Ermənistanda məlum hakimiyyət dəyişikliyindən sonra baş nazir vəzifəsini tutan Nikol Paşinyan və komandası üçün əsas məsələlərdən biri də yaşanan, özü də miqyası kifayət qədər böyük olan sosial-iqtisadi problemləri həll etməkdir. Amma indilikdə görünən odur ki, bu məsələnin həlli Ermənistanda sadəcə mümkünsüzdür. Çünki ölkə nə lazımi resurslara, nə də hansısa başqa önəmli potensiala malikdir. Bu mənada ağır sosial-iqtisadi vəziyyət fonunda Ermənistanda yaxın tezlikdə Paşinyana qarşı yeni aksiyalara start verilməsi tamamilə gözlənilən sayılır.
Bunu Rusiya liberal-demokratlarının lideri Vladimir Jirinovski də qaçılmaz sayır: “Ermənilər Paşinyanı hakimiyyətə gətirdiklərinə hələ peşman olacaqlar”. Onun sözlərinə görə, inqilab istəyənlər anlamalıdır ki, ondan sonra həmişə əvvəlkindən daha pis olur. “Paşinyan daha yaxşı etmək istəyir, lakin heç nə alınmayacaq. Blokadada olduğu bir vaxtda Ermənistan çiçəklənə bilməz. Öz ehtiyatları isə yoxdur”.
Əvvəl olduğu kimi, indinin özündə də Ermənistanın xilas yolu Azərbaycanla əlaqələrin bərpasından, bunun üçün isə işağalçılıq siyasətinə son qoymasından keçir. Hesab edilir ki, Dağılq Qarabağ münaqişəsi həll olunmadan, Azərbaycanın regionda həyata keçirdiyi layihələrdə iştirak etmədən Ermənistanın dövlət kimi varlığını davam etdirməsi mümkünsüzdür. Amerikalı ekspert, Markett Universitetinin professoru Piter Teys də məsələyə bu prizmadan yanaşır. O, gələn ay istifadəyə veriləcək daha bir vacib layihə olan TANAP fonunda qeyd edir: “TANAP layihəsindən əldə ediləcək mənfəətin verdiyi möhtəşəm iqtisadi stimul Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin inkişafına, ictimai xidmətlərin, infrastrukturun və təhsilin təkmilləşdirilməsinə töhfə verəcək .Layihə orada iştirak edən ölkələri daha da rəqabətqabiliyyətli edəcək və onların imicini yüksəldəcək. Hər şey bir kənara, Azərbaycan indi enerji təchizatında, qaz kəmərlərinin hazırlanması və tikintisi sahəsində qlobal oyunçuya çevrilir”. Ermənistanın növbəti dəfə regional layihənin kənarında qaldığını bildirən Teys bu ölkənin iqtisadiyyatının hələ də tamamilə Rusiya iqtisadiyyatından asılı olduğunu diqqətə çatdırıb: “Ermənistan təqribən 30 ildir Azərbaycanla müharibə vəziyyətindədir və bu, Azərbaycanın mülki əhalisi arasında çoxsaylı insan təlafatları, Azərbaycan ərazisinin 20%-nin işğal edilməsi ilə nəticələnib. Korrupsiyanın, qohumbazlığın Ermənistan iqtisadiyyatının hər seqmentinə mənfi təsir etdiyi hamıya məlum olan faktdır, iqtisadiyyatının 75%-nə isə zəif nəzarət olunur.
Bundan əlavə, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin əsgərləri aclıq çəkir, təchizatları, əhvalları pisdir. Bütün bu faktlar və problemlər Ermənistanı özünü təcrid etmiş ölkəyə çevirib, buna görə də onlar TANAP-ın faydalarından yararlana bilməyəcəklər. Ermənistan yalnız qoşunlarını Azərbaycanın suveren ərazisindən çəkməklə etibarlı beynəlxalq oyunçu ola və vətəndaşları üçün dayanıqlı milli iqtisadiyyatı təmin edə bilər”.
