Neft bazarında son vəziyyət göstərir ki, Azərbaycanın bu məhsulun satışından gəlirləri cari il ərzində nəzərdə tutulduğundan xeyli yüksək olacaq. Bu isə iqtisadi müstəvidə Azərbaycana yeni manevr imkanları qazandıra bilən əsas faktorlardan sayılır. Digər tərəfdən real vəziyyət göstərir ki, neftin qiymətinin formalaşqmasında Azərpbaycanın rolu da getdikcə artır.
Bunu Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatının (OPEK) baş katibi Məhəmməd Sanusi Barkindonun Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə yenidən ölkə başçısı seçilməsi münasibətilə ünvanladığı məktubda yer alan fikirlər də təsdiq edir.
Burada qeyd olunur ki, OPEK Azərbaycanla əməkdaşlığı genişləndirmək üçün mümkün yeni perspektivləri araşdırmaq niyyətindədir: “Azərbaycanda sizinlə apardığımız müzakirələr çox məhsuldar və əhatəli olmaqla yanaşı, həm də geniş imkanlar vəd edir. Beləliklə, Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatının üzv ölkələri olaraq gələcəkdə də Azərbaycanla əməkdaşlığı genişləndirmək üçün mümkün yeni perspektivləri araşdırmaq niyyətindəyik”. Məhəmməd Barkindo 2016-cı ildə neft hasilatının azaldılması ilə bağlı “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi”nin qəbul edilməsində Azərbaycanın fəal və konstruktiv rolunun danılmaz olduğunu qeyd edir. Bildirir ki, Azərbaycanın və digər neft ixrac edən ölkələrin nümayiş etdirdiyi dəstək və həmrəylik bu gün dünya neft bazarında sabitliyin bərpa edilməsində əhəmiyyətli rol oynayır. Yeri gəlmişkən onu da bildirək ki, neft hasilatı ilə bağlı OPEK-ə üzv və üzv olmayan ölkələrin görüşlərinin birinin məhz Bakıda keçrilməsi gözlənir.
Belə görünür ki, hasilatçılar qiyməti yüksək həddə saxlaya bilmək üçün koordinasiya olunmuş fəaliyyəti davam etdirəcək. Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak da bəyan edib ki, neft hasilatının azaldılması üzrə OPEK+ sazişinin bütün iştirakçı ölkələri neft bazarında tarazlığın davam etdirilməsinin tərəfdarıdır: “OPEK+ sazişi əla nəticələr verib, onun iştirakçıları isə razılaşmanın başa çatacağı əvvəlcədən nəzərdə tutulan 2018-ci ildən sonra da müddətsiz qarşılıqlı fəaliyyətin tərəfdarıdır. OPEK+ sazişinin tərəfdaş ölkələri 2018-ci ildən sonra da informasiya mübadiləsi apara, zəruri hallarda hasilatı əlaqələndirə bilərlər”. Rusiyalı nazir hesab edir ki, zəruri hallarda, məsələn, 2014-cü ilin əvvəlindən başlayan böhran vəziyyətində olduğu kimi, bazarın tarazlaşdırılmasına təsir edən mexanizm var. Nazir əlavə edib ki, eyni zamanda, hazırkı şəraiti və perspektivləri anlamaq üçün sadəcə görüşmək və bazardakı vəziyyəti müzakirə etmək çox səmərəlidir. Onun sözlərinə görə, əvvəllər OPEK məsələləri özünün qapalı çərçivəsində müzakirə edirdisə, indi kartelə daha 11 ölkə qoşulub və bu, artıq beynəlxalq təşkilata bənzəyir. Bütün bunlar o vaxtda baş verir ki, qlobal neftə tələb də getdikcə artır. OPEK özü bununla bağlı bəyan edir ki, 2018-ci ildə qlobal neft tələbatı 98,7 milyon barrelə yüksələcək. Bu da qlobal neft tələbatının 2017-ci illə müqayisədə gündəlik 1 milyon 630 min barrel artması deməkdir. Bu ilin dördüncü rübündə isə qlobal neft tələbatının gündəlik 100 milyon barrel artması gözlənir. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, belə vəziyyət hasilatçı ölkələrin, o cümlədən Azərbaycanın neft satışından daha çox gəlir əldə etməsi deməkdir. Artıq xeyli müddətdir Azərbaycan neftinin qiyməti 70 dolların üstündədir. Bu artım Azərbaycanın dövlət gəlirlərinin də artmasına gətirib çıxarır. Belə vəziyyət bir tərəfdən ölkəyə daha çox valyuta daxil olmasına səbəb olur, digər tərəfdən isə dövlət büdcəsinin gəlir və xərcləmələrinə təsir göstərir. Büdcə daxilolmaları artır, gəlirlərin artıqlaması ilə icra olunmasına şərait yaranır. Gəlirlərin çox olması ölkədə hökumətə iqtisadi müstəvidə əlavə manevr imkanları açır, sosial xərcləmələrin həcminin yüksəlməsinə əlverişli zəmin yaradır. Ekspertlər hesab edir ki, neftin qiymətinin yüksəlməsi Azərbaycanda qeyri-neft sektorunun inkişafı və iqtisadiyyatın diversifikasiyası istiqamətində həyata keçirilən islahatları daha da sürətləndirəcək. Çünki bunun üçün hökumət neftin artan qiyməti hesabına yeni maliyyə resursları əldə edir. Bu diversifikasiya Azərbaycan üçün olduqca vacibdir. Çünki iqtisadiyyatın diversifikasiyası və neftdən asılılığın aradan qaldırılması prioritet olaraq qalmaqdadır.
İndilikdə görünən odur ki, Azərbaycan da daxil olmaqla, digər hasilatçı ölkələrin gedişləri neftin qiymətinin optimal həddə qalmasında mühüm rol oynayacaq. Xatırladaq ki, OPEK 2016-cı il noyabrın 30-da Vyanada neftin qiymətlərinin sabitləşməsi məqsədilə hasilatın oktyabr ayı səviyyəsindən gündəlik 1,2 milyon barrel azaldılmasına dair razılığa gəlib. OPEK üzvü olmayan 11 ölkə 2016-cı il dekabrın 10-dan öz hasilatlarını yekun olaraq 558 min barrel, o cümlədən Azərbaycan gündəlik 35 min barrel azaltmağı razılaşdırıb.
Neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddəti 2018-ci ilədək uzadılıb. Azərbaycan ötən il və cari ilin keçən dövrü ərzində öz üzərinə götürdüyü bütün öhdəlikləri yerinə yetirib.
Nahid SALAYEV
