“Biz isə buna döyüş meydanında cavab verdik və döyüş meydanında kimin kim olduğunu hər kəs əyani şəkildə gördü. Bir nəfər belə olsun Azərbaycan Ordusundan qaçan, fərarilik edən olmayıb. Halbuki, Ermənistan rəhbərliyinin etirafına görə, Ermənistan ordusunda 12 minə yaxın fərari olmuşdu. Bax fərq bundan ibarətdir. Azərbaycan döyüş meydanında tam üstünlüyü təmin edərək 8 noyabr günündə – Zəfər bayramını qeyd etdiyimiz gündə Şuşanın azad edilməsi ilə faktiki olaraq İkinci Qarabağ müharibəsinin taleyini həll etdi. Ondan bir gün sonra – noyabrın 9-dan 10-na keçən gecə Ermənistan kapitulyasiya aktına imza atdı”.
Bu sözləri Prezident İlham Əliyev Zəfər Günü münasibətilə Azərbaycan xalqına təbrikində deyib.
Ekspertlər hesab edirlər ki, Prezident İlham Əliyevin Xankəndidən xalqa müraciətində Azərbaycan Ordusunda fərarilik hallarının olmadığını vurğulaması, Ermənistan ordusunda isə minlərlə fərarinin qeydə alınması ilə bağlı müqayisəsi Zəfərin mahiyyətini izah edən mühüm mesaj kimi qiymətləndirilməlidir.
Bu fikrin arxasında yalnız hərbi göstəricilərin müqayisəsi deyil, iki dövlətin müharibəyə hazırlığı, ordularının mənəvi-psixoloji vəziyyəti, milli birlik və dövlətçilik anlayışına münasibət məsələləri dayanır.
Qasım Hacıyev:"Azərbaycan Ordusunda nəinki fərarilik edənlər olmadı, əksinə, ölkənin bütün rayon və şəhərlərində gənclər hərbi hissələrə, səfərbərlik mərkəzlərinə axın edirdilər"
Tarix elmləri doktoru, professor Qasım Hacıyev baki-xeber.com-a bildirdi ki, müharibədə fərarilik təkcə ayrı-ayrı əsgərlərin döyüşdən qaçması demək deyil, Ermənistan ordusundakı kütləvi fərarilik orduda yaranmış ciddi mənəvi-psixoloji böhranın, komandanlığa inamın zəifləməsinin və döyüş əzminin sarsılmasının göstəricisidir.
"Azərbaycan Ordusunun 44 günlük müharibə boyunca irəliləməsi, qarşıya qoyulan hərbi vəzifələri ardıcıl yerinə yetirməsi, Ermənistan ordusunda isə fərarilik hallarının çoxluğu iki tərəfin döyüşə hazırlığı və mənəvi vəziyyəti arasındakı fərqi ortaya qoyurdu.
Prezidentin vurğuladığı əsas məsələ də məhz budur ki, Azərbaycan əsgəri müharibəyə məcburiyyət hissi ilə deyil, Vətənin azadlığına və tarixi ədalətin bərpasına inamla qatılmışdı"-deyə Q.Hacıyev bildirdi.
Azərbaycan əsgərinin döyüş ruhundan və Ermənistan ordusundakı fərarilik məsələsindən danışan professor Hacıyev dedi ki, Azərbaycan əsgəri öz torpaqlarını müdafiə etmək yolunda döyüşə qatılmışdı, erməni əsgərləri isə zorla döyüşə aparıldığı üçün qaçırdı, ordunu tərk edirdi.
"Müharibənin başlandığı günü yaxşı xatırlayıram. Həmin vaxt mən cəbhə bölgəsində, Murovdağa yaxın ərazidə idim. Təsəvvür edin, olduğumuz yerdən döyüş bölgəsinə dağ yolları ilə təxminən 30 kilometr məsafə var idi. Quş uçuşu ilə isə bu məsafə daha da qısa idi. Müharibənin ilk günündən sonuna qədər hadisələri yaxından izlədik, cəbhədə baş verənlərdən xəbərdar olduq.
Cənab Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Ordusunda fərarilik hallarının olmadığını bildirərkən tamamilə haqlıdır. Çünki bu, bizim gözümüzün qarşısında baş verən hadisələrə əsaslanan fikirdir. Azərbaycan Ordusunda nəinki fərarilik edənlər olmadı, əksinə, ölkənin bütün rayon və şəhərlərində gənclər hərbi hissələrə, səfərbərlik mərkəzlərinə axın edirdilər. Könüllü şəkildə cəbhəyə getmək, Vətən uğrunda döyüşmək istəyənlərin sayı on minlərlə idi.
Mənim öz tələbələrim arasında da cəbhəyə könüllü gedənlər vardı. Vaxtilə tələbəm olmuş, sonradan müəllim kimi fəaliyyət göstərən gənclər belə, Vətənin müdafiəsinə qalxdılar. Bu barədə həmin dövrdə "Təhsil" jurnalında məqalə də yazmışdım. Bütün bunlar Azərbaycan xalqının vətənpərvərlik ruhunun, milli birliyinin bariz nümunəsi idi.
Ermənistan ordusunda isə vəziyyət tamamilə fərqli idi. Ermənistan rəhbərliyinin etiraf etdiyi 12 minə yaxın fərari, əslində, qeydə alınan faktların göstəricisidir. Mən hesab edirəm ki, fərarilik edənlərin sayı bundan da çox ola bilərdi.
Bunun müəyyən səbəbləri vardı. Əvvəla, Qarabağ erməni torpağı deyildi və bunu bilənlər həmin ərazilərdə döyüşmək istəmirdilər. Ermənistan dövləti və erməni diaspor təşkilatları müxtəlif yollarla insanları Qarabağa gətirir, Azərbaycan Ordusuna qarşı döyüşməyə məcbur edirdi. Onların bir çoxu bu müharibəyə mənəvi və psixoloji baxımdan hazır deyildi.
İkinci mühüm səbəb Ermənistan ordusunda yaradılmış şərait və hərbi qulluqçuların vəziyyəti ilə bağlı idi. Xatırlayırsınızsa, döyüş bölgələrində, sonradan azad edilmiş ərazilərdə qayalara zəncirlənmiş erməni əsgərlərinin olduğu barədə məlumatlar və görüntülər ortaya çıxmışdı. Bu faktlar Ermənistan ordusunda mövcud olan ciddi problemləri göstərirdi.
Belə bir şəraitdə Ermənistan əsgərinin döyüş ruhunun zəifləməsi, müharibədən yayınmağa çalışması təəccüblü deyildi. İnsan özünə doğma hesab etmədiyi torpaq uğrunda, üstəlik, məcburiyyət və təzyiq altında döyüşəndə onun mənəvi müqaviməti də zəifləyir.
Mən düşünürəm ki, Ermənistan ordusunun əsas problemlərindən biri də məhz bu idi: əsgərlərin bir qismi döyüşdükləri torpaqları öz vətəni hesab etmirdi. Buna görə də müharibənin ağır sınaqları qarşısında geri çəkilir, fərarilik edirdilər.
Azərbaycan əsgəri isə öz doğma torpağını, ailəsini, xalqını və dövlətini müdafiə edirdi. Onun döyüş ruhunun əsas mənbəyi Vətən sevgisi, milli birlik və ədalətli mübarizəyə inam idi.
Bax, iki ordu arasındakı əsas fərq də məhz bundan ibarət idi. Biz bu hadisələrin şahidi olmuşuq və cənab Prezidentin fikirləri real faktlara əsaslanır"-deyə Q. Hacıyev bildirdi.
İradə SARIYEVA
