Azərbaycan işğalçı Ermənistan üzərində növbəti vacib diplomatik qələbəyə imza ataraq düşmən tərəfə daha bir mühüm sarsıdıcı zərbə vurdu. Ermənistanın bu zərbədən isterik vəziyyətə düşdüyü düşmən ölkənin özündə edilən etiraflardan da aydın görünür. Burada açıq etiraf edilir ki, Azərbaycan təkcə hərbi yox, həm də diplomatik müstəvidə Ermənistanı diz çökdürür, onu sözün əsl mənasında rəzil vəziyyətə salır.
Düşmən ölkədə bu xüsusda ajiotajın yaranmasına əsas səbəb isə Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazi bütövlüyünün parçalanmasına yönələn açıq çağırışlar edən, ayrı-ayrı dövlətlərin vətəndaşlığını daşıyan Aleksandr Lapşinin Belarusdan Azərbaycana ekstradisiya edilməsidir.
Xatırladaq ki, Lapşin "Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədi haqqında", "Pasportlar haqqında" Azərbaycan Respublikasının qanunlarının tələblərini kobud surətdə pozaraq ölkəmizin mühafizə olunan dövlət sərhədini müəyyən edilmiş sənədlər olmadan və nəzarət-buraxılış məntəqələrindən kənarda keçərək 2011-ci ilin aprel və 2012-ci ilin oktyabr aylarında işğal altındakı ərazilərimizə daxil olub. Aydındır ki, bu məsələdə ona erməni lobbisi də yaxından yardım edərək bu şəxsi istiqamətləndirirdi. Bunun əvəzində Lapşin ermənilərə borclu qalmayaraq, işğal olunmuş ərazilərdə yaradılan separatçı rejimin beynəlxalq səviyyədə təbliğ edilməsi məqsədilə özünün "http//puerrtto.livejournal.com" internet səhifəsində fəaliyyət göstərirdi. O, səyahət etdiyi dövlətlər arasında, Azərbaycan və Ermənistanla yanaşı, Dağlıq Qarabağı da müstəqil dövlət kimi qeyd etməklə, həmçinin 2016-cı il 6 aprel və 29 iyun tarixli müraciətlərində işğal altındakı ərazilərimizdə qanunsuz fəaliyyət göstərən rejimin "müstəqilliyini" dəstəkləməklə Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazi bütövlüyünün parçalanmasına yönələn açıq çağırışlar da edib. Bununla Lapşinin hərəkətlərində dövlət əleyhinə yönələn açıq çağırışlar və dövlət sərhədini qanunsuz olaraq keçmə əməllərinin tərkib əlamətləri olduğundan, Baş Prokurorluğun ağır cinayətlərə dair işlər üzrə İstintaq İdarəsində fakta görə Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 281.2-ci (dövlət əleyhinə yönələn açıq çağırışlar) və 318.2-ci (Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhədini qanunsuz olaraq keçmə) maddələri ilə cinayət işi başlanıb və barəsində dövlətlərarası axtarış elan edilib. Lapşin Azərbaycan tərəfinin tələbilə dekabrın 14-də Belarus Respublikası hüquq-mühafizə orqanlarının həyata keçirdiyi tədbirlər nəticəsində saxlanıb və cari ilin fevralında ölkəmizə ekstradisiya edilib. Amma onun ekstradisiyana qədər bunun qarşısını almaq üçün Ermənistan həm rəsmi səviyyədə fəaliyyət göstərib, həm də bu məsələdə diaspor qüvvələrinin gücündən istifadə etməyə çalışıb. Lakin Azərbaycanın bu istiqamətdə qətiyyətli fəaliyyəti, Belarusla daha yaxın münasibətlərdə olması ermənilərin istəyini puça çıxarıb. Yəni bu məsələdə də Azərbaycan Ermənistanı məğlubiyyətə uğradıb.
