Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Respublika Xatirə Kitabı redaksiyası ilə “Bakı-Xəbər” qəzetinin birgə layihəsi əsasında “Şəhidlər ölməz, Vətən bölünməz” seriyasından “İgid ömrü” adlı növbəti kitabı çapa hazırlayırıq. Kitab Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Füzuli Salah oğlu Rüstəmovun vətənpərvərlik nidalı həyat, döyüş, qəhrəmanlıq yollarından bəhs edir.
Qəhrəman Füzuliyə son sözüm
Düşüncənin ən dərin qatlarındakı ZAMİN...
Qəhrəmanlarımız xalqımızın azadlığı, gələcəyi naminə atılan körpülərə mayakdılar. Mayakdılar ki, onlardan sonra gələn nəsillər bu işığı tutub yollarına düzgün istiqamətdə davam edə bilsinlər, həyatın dolanbaclarında “azmasınlar”. Sözün birbaşa və məcazi mənalarında. Bunları anlatmaq əslində hər birimizin müqəddəs vəzifəsidir. Qəhrəmanlarsa, ümumdan fərqli olaraq, bötövlükdə xalqın gələcəyini stimullaşdırmaqda iştirak edirlər. Əksəriyyətimiz övladlarımıza görə cavabdehliyin konturlarını görə bildiyimiz, dərk edə bildiyimiz halda, onlar bütün millətin gələcəyinə görə cavbdehliklərinin fərqində olduqlarını dərk edir və lazım gəldikdə özlərini bu yolda şam kimi əridirlər. Füzulinin qısa, qısa olduğu qədər də mənalı, məzmunlu həyat yolunu ona görə bu qədər uzun-uzadı araşdırası və öz ənənəmə sadiq qalaraq mübaliğəsiz sizlərə təqdim edəsi oldum ki, məhz bu fərqli anlamları tuta, aydınlaşdıra biləsiniz. Hamımız ayrı-ayrı qəhrəmanlarımız haqqında müəyyən təbəddülatlardan xəbərdarıq. Ancaq onların igidlikləri də daxil həyat fəlsəfəsini bu qədər dərindən izləmək, başa düşmək imkanına malik deyilik. Çünki bu detalların hər birinin Füzulinin həyatını çözdüyümüz qədər araşdırılmasına ehtiyac var. Ona görə də belə qəhrəmanlarımızdan biri - Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Füzuli Rüstəmov haqqında bu araşdırma-kitabı Böyük Yaradanın izni ilə ərsəyə gətirməyimdən çox məmnunam. Bu nəcib əməlli işə - “Şəhidlər ölməz, Vətən bölünməz” seriyasından növbəti sənədli povestin yazılmasına dəvət olunduğum üçün layihənin rəhbəri, Xatirə kitabı redaksiyasının baş redaktoru, tanınmış şairə Nəzakət xanım Məmmədovaya təşəkkür edirəm.
Yaddaş etalonu
...Füzuli təkcə qəhrəman deyil. Füzuli bütün müsbət çalarlarda özünü təsdiqləmiş ayrıca bir dəyərdi. Füzuli haqqında yazılanlar bu xalqın YADDAŞ ETALONU qismində mənzillərin rəfində saxlanılması, stendlərdə nümayiş olunması vacib ən qiymətli tapıntıdı, əqiqdi. Adətən, qiymətli əqiqləri daha gizli yerlərdə, mücrülərdə saxlayır, ancaq gərək olanda üzə çıxarırlar. Amma Füzuli o qiymətli əqiqlərdən fərqli – daha üstünlüyü ilə hər gün, hər an gərəkli olduğundan rəflərdə, masa üstündə - daim göz önündə olmalıdır ki, onun mənəvi sanbalı unudulmasın, bu xalq onun mənəvi dünyasından qıdalansın, güc alsın! Hər dəfə baxdıqca, Füzuli qatlarını daha dərindən açdıqca, mənimsədikcə öyrənərək gücünü bir qədər də artırsın. Bunun üçün ondan daha çox dərs alsın, daha çox öyrənsin. Axı yazılarda qeyd etdiyim kimi, Füzuli bitmir, tükənmir, getdikcə əksinə çoxalır, böyüyür, daha yüksək zirvələrə ucalır. Füzuli bu xalqın “QƏHRƏMANLIQ YADDAŞINDA” zaman keçdikcə özünə elə yer edir, hətta cismən yaşamaya-yaşamaya öz yerini o dərəcədə möhkəmləndirir ki, ondan nəsə öyrənmək özümüzdən bixəbər hamımızın boynuna biçilir.
...Mən bu kitabı yazarkən heç vaxt üzünü görmədiyim, qəhrəmanlıqlarının şəxsən şahidi olmadığım bir həmvətənimin, soydaşımın, həmyaşıdımın düşüncələrinin şahidinə çevrildim. O düşüncələrin işığından keçir Füzulinin qəhrəmanlığı da, igidliyi də, humanistliyi də, alicənablığı da, təbii ki, bütün bunların fonunda vətənpərvərliyi də.