Məhz bu vəziyyətdə indi əsas məsələ yeni erməni rəhbərliyinin bu reallıqları nəzərə alıb Azərbaycanla münasibətləri normallaşdıırmağa cəhd göstərməli olmasıdır. Lakin indilikdə Paşinyan reallıqdan uzaq açıqlamalar verir. Ekspertlər isə hesab edir ki, bu açıqlamalar daxili auditoriyaya hesablanıb və Paşinyan tezliklə əsl həqiqətlərin nədən ibarət olduğunu görəcək. Ekspret Elxan Ələsgərov da bildirir ki, Paşinyanın Qarabağla bağlı siyasəti birbaşa öz hakimiyyətini qoruyub saxlamağa və daxili auditoriyaya hesablanıb. O, Azərbaycan Prezidentinin ardından müdafiə naziri Zakir Həsənovun Qarabağla bağlı son bəyanatını bu mənada xüsusi diqqətdə saxlamağın zərurilyini də vurğulayıb: “Paşinyanın Qarabağla bağlı siyasəti birbaşa öz hakimiyyətini qoruyub saxlamağa və daxili auditoriyaya hesablanıb. Yəni Ermənistanın yeni baş naziri “sərtliyi” ilə əslində sələflərindən fərqlənmədiyi görüntüsünü yaradır. Onun Dağlıq Qarabağın danışıqlarda tərəf kimi çıxış etməsini irəli sürməsi sadəcə bir fənd idi. Ermənistanda baş verənləri çox diqqətlə izləyən Azərbaycan müdafiə nazirinin son bəyanatı mövcud hərbi siyasi durumu yenidən təsdiqləsə də, özlüyündə çox mühüm məqamları ehtiva edir. Hesab edirəm ki, cəmiyyətə verilən mesajlar kifayət qədər açıqdır və artıq İrəvanın məcbur edilməsi prosesi başlayıb”.
Politoloq bildirib ki, Azərbaycan ilk mərhələdə torpaqlarını işğaldan azad etmək üçün vəziyyətə uyğun hərəkət edəcək: “Yəni vaxtı daralan və başqa çıxış yolu olmayan İrəvan danışıqlara getməli, Azərbaycan torpaqlarını boşaltmalıdır. Nəhayət, bundan sonra Qarabağ problemi yol xəritəsi çərçivəsində həll olunmalıdır. Bu səpkidə artıq Rusiyadan da səslər gəlməkdədir. Rusiyadan yeddi rayonun qaytarılması ilə bağlı verilən son bəyanatları Ermənistana təzyiq və hədə-qorxu kimi də qiymətləndirmək olar”. Qeyd edək ki, müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənov bir müddət öncə Azərbaycan Ordusunun genişmiqyaslı döyüş əməliyyatlarına tam hazır olduğunu açıqlayıb.
Rusiyalı politoloq Yevgeni Mixaylov da məsələyə yuxarıda göstərilən müstəvidə yanaşır. Ermənistanın yeni baş nazirinin Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması üzrə mövqeyindən danışan Mixaylov Paşinyanın anlaşılmaz məqsədlər güdəcəyini əlavə edib: "Ermənistan Paşinyanın rəhbərliyi ilə Qarabağdakı vəziyyəti gərginləşdirərsə, bu, Azərbaycanın xeyrinə olacaq. Çünki Rusiya artıq Ermənistanı fəal müdafiə etməyəcək və Azərbaycan da torpaqlarını geri qaytara biləcək". Ekspert, buna digər səbəb kimi Paşinyanın, verdiyi vədlərə baxmayaraq, Qərbə meyllənməsini də göstərir: “Nikol Paşinyanın hakimiyyətə gəlişi ilə Ermənistanda vəziyyət daha da pisləşəcək. Xüsusən də Paşinyanın rəhbərliyi altında Rusiya ilə əlaqələr də pisləşəcək. O, açıq-aydın Qərb lobbisinin havadarıdır. Tezliklə Gümrüdəki Rusiya bazasının ölkədən çıxarılması tələblərini eşidəcəyik. Onun xarici siyasətdə balans haqqında söylədikləri, sadəcə, populizmdir. Ermənistan Rusiya üçün düşmən dairələrlə yaxınlaşmaqla uçuruma gedir”. Rusiyanın “Ekspress qazeta” mətbu orqanı da yazır ki, Moskva Ermənistanda hadisələrin indiki inkişafından ciddi narahatdır. Qeyd olunur ki, Nikol Paşinyan həm başlatdığı etiraz hərəkatının gedişində, həm hakimiyyətə yiyələnəndən sonra və nəhayət mayın 14-də Soçidə Vladimir Putinlə görüşündə Rusiya ilə ayrılmaz