"Beş mindən çox daimi iş yerinin açılması nəzərdə tutulur". Bunu prezident İlham Əliyev "Azərbaycan Respublikasında 2027-2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı"na həsr olunmuş müşavirədə deyib.
Prezident ölkə iqtisadiyyatının ümumi inkişafından da bəhs edib. Deyib ki, artım templəri çox da böyük deyil: "Bunun təbii səbəbləri var, ilk növbədə, təbii neft hasilatının aşağı düşməsi". O, "Azəri-Çıraq-Günəşli" yataqlar blokunun artıq 30 ilə yaxındır istismarda olduğunu xatırladıb: "Təbii ki, obyektiv səbəblərə görə hasilatın düşmə templəri də var. Çalışırıq ki, bu templəri sabitləşdirək. Eyni zamanda, əminəm ki, yeni layihələr bundan sonra da Azərbaycanda neft hasilatını lazımi səviyyədə saxlayacaq və ümid edirəm, hətta artım da olacaq". Dövlət başçısı sözünə davam edərək bildirib: "Ancaq bu gün bizim ümumi iqtisadi inkişafımızın, ümumi daxili məhsulumuzun 1.2 faiz artmasının səbəbi budur. Bu, bizi narahat etməməlidir, çünki bundan daha vacib göstərici qeyri-neft sektorunun inkişafıdır. Burada da bu ilin səkkiz ayında 5.4 faiz artım olmuşdur".
Dövlət Statistika Komitəsi (DSK) isə bugünlərdə bildirmişdi ki, 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında ölkənin sənaye sektorunda 44.6 milyard manat məbləğində sənaye məhsulu istehsal edilib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə real ifadədə 0,4 faiz azdır. Ekspertlər də bu geriləməni əsasən neft hasilatının azalması, sənayenin digər sahələrinin isə lazımı səviyyədə inkişaf etməməsi ilə izah edirdilər. İ.Əliyev vurğulayıb ki, metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı əsasında alüminium istehsalı 2030-cu ilədək 100 min tona çatdırılmalıdır: "Burada da bir neçə zavod yaradılacaq". Azərbaycanda ötən il alüminium istehsalı azalsa da, bu il artım var. DSK-nın məlumatına görə, bu ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycanda 48 min 628 ton alüminium məmulatları istehsal edilib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 51.8 faiz çoxdur. İqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov da proqramın əsas hədəflərinin kifayət qədər böyük olduğunu bildirib: "2030-cu ilədək dağ-mədən və metallurgiya sektorunun ümumi daxili məhsula töhfəsinin 700 milyon manatdan 1.8 milyard manata, illik ixrac potensialının isə 1.3 milyard manatdan 2025-ci ilin orta dünya qiymətləri əsasında 3.4 milyard manata çatdırılması nəzərdə tutulur. 2027–2030-cu illərdə bu nəticələrin əldə edilməsi üçün bu dövr ərzində ümumilikdə 5.3 milyard manat investisiya nəzərdə tutulur". M.Cabbarov əlavə edib ki, 5.3 milyard manatın 1.1 milyard manatı dövlət büdcəsi hesabına, 2.2 milyard manatı dövlət müəssisələrinin vəsaiti (o cümlədən kredit, yəni borc kapitalı), 2 milyard manat isə özəl vəsait (o cümlədən borc kapitalı) hesabına formalaşacaq: "Beləliklə, ümumi investisiyanın təxminən 80 faizi qeyri-büdcə mənbələrindən cəlb ediləcək".
Azərbaycanın iqtisadiyyatında dağ-mədən və metallurgiya sənayesi mühüm yer tutur. Ölkənin zəngin mineral-xammal ehtiyatları, xüsusilə dəmir filizi, mis, qızıl, gümüş və digər faydalı qazıntı yataqları bu sahənin inkişafı üçün geniş imkanlar yaradır. Azərbaycanın dağ-mədən sənayesinin əsas istiqamətlərindən biri qiymətli və əlvan metalların hasilatıdır. Ölkədə qızıl və gümüş istehsalının inkişafında xüsusilə Qarabağ və digər bölgələrdə yerləşən yataqlar mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qızıl hasilatı Azərbaycanın ixrac potensialının artırılmasına, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və regionların iqtisadi inkişafına töhfə verir. Bu sahədə müasir texnologiyaların tətbiqi hasilat proseslərinin səmərəliliyinin yüksəldilməsinə şərait yaradır. Mis hasilatı da son illərdə diqqət çəkən istiqamətlərdən biridir. Mis müasir sənayedə, energetikada, elektronika və tikinti sektorunda geniş istifadə olunan strateji metallardan hesab edilir. Azərbaycanda mis yataqlarının işlənməsi və filizin emalı üzrə fəaliyyətlərin genişləndirilməsi ölkənin metallurgiya sənayesinin xammal bazasının möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Eyni zamanda, hasilat və emal proseslərinin ölkə daxilində həyata keçirilməsi əlavə dəyərin artırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Metallurgiya sənayesində qara metallurgiyanın da xüsusi rolu var. Azərbaycanda dəmir filizi ehtiyatlarının iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi və polad istehsalının inkişaf etdirilməsi istiqamətində layihələr həyata keçirilib. Sumqayıt və digər sənaye mərkəzlərində metallurgiya müəssisələrinin fəaliyyəti ölkənin metal məhsullarına olan daxili tələbatının müəyyən hissəsinin yerli istehsal hesabına ödənilməsinə imkan yaradır. Polad və digər metal məhsullarının istehsalının genişləndirilməsi tikinti, maşınqayırma və digər sahələrin inkişafı üçün də əhəmiyyətlidir. Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı regionların sosial-iqtisadi vəziyyətinə də təsir göstərir. Yeni müəssisələrin yaradılması əhalinin məşğulluq imkanlarını artırır, yerli infrastruktura investisiyaların yönəldilməsinə və müxtəlif xidmət sahələrinin inkişafına şərait yaradır. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə təbii ehtiyatların araşdırılması və iqtisadi fəaliyyətin bərpası gələcəkdə dağ-mədən sənayesinin inkişaf istiqamətlərindən biri ola bilər.
Ramil QULİYEV