Lapşinin Azərbaycana ekstradisiyası konkret məqamlar fonunda Ermənistan üçün ciddi diplomatik zərbə sayılır. Əvvəla, Ermənistan onun Azərbaycana verilməsinin qarşısını ala bilməyib. İkincisi, Ermənistan işğal edilmiş ərazilərimizdə yaratdıqları separatçı rejimlə cinayət əlaqəsinə girərək bu ərazilərə qanunsuz səfərlər edən, burada qanunsuz fəaliyyət göstərən rejimin "müstəqilliyi"ni dəstəkləyən daha bir şəxsi itirib. Çünki faktiki olaraq, Lapşin Qarabağdakı işğalçı rejimin beynəlxalq səviyyədə tanınması ideyasına cəlb olunmuşdu. Amma Azərbaycanın fəaliyyəti nəticəsində bunun qarşısı alındı. Daha bir vacib məqam odur ki, Lapşinin həbsi, daha sonra ekstradisiya olunması mühüm siyasi və hüquqi presedentə çevrilir. Bununla dünyaya göstərildi ki, Azərbaycan hakimiyyətinin icazəsi olmadan işğalçı rejimin nəzarətində olan ərazilərə səfər etmək acı nəticələrə səbəb ola bilər. Beləliklə, tam qətiyyətlə söyləmək olar ki, Lapşinin ekstradisiyası Ermənistanın növbəti sarsıdıcı məğlubiyyəti, bu ölkədəki cinayətkar rejimin, onun həyata keçirdiyi işğalçılıq siyasətinin iflasıdır. Bu mövqeni "Azərbaycan Respublikası Dağlıq Qarabağ Bölgəsinin Azərbaycanlı İcması" İctimai Birliyinin Əlaqələndirmə Şurasının sədri, Qarabağ Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Elçin Əhmədov da bölüşür. O qeyd edir ki, Lapşinin ekstradisiyası Prezident İlham Əliyevin prinsipial, ardıcıl, düşünülmüş siyasət həyata keçirdiyini, hər zaman qətiyyətli mövqe ortaya qoyduğunu bir daha göstərdi: "Azərbaycan ictimaiyyəti bir daha əmin oldu ki, Prezident İlham Əliyev ölkəmizin milli maraqlarını hər şeydən uca tutan, qarşısına qoyduğu bütün məqsədlərə nail olmağı bacaran, beynəlxalq arenada effektli və ləyaqətli siyasət yürüdən, dünyada böyük hörmət və nüfuza malik siyasi liderdir. Bu hadisə, eyni zamanda, Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərinə qanunsuz səfər edərək ölkəmizin ərazi bütövlüyünə, qanunlarına hörmətsizlik edənlərə, xüsusilə təcavüzkar Ermənistana bir xəbərdarlıqdır. Ermənistanın ciddi-cəhdlə bu hadisəni siyasiləşdirməyə cəhd göstərməsinə baxmayaraq, bu cür məsələlər beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində tənzimlənir. Aleksandr Lapşinin Azərbaycana təhvil verilməsi həm də Azərbaycanla Belarus arasında dostluq və strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin parlaq nümunəsidir. Həmçinin prezident Aleksandr Lukaşenko bununla güclü siyasi lider olduğunu, Belarus xalqının maraqları naminə tam müstəqil siyasət yürütdüyünü, beynəlxalq qanunvericiliyə hörmət etdiyini, heç bir xarici qüvvə qarşısında əyilmədiyini bir daha bütün dünyaya göstərdi".
