Bu gün Azərbaycan üçün xüsusi diqqət mərkəzində yer alan məqamlardan biri qeyri-neft sektoru üzrə istehsal və ixrac həcminin dinamik artımına nail olmaqdır. Son üç ilin mənzərəsi qeyd olunan xüsusda ölkəmizin ciddi nailiyyətlər əldə etdiyini deməyə əsas verir.
Ekspertlər vurğulayır ki, Azərbaycanda biznes mühitinin getdikcə yaxşılaşması, ölkənin regionlarında sənaye məhəllələrinin və sənaye zonalarının yaradılması, bu qəbildən olan digər amillər qeyri-neft ixracını artırır. Elə bunun nəticəsidir ki, cari ilin ilk 7 ayında Azərbaycanın qeyri-neft ixracı 14%-ə yaxın artıb. Yanvar-iyul aylarında sənayenin qeyri-neft sektorunda məhsul istehsalı 10,7 faiz artıb.
Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına əsasən isə, bu ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycanda ticarət əməliyyatlarının həcmi ümumilikdə 16 milyard 524 milyon 541 min dollar olub. Yeddi ayda ticarət əməliyyatlarının ümumi həcminin 5 milyard 776 milyon 222 min dolları idxalın, 10 milyard 748 milyon 319 min dolları isə ixracın payına düşür. Göründüyü kimi, ticarət əməliyyatlarında iki dəfəyə qədər də müsbət saldo var və burada qeyri-neft sektorunun xüsusi çəkisi özünü qabarıq şəkildə göstərir. Belə bir vaxtda ekspertlərin diqqətini çəkən məqam qardaş Türkiyə və ABŞ arasında yaşanan iqtisadi savaşdır. Yaranmış durumda təhlilçilər yaxın tezlikdə Azərbaycandan Türkiyəyə qeyri-neft məhsullarının ixrac həcmində mühüm artımların olmasını gözləyir.
Xatırladaq ki, ABŞ administrasiyası Türkiyədən ixrac olunan alüminium və polad məhsullarına tətbiq olunan gömrük rüsumunu artırıb. ABŞ-ın bu barədə qərarı qardaş ölkənin kəskin etirazı ilə qarşılanıb. Türkiyənin Ticarət Nazirliyi məsələyə münasibətində ABŞ-ın bu qərarının Ümumdünya Ticarət Təşkilatının qarşılıqlı ticarət barədə qərarlarına zidd olduğunu bildirib. Ticarət Nazirliyinin məlumatına görə, Türkiyə 2016-cı ildə ABŞ-a 1,1 milyard dollar dəyərində dəmir, alüminium və polad məhsulları ixrac edib. Ötən il eyni tərkibli məhsulların ixrac həcmi 1,3 milyard dollar dəyərində olub. Digər tərəfdən, ABŞ-ın atdığı addımlar türk lirəsinin dollar qarşısında kəskin dəyər itirməsi ilə nəticələnib. Son məlumatlara görə, Türkiyə ABŞ sanksiyalarına cavab olaraq bu ölkənin istehsal etdiyi bir sıra məhsulların gömrük rüsumlarını artırıb. Artıq bu barədə Türkiyənin rəsmi qəzetində ölkə başçısının müvafiq sərəncamı dərc olunub. Sənədə əsasən, spirtli içkilərə 140 faiz, tütünə və tütün məhsullarına 60, kosmetikaya 60, düyüyə, sərt qabıqlı meyvələrə 20, daş kömür və daş kömürdən əldə edilən məhsullara 13,7, poliamid 10, plastik əşyalara 60, yandırılmaq üçün nəzərdə tutulmuş ağaclara 10, minik avtomobilləri və sərnişindaşıma üçün nəzərdə tutulan mühərrikli nəqliyyat vasitələrinə 120, digər məqsədlər üçün istifadə edilən nəqliyyat vasitələrinə 10 faiz və digər məhsullara əlavə vergi tətbiq edilib. Bütün bunlardan sonra Türkiyədə 1 ABŞ dollarının məzənnəsi 6 lirədən aşağı düşüb. Məlumata əsasən, hazırda 1 dollar 5,8 türk lirəsinə dəyişdirilir. Avro da 7,3 səviyyəsindən 6,8 lirə səviyyəsinədək geriləyib. Qeyd edək ki, həftənin əvvəlində Türkiyədə dolların məzənnəsi 7 lirəni keçərək rekordu təzələmişdi. Yeni rüsumlar fonunda lirənin dollara nisbətdə daha da güclənməsi gözlənir. Eyni zamanda, Türkiyənin ABŞ-ın bir sıra digər məhsulları üzərində də rüsumları artırması gözlənir. Türkiyə artıq həmin məhsulları daha çox həcmdə Rusiyadan, Azərbaycandan, Orta Asiya ölkələrindən idxal etməyi düşünür. Belə vəziyyət isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycanın qeyri-neft sektoru üzrə Türkiyəyə daha çox məhsul ixrac etməsinə yeni imkanlar yaradır.
Burada o amil də nəzərə alınmalıdır ki, Bakı çətin günlərində Türkiyəyə hər cür dəstək verdyini və onunla ticarət əməkdaşlığını daha da genişləndirməyə hazır olduğunu bildirir. Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Hikmət Hacıyev bu xüsusda qeyd deir ki, Azərbaycan və Türkiyə arasında bütün sahələrdə strateji müttəfiqlik gündən-günə güclənir: “Ölkəmiz Türkiyə ilə iqtisadi münasibətlərinə də xüsusi önəm verir və bu əlaqələrin inkişafına qarşılıqlı sərmayə qoyuluşları, ikitərəfli ticarət, regional və qlobal əhəmiyyətli enerji və nəqliyyat layihələrində iştirakla öz töhfəsini verməkdədir. Türkiyə iqtisadiyyatına sərmayə qoyuluşlarını davam etdirən Azərbaycan qardaş ölkənin iqtisadiyyatında yaxından iştirakını artırmaqdadır. Azərbaycan Türkiyənin son illər həyata keçirdiyi meqalayihələrin yaxın zamanlarda qardaş ölkənin və regionun iqtisadiyyatına, təhlükəsizliyinə əlavə imkanlar təmin edəcəyinə və sarsılmaz Türkiyə iqtisadiyyatının gələcəyinə tam əmindir. Azərbaycan, hər zaman olduğu kimi, bütün sahələrdə qardaş Türkiyə xalqı və dövlətinə hərtərəfli dəstəyini davam etdirəcək”.
Nahid SALAYEV