...Əziz oxucular, həyatı müəyyən qədər dərk etdiyim zamanlardan həmişə bu fikirdə olmuşam ki, hər bir insan öz düşüncələri boydadı. Kiminsə fizioloji baxımdan boyunun ucalığı və ya qısalığı, fiziki gücünün hansı intervalda yetənəkliyi bu anlamda, təbii ki, əsas deyil. Fiziki baxımdan güclü, boy-buxun sarıdan elin dili ilə desək o qədər “lay-divarlar” var ki, öz güclərini belə reallaşdırıb yaxşı işlər görməkdə aciz durumda qalırlar. Buna səbəb onların düşüncələrinin kiçik tutumluluğudur. Biz düşüncələrimizlə böyükük. Ölçülərimiz də düşüncələrimizin tutumu boydadı. Bu yaxınlarda dostum, şair-publisist Əli Rza Xələflinin qeydlərində də belə bir fikirlə qarşılaşdım: “İnsan düşüncələri ilə böyükdür”. Heç vaxt Əli Rza müəllimlə bu əsnada xüsusi bir fikir mübadiləmiz olmamışdı. Ancaq zamanla gördüklərimizdən formalaşmış qənaətin ölçüləri görün nə qədər üst-üstə düşür!.. Füzulinin qəhrəmanlığı da onun düşüncələrinin məhsuludu. Füzulinin düşüncələri ona qəhrəmanlıqdan savayı özgə bir variant, yol saxlamamışdı. Ona görə Füzuli atını birbaşa öz sonucuna – igidliyinin ekvivalentinin inikas edəcəyi məqama doğru çapmaqda idi. Bilirdi ki, məhz bu nöqtədə o böyük miqyaslı DÜŞÜNCƏSİ artıq sakitləşəcək, onu rahat buraxacaq... Füzuli şəhadətə qovuşaraq rahatlandı!..
Qoçaqlıqla şəhidliyin vəhdəti
...Bəziləri söyləyir keçmişdən bu qədər bərk yapışmağa nə hacət?! Gələcəyi düşünmək, görmək lazımdı. Əcəba, keçmişsiz gələcək olurmu?! Keçmişin dərslərini unudanların gələcəyi quranda buraxdıqları səhvlərin yerini doldura bilmədiklərinin azmı şahidi olmuşuq?!.. Ruhunu çox hörmətlə andığım mərhum müəllimim, professor Şirməmməd Hüseynovun “keçmiş gələcəyin iynəsidir” deyə səsləndirdiyi aforizmin dəyərini götür-qoy eləməyə səsləyirəm belələrini. Professor bununla demək istəyib ki, keçmiş gələcəyi iynələyə-iynələyə ayaqda saxlayır, onu inkişafa doğru məcburən sürükləyir, keçmişsiz bugünün və gələcəyin uğurlu sabahı yoxdur, ancaq dərs çıxara-çıxara gələcəyi daha mükəmməl qurmaq olar. Çox böyük arqumentdi bu. Füzuli şəxsiyyətinə ilgili Şirməmməd müəllimin Azərbaycanın digər nəhəng şəxsiyyəti, ictimai-siyası xadimi Üzeyir Hacıbəyli yaradıcılığına istinadla daim sitat gətirdiyi daha bir fikri buraya əlavə etməyi vacib bilirəm: “İnsan qoçaq olmasa istəklərinə çata bilmədiyi kimi, millət də qoçaq olmasa istədiklərinə nail ola bilməz”. Füzuli haqqında bütün həmsöhbətlərimin işlətdiyi “qoçaqlıq” ifadəsinin dəyəri gör nə qədər dərin qatlarda möhürlənibmiş... Üstəlik, qoçaqlıqdan vüsət alan şəhidlik zirvəsi... Qoçaqlıqla şəhidliyin vəhdəti...bu vəhdətdə qərarlaşan məqam Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadənin şəhidlərə rekviyemsayağı qələmə aldığı ölməz misraları ilə çox həmahəng səslənir:
- İnsan insan olur öz hünəriylə,
Millət millət olur şəhidləriylə.
Torpağın bağrına cəsədləriylə
Azadlıq tumunu əkdi şəhidlər.
...Füzuli həyatının fəlsəfəsində gen-qan izlərinin, nəsillərarası bağların qanunauyğunluqları da var. Dəyərli el ağsaqqalı babası Kərim kişidən, qoçaqlıqda ad çıxarmış Məhəmməd babasından yeniyetmə Mərhəmətə qədər gələn yolların ən yüksək zirvələrini fəth etmək bacarığının məhək daşıdır Füzuli. Onların nəslinin bu xalqa bəxş etdiyi Zamindi axı o...həm də sözün bütün mənalarındakı, düşüncənin ən dərin qatlarındakı ZAMİN...
(son)
Nəzirməmməd ZÖHRABLI
jurnalist-publisist
