərin böyük əksəriyyətinin elektron versiyası yoxdur.
Bildiyiniz kimi, bir ildən çoxdur ki, ölkə ərazisində pandemiyadır və tələbələr ali təhsil müəssisələrinə gəlmirlər. Bu zaman isə elektron resurslara ehtiyac var və təəssüflər olsun ki, bir sıra dərs kitablarının elektronlaşmaması, ümumiyyətlə, ali məktəblərin çoxunun elektron kitabxanasının olmaması tələbələrin material əldə etməsinə ciddi şəkildə mənfi təsir göstərir, həmin tələbələr materiallarla bağlı problemlər yaşayırlar. Ali təhsil müəssisələri ilə müqayisədə orta ixtisas təhsili müəssisələrində, kolleclərdə və peşə təhsili müəssisələrində vəziyyət daha acınacaqlıdır. Yəni təhsilin bu pilləsində, demək olar ki, dərslik, dərslik materialı çatışmazlığı müşahidə olunur”.
K.Əsədov qeyd etdi ki, əldə olan eyni dərslik həm ali məktəb, həm də orta ixtisas məktəblərinin tələbələrinə tövsiyə edilir və bu isə yanlış yanaşmadır. Ekspertin sözlərinə görə, hər təhsil pilləsi üçün müvafiq, ona uyğun dərsliklərin yaradılması lazımdır.
İradə SARIYEVA
