ABŞ-ın İranla nüvə sazişindən çıxmasının dünya miqyasında hadisələrin inkişafına əsaslı surətdə təsir göstərəcəyi qətiyyən şübhə doğurmur. Məsələnin maraq doğuran tərəfi bunun Azərbaycanın da yerləşdiyi Cənubi Qafqaza mümkün təsirləri ilə bağlıdır. Artıq dünya miqyasında qeyd olunan istiqamətdə aktiv müzakirələrə də start verilib. Belə vəziyyətdən narahat olan tərəflərdən biri isə Rusiyadır. Çünki Moskva yaranmış vəziyyətdə ABŞ-ın Cənubi Qafqazda möhkəmlənməyə çalışacağını yaxşı bilir və bu da Kreml üçün məqbul sayılmır.
Rusiya XİN başçısının vəzifələrini icra edən Sergey Lavrov bu xüsusda bildirib ki, ABŞ-ın İranla nüvə sazişindən çıxması BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsinin pozulmasıdır: “ABŞ administrasiyasının nüvə sazişi üzrə Birgə hərtərəfli İş Planından çıxması barədə qərarı ciddi narahatlığa səbəb olur. ABŞ bununla da bu planı bəyənən Təhlükəsizlik Şurasının 2231 saylı qətnaməsini pozub”. O qeyd edib ki, Vaşinqtonun bu addımının bütün nəticələrini qiymətləndirmək lazımdır: “Biz Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, Çin və İranla qiymətləndirmə aparmalıyıq. Biz artıq bununla məşğul oluruq və yaxın vaxtlarda fikirlərimizi müqayisə edəcəyik“.
Yaranmış vəziyyətin Qafqaza təsiri isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi qaçılmaz sayılır. Bununla bağlı Rusiyanın “regnum.ru” portalı yazır: “ABŞ prezidenti Donald Tramp ölkəsinin İran nüvə proqramı üzrə sazişdən çıxdığını elan etdikdən sonra Ağ Evin rəsmi təmsilçisi Sara Sanders xəbər verib ki, Vaşinqton İrana qarşı yeni sanksiyalar hazırlayır. Bu haqda gələn həftə məlumat veriləcək.
Düzdür, Tehran artıq sanksiyalara alışıb. Buna görə də indi əksər ekspertlərin diqqəti, Amerikanın bir çox KİV-lərinin eyhamına görə, iqtisadi sanksiyaların iflası və ya az effekti halında İrana qarşı mümkün hərbi əməliyyatların müxtəlif ssenarilərini hazırlayan Pentaqona dikilib. Bizim fikrimizcə, bunların səsləndirilməsi həm İranı, həm də bütün Yaxın Şərqi, Amerikanın Vaşinqtonun nüvə sazişindən çıxmasını pisləyən tərəfdaşlarını gərginlikdə saxlamaq istəyindəndir. Müəyyən hərbi əməliyyatların başlanmasına təşəbbüs göstərilə biləcəyi ilk əməliyyat meydanları da müəyyən edilib – Səudiyyə Ərəbistanı, Fars körfəzi dövlətləri, İsrail. Yeri gəlmişkən, ola bilsin, İsrailin Suriyada İran obyektlərinə son raket zərbəsi bu silsilənin süjetidir. İkinci əməliyyat meydanı kimi Cənubi Qafqaz dövlətlərini göstərirlər. Amma ABŞ və NATO ilə yalnız “irəliləmiş” münasibətlərə malik olanları. Söhbət birinci növbədə bölgədə Qərb siyasətinin artıq çoxdan alətinə çevrilmiş Gürcüstandan gedir. O, ikinci planın “aktyorudur”, ABŞ onun ərazisindən gərəkdiyi halda arxa cəbhə dayağı kimi faydalana bilər. Vaşinqton son illərdə Vaziani və Marneulidəki aerodromların, Batumi limanının rekonstruksiyasına xeyli məbləği təsadüfən ayırmayıb.
Düzdür, Gürcüstanın İranla ümumi sərhədi yoxdur, Ermənistan isə güman olunmur ki, ən azından, Rusiya amili üzündən öz üzərindən uçuşa icazə verər. Azərbaycan üzərindən isə hava dəhlizi var. Bu halda amerikalılar Bakı ilə anlaşmalı olacaq. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanla İran arasında saziş qüvvədədir, Buna əsasən, onlar bir-birinin maraqlarına qarşı hərəkət etməməlidir. İndiyə qədər Azərbaycan ərazisindən İrana qarşı istifadəyə imkan verməyib və yəqin ki, bundan sonra da verməyəcək”. Qeyd edilənlər fonunda bir məqam artıq aydın nəzərə çarpır ki, Azərbaycan yaranmış vəziyyətdə Qafqazın savaş meydanına çevrilməsinin qarşısını alacaq. Bundan başqa, “regnum.ru” portalı yazır ki, Bakı İranla imzalanan sazişin qüvvədə qalmasında maraqlıdır: “Azərbaycan XİN mətbuat xidmətinin başçısı Hikmət Hacıyev bildirib ki, Bakı İranın ABŞ, Böyük Britaniya, Rusiya, Çin, Fransa və Almaniya ilə sazişini həmişə dəstəkləyib. Bu, bölgədə qüvvələr düzülüşünü özgə cür müəyyən edən seçim də sayıla bilər. Azərbaycan bu yöndə Rusiya, Çin və Avropa Birliyi ilə bir sırada durur. Əlbəttə, həm də ABŞ prezidentinin hərəkətini dəstəkləməyən Türkiyə ilə bir yerdə və hazırda Vaşinqtonun dəstəklədiyi İsrail və ərəb ölkələri koalisiyasından qıraqda. İndi amerikalıların buna necə reaksiya verəcəklərini gözləmək qalır. Amerika hələlik Azərbaycan, İran və Rusiyaya xeyli gəlir vəd edən və Avropaya da əlverişli olan “Şimal-Cənub” Azərbaycan-Rusiya-İran birgə layihəsinə sanksiyalar tətbiq etməyib. Azərbaycanın “Şahdəniz” qaz kondensatı yatağı və “Cənub Qaz dəhlizi” layihələrinin çalışmalarına da toxunulmur. Tehranla nüvə sazişindən çıxdığını elan etmiş Vaşinqtonun əsas məqsədinin məhz nədən ibarət olduğu tezliklə aydınlaşacaq. Ən müxtəlif, amma əsla nikbin olmayan proqnozlar verilir. Sergey Lavrovun dediyi kimi, “şübhəsiz, birincisi nail olacağıq ki, bu, nüvə sazişini pozmasın” və “ikincisi, İran İslam Respublikasınn başqa tərəfdaşlarına hər hansı eksterritorial təsirin olmamasına nail olacağıq”.
Tahir TAĞIYEV