müttəfiqlik, dostluq münasibətlərindən danışsa da, belə görünür ki, Moskvada ona etibar etmirlər. Qəzet Paşinyanın, Rusiyaya sədaqət haqda danışmasına baxmayaraq, qərbyönümlü olduğunu yazır: “Baxmayaraq ki, biz qardaş erməni xalqına dostluq əlini birinci uzatdıq. Vladimir Putin yeni baş naziri qələbə münasibətilə təbrik etdi. Soçidəki görüşdə isə Paşinyan praktiki olaraq Rusiya prezidentinin gözlərinə baxmamağa çalışırdı, onun bəyanatlarında əsl müttəfiq səmimiliyi hiss olunmurdu. Bəlkə ona görə ki, indi onun hökumətində bütün nazirlər amerikalıların adamlarıdır?”. Buna misal olaraq göstərilir ki, baş nazirin müavini Ararat Mirzəyan ABŞ-ın Demokratiyaya Dəstək Fondunun (NED) maliyyələşdirdiyi beynəlxalq seçki sistemləri Fondunun (İFEX) koordinatoru olub. Müdafiə naziri David Tonoyan Ermənistanın NATO-dakı daimi nümayəndəsi işləyib. Xarici işlər naziri Zöhrab Mnatsakanyan Ermənistanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi idi. Kənd təsərrüfatı naziri Artur Xaçatryan Ermənistandakı Amerika Universitetinin məzunudur. Ədliyyə naziri Artak Zeynalyan Dövlət Departamentinin proqramlarında fəal iştirak edib və Amerika seçkilərində müşahidəçi olub. Mədəniyyət naziri Lilit Makunts ABŞ-da təhsil alıb. İqtisadi inkişaf və investisiyalar naziri Artsvik Minasyan Massaçusets Texnologiya Universitetinin professorudur. “Ekspress qazeta” bütün bunlara əsasən yazır ki, Ermənistanın yeni rəhbərliyinə inanmaq olmaz. Qeyd edək ki, Paşinyanın kabinetində qarabağlı da yer almır. Onun nazirlərinin hamısı Ermənistanda anadan olanlardır.
İndilikdə isə Paşinyanın Qərbə yaxın kadrlara üstünlük verməsi onun həqiqətən də Rusiyadan uzaqlaşacağını göstərir. Məhz bu səbəbdən rusiyalı politoloq Yevgeni Mixaylov Rusiyanın artıq Ermənistanı fəal müdafiə etməsinə də ehtiyac qalmadığını və Azərbaycan torpaqlarını qaytarmağa yardım etməsinin vaciblyini qeyd edir. Yaranmış vəziyyətdə ekspertlər qeyd edir ki, Azərbaycanın Ermənistana iqtisadi təzyiqlərini artırması və Moskvanın da İrəvana təsirlərini yüksəltməsi Qarabağ münaqişəsinin həllini sürətləndirə bilər. Ermənistanın Qərbə meyllənməsi Moskvanın Ermənistana qarşı təzyiq siyasətinə başlamasını istisna etmir. Türkiyədən olan politoloq Mehmet Perincek bu fonda qeyd edir ki, Qərbin əsas məqsədi Rusiya hərbi bazasını Gümrüdən çıxarmaqdır. Onun sözlərinə görə, hələlik Nikol Paşinyan qərbyönümlü siyasət yürüdür, Ermənistanın prezidenti Armen Sarkisyan isə Rusiyaya qarşı yeni Mixeil Saakaşvilidir. Bu səbəbdən o, Moskvanın Ermənistan siyasətində dəyişikliklər olmasını istisna etmir. Ekspert vurğulayır ki, Azərbaycan və Türkiyə Rusiya üçün daha etibarlı tərəfdaşdır, nəinki Ermənistan: “Ermənistanda sabitlik yoxdur və o, zəif dövlətdir. Ona görə də, Moskva özünə tərəfdaş olaraq Bakı və Ankaranı seçməlidir. Özü də Azərbaycanın güclü iqtisadiyyatı və ordusu, eləcə də zəngin təbii sərvətləri var”. O hesab edir ki, İrəvan Qərblə yaxınlaşma siyasətini həyata keçirəcək: “Türkiyə və Azərbaycan isə yaranmış bu vəziyyətdən istifadə edərək Kremli özü ilə münasibətləri dərinləşdirməyə maraqlandırmalıdır”. Hazırda elə proseslər də məhz bu istiqamətdə gedir. Bu mənada istsina olunmur ki, Azərbaycan və Türkiyə ilə yanaşı, artıq Rusiya da Ermənistana qarşı yeni təzyiqlər siyasətinə başlasın.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
