Bu gün dünyanın siyasi və iqtisadi gündəmində yer alan əsas məsələlərdən biri də Venesuelada baş verənlərdir. Hesab edilir ki, bu ölkədə yaşanan xaotik durum tezliklə həllini tapmasa, ilk növbədə bu, dünya iqtisadiyyatında ciddi dəyişikliklərə gətirib çıxaracaq. Ən azı o səbəbdən ki, Venesuela dünyada ən böyük neft ehtiyatlarından birinə malik ölkə sayılır.
İndi Venesuelada neft hasilatında hansısa problem yaranması bu məhsulun qiymətini əhəmiyyətli dərəcədə artırmaq iqtidarındadır. Venesuelada isə belə problem qaçılmaz sayılır. Çünki əvvəla, ölkə iqtisadiyyatında ciddi problemlər mövcuddur, ikincisi, ABŞ bura hər an müdaxilə edə bilər.
Xatırladaq ki, iyulun 30-da Venesuelada hakimiyyətin təşəbbüsü ilə Konstitusiya Assambleyasının formalaşdırılması üçün seçki keçirilib. Bu orqan hazırda müxalifətin çoxluqda olduğu Milli Assambleyanı, yəni parlamenti əvəz etməlidir. ABŞ bu seçkiləri tanımayaraq prezident Nikolas Maduroya qarşı sanksiya tətbiq edib. Latın Amerikası ölkələri də seçkiləri tanımayıb. Bundan əlavə, ABŞ prezidenti Donald Tramp bu dəfə Venesuelanı təhdid edib. Tramp Venesuelaya hərbi müdaxilə də daxil olmaqla, bütün mümkün variantların müəyyənləşəcəyini qeyd edib:"Biz Venesuelaya münasibətdə bir çox variantları nəzərdən keçirmişik. Mən hərbi variantı da istisna etmirəm. Venesuela uzaqda deyil. Və insanlar orada əziyyət çəkir. Bizdə Venesuelaya münasibətdə çoxlu variantlar var, o cümlədən hərbi". Venesuelada Trampın bu təhdidi "dəlilik" kimi qiymətləndirilib. Qeyd edək ki, ölkədə baş verən iğtişaşlar zamanı Nikolas Maduro bunun arxasında ABŞ və Kolumbiyanın dayandığını bildirmişdi.
ABŞ-ın vitse-prezidenti Mayk Pens isə bildirib ki, qarşı tərəf danışıqları qəbul edərsə, Venesuela böhranı danışıqlar yolu ilə həll oluna bilər. Ölkənin diktatura rejimində olduğunu bildirən M.Pens ABŞ-ın bunu qəti şəkildə qəbul etməyəcəyini vurğulayıb. Qeyd edib ki, danışıqlar müsbət nəticələnməyəcəyi halda tezliklə Venesuelaya qarşı yeni sanksiyalar tətbiq olunacaq. Onu da qeyd edək ki, otuz milyon əhalisi olan Venesuelada siyasi gərginlik artmaqdadır. Ölkədə dörd aydır davam edən aksiyalarda 120-dən çox insan ölüb və minlərlə insan həbs olunub. Prezident Nikolas Maduro bütün gücü özündə cəmləşdirib konstitusiyada müəyyən dəyişikliklər etməkdə müvəffəqiyyətli olsa da, ölkədə iqtisadi çöküşün qarşısının alınmasının çətin olacağı görünür. Ən böyük çətinlik isə ölkənin ilin qalan dövründə 5 milyard dollarlıq borcu geri ödəməli olmasıdır. Bu həcmin bir hissəsini ölkə borcu, qalanının isə dövlətə məxsus PDVSA enerji şirkətinin ödənişləri təşkil edir. Ekspertlər ölkənin 70 faiz qiymətləndirilən iflas risqinin reallaşması vəziyyətində neftin qiymətinin 80 dollar olacağını proqnozlaşdırır. Analitiklərin fikrincə, dünyanın ən böyük neft istehsalçılarından biri olan Venesuelada 70 faiz qiymətləndirilən iflas risqi reallaşarsa, neftin qiyməti ən azı 60 faiz artacaq. Ümumiyyətlə, Venesuelanın sürükləndiyi siyasi və iqtisadi xaos neft bazarlarında ən böyük geosiyasi risq kimi qiymətləndirilir. "S&P Global Ratings"ə görə, Venesuelanın 3 milyard dollar vəsaiti qalıb və bu, "qırmızı həyəcan" deməkdir. Venesuela təkcə bu ay 725 milyon dollar borcu geri qaytarmalıdır. Bundan başqa, oktyabr və noyabr aylarında daha 3,6 milyard dollar ödənilməlidir.
Buna görə də ABŞ sanksiyalar mövzusunda təmkinli davranır və ölkənin neft sektorunu hədəf alan sanksiyalara əl atmır. Venesuelanın ABŞ-a gündəlik neft ixracı təxminən 800 min barreldir və bu, ölkənin sutkalıq ixracının yarısını təşkil edir. Neft gəliri hazırda ölkənin yeganə maliyyə mənbəyidir. ABŞ Venesuelaya embarqo tətbiq edəcəyi təqdirdə ölkə iqtisadiyyatı iflasa sürüklənəcək. "Wall Street Journal" qəzetinə görə, ölkənin qarşıdakı 12 ayda iflas risqi 70 faizdir. Analitiklərin fikrincə, PDVSA-nın ABŞ-ın "Citgo" neft emalı zavoduna satışlarının azalması da vəziyyəti çıxılmaz edir. Venesuelanın gündəlik neft istehsalı 1,9 milyon barreldir. Bu rəqəm son 3 ildə dünyadakı neft təklifi çoxluğuna bərabərdir. Buna görə də ölkə neftinin bazardan çıxması vəziyyətində "qara qızıl"ın qiymətinin artacağı nəzərdə tutulur. Ölkənin borcunu neft satmaqla geri ödəməsinin isə ixraca böyük zərbə vuracağı qeyd edilir. "RBC Capital Markets"in analitiki Helima Croftun fikrincə, Venesuelada iflas reallaşacağı təqdirdə neftin qiyməti qısa müddət ərzində 80 dollara çata bilər. O, ölkənin istehsal gücünü artırmaq ehtimalının olmadığını və PDVSA-nın iflas etməsi halında isə "qara qızıl"ın qiymətinin kəskin yüksələcəyini düşünür.
Hazırda daxili çəkişmədə boğulan Venesuelada vəziyyət dözülməz həddə çatıb. İqtisadiyyat axsayır, mağazalardan ərzaqlar yoxa çıxır, şəhər küçələrində polislə döyüşlər gedir. Qərb mediasının yazdığına görə, Venesuela əhalisi aclıq və səfalət içində yaşayır və ölkədə vəziyyət getdikcə daha da ağırlaşır. Belə vəziyyətdə ölkənin iflası qaçılmaz sayılır. Bu isə dərhal neftin qimyətlərində ciddi yüksəlişə yol açacaq.
Tahir TAĞIYEV
