Zakir Əhmədov: “Nəzərə almaq lazımdır ki, bu layihə işə düşdükdən sonra digər qaz hasil edən ölkələr də buna qoşulmağa çalışacaqlar”
“Cənub Qaz Dəhlizi” Avropa İttifaqının şaxələndirmə səylərində vacib layihə rolunu oynayır”. Bunu Brüssel şəhərində 4-cü Avropa İttifaqı (Aİ) Enerji Sammitində Avropa Komissiyasının iqlim dəyişikliyi və enerji komissarı Miqel Ariyes Kanyete deyib. M.A.Kanyete çıxışında daha təmiz və davamlı enerjiyə keçidin zəruri olduğunu, bununla belə, Aİ qonşuluğunda baş verən geosiyasi qeyri-müəyyənliklərin bu prosesi sürətləndirməli olduğunu bildirib.
Qeyd edilib ki, Aİ daxilində üzvi mənşəli yanacaq istehsalı və istehlakının azalması heç də həmin yanacağın idxalının azaldılması sürəti ilə eyni olmayacaq. Belə ki, 2016-cı ildə Aİ enerji istehlakının 72%-ni neft, qaz və kömür hesabına təmin edib. Həmin ildə istehlak olunan neftin 88%, təbii qazın isə 40% idxal hesabına ödənilib. İdxal olunan təbii qazın 42% Rusiya, 34% Norveç, 13% mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) formasında, 11% Əlcəzair və Liviyadan təmin edilib.
Komissar bildirib ki, əgər orta və uzunmüddətli perspektivdə əsas hədəf Aİ-nin enerji istehlakını hidrokarbon resursları idxalı asılılığından azad etməkdirsə, qısamüddətli perspektiv üçün əsas məqsəd idxalın şaxələndirilmiş təchizatçılarla təmin edilməsidir. Onun sözlərinə görə, hazırda Xəzər dənizi regionundan birbaşa Avropaya qazın gətirilməsi başlıca prioritet olaraq qalır. İlk qazın bu yay Türkiyəyə, 2020-ci ildə isə Avropaya çatması bu işə cəlb olunmuş hər kəsin uğurunun ölçüsü olacaq.
Görünən odur ki, növbəti illərdə Avropanın enerji təminatında Azərbaycanın rolu getdikcə artacaq. Bu gün XXI əsrin layihəsi adlandırılan, Avrasiyanın enerji xəritəsinin zənginləşməsində strateji rol oynayan “Cənub Qaz Dəhlizi”nin uğurla reallaşdırılması bunun bariz nümunəsidir. Layihənin ilk mərhələsi 2018-ci ildə başa çatacaq. 2020-ci ildə kəmərin buraxılış qabiliyyəti ildə 16 milyard kubmetrə, 2023-cü ildə 23 milyard kubmetrə, 2026-cı ildə isə 31 milyard kubmetrə çatdırılacaq.
Sözügedən məsələni dəyərləndirən ekspert Zakir Əhmədovun sözlərinə görə, Aİ-nin Rusiyadan enerji asılılığının azaldılmasında əsas ümid bəslədiyi ölkə Azərbaycandır: “Məsələ ondadır ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə “Şahdəniz, Mərhələ-2” çərçivəsində hasil edilən qaz 3500 kilometr məsafə qət edərək Xəzər dənizindən Avropaya nəql ediləcək. Layihənin reallaşdırılması Azərbaycana tək iqtisadi dividendlər deyil, həm də çox ciddi siyasi dividendlər verəcək. Bu gün Avropa öz enerji təchizatı mənbələrini şaxələndirmək yolunda mümkün olan hər addımı atmağa hazırdır. Son bir neçə ildə dünya siyasət meydanında baş verən hadisələr Avropaya Rusiya qazından asılılığın nə demək olduğunu göstərdi. Ona görə də Avropa bu asılılıqdan qurtarmaq üçün kardinal addımlar atmaqdadır. Bu məsələdə də əsas ölkə Azərbaycandır. Azərbaycan qazının Avropa bazarlarına çıxarılması və bununla da Azərbaycanın Avropanın enerji təchizatındakı rolunun artması Avropa siyasi meydanında ölkəmizin daha ciddi dividendlərə yiyələnməsi deməkdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, bu layihə işə düşdükdən sonra digər qaz hasil edən ölkələr də buna qoşulmağa çalışacaqlar. Bu minvalla Avropa bazarına çıxmaq istəyən ölkələr sırasına Türkmənistan da qoşula bilər. Çünki qonşu ölkənin böyük qaz ehtiyatları var, amma bunu Avropa bazarına çıxara bilmir. Rusiya vasitəsilə bu mümkün olsa da, qiymət baxımından sərfəli deyil. Hesab edirəm ki, növbəti illərdə Türkmənistanın bu layihəyə qoşulması ehtimalı böyükdür”.
Vidadi ORDAHALLI