Həqiqətən də Lapşinin Azərbaycana ekstradisiya edilməsi ölkəmizin qanunlarını pozaraq separatçılarla işbirliyi quranlara bir dərs oldu. İndi Azərbaycanın qanunlarını pozaraq işğal altındakı ərazilərə səfər etmək istəyən əcnəbilər ən azından aqibətlərinin Lapşin kimi olmaması üçün iki dəfə düşünməli olacaqlar. Bütün bunlar Ermənistanda da nəzərə alınır və bunun nəticəsidir ki, Lapşinin Azərbaycana təhvil verilməsi hələ də erməniləri yandırıb-yaxır, onlar Serj Sarksiyan hakimiyyətini daha bir diplomatik uğursuzluqda ittiham edirlər. Hətta bu səbəbdən Ermənistan parlamentinin deputatı Nikol Paşinyan əhalini küçələrə çıxaraq hökumət əleyhinə etiraz aksiyası keçirməyə çağırıb. Onun sözlərinə görə, Ramil Səfərovun Azərbaycana ekstradisiyası da Azərbaycandakı siyasi iradə sayəsində reallaşmışdı və Lapşin də bu siyasi iradə hesabına Azərbaycana təhvil verildi. Bundan əvvəl verdiyi açıqlamada da Paşinyan Lapşin hadisəsini ölkəsi üçün diplomatik şillə, "gizli addımların aşkar nəticəsi" adlandırmışdı: "Üzərində "Azərbaycan" yazılmış təyyarədən Lapşini maskalı və xüsusi silahlı təyinatlılar çıxarırlar. Bu, Ermənistan Respublikasının xarici işlər naziri Edvard Nalbandyana mesaj, onun üzünə şillə deməkdir. Bu, şəxsən Serj Sarkisyanın üzünə şillədir. Bu şillələrin birini Prezident İlham Əliyev, o birini də Belarus dövlət başçısı Aleksandr Lukaşenko vurub. Biz istəmirik ki, bu həm də erməni xalqına şillə sayılsın. Biz deyirik: Belarus Respublikasının səfiri Ermənistan Respublikasının ərazisini tərk etməlidir. Ermənistan Respublikasının Minskdəki səfiri İrəvana qayıtmalıdır". Nikol Paşinyan onu da bildirib ki, Ermənistanın bütün vətəndaşları, deputatlar və rəsmilər Belarus səfirini boykot etməli, məsələn, onunla qəbullarda nümayişkaranə salamlaşmamalı və ya ondan açıq şəkildə ölkəni tərk etməsi tələb olunmalıdır.
Paşinyana həmkarı Xosrov Arutyunyan da qoşulub. Deputatlar Aleksandr Lapşinin Bakıya ekstradisiyasını Azərbaycan diplomatiyasının növbəti uğuru kimi qiymətləndirib. Erməni politoloq Sergey Minasyan isə bildirir ki, Lapşin məsələsi erməni diasporu ilə hakimiyyət arasında ciddi konflikt yaradıb: "Erməni diasporu indiyədək kimlərisə hansısa şəkildə aldadaraq onların Azərbaycanın işğal altındakı torpaqlarına qanunsuz səfərini təşkil edirdi. Ermənilərin narahatlığı ondan irəli gəlir ki, bundan sonra xarici vətəndaşlar həmin ərazilərə getməkdən boyun qaçıracaq". Yaşadıqları məğlubiyyətlə barışa bilməyən qüvvələr xalqı Serj Sarksiyan rejiminə qarşı ayağa qalxmağa çağırıb. Onlar bəyan ediblər ki, artıq bu çürümüş rejimlə qurtarmağın vaxtı çatıb. Ölkəni siyasi uçurumdan, iqtisadi böhrandan çıxarmağın yeganə yolu Ermənistanı tamamilə iflasa uğradan hökuməti devirməkdir.
Amma beynəlxalq miqyasda da etiraf olunur ki, Lapşinin Azərbaycana ekstradisiya edilməsi tamamilə qanunidir və bu avantürist şəxs mütləq mənada cəzalandırılmalı idi. Rusiyalı politoloq, MDB ölkələrinin öyrənilməsi mərkəzinin baş direktorunun müavini Aleksandr Karavayev bu xüsusda qeyd edir: "Lapşin macəra axtaran adamdır. O, Dağlıq Qarabağa təkrar gedişi və siyasi bəyanatlarla vəziyyəti daha da kəskinləşdirib, separatçı rejimi təbliğ edib. Rəsmi Bakının Lapşinlə bağlı atdığı bütün addımlar tamamilə qanuni və haqlıdır. Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərinə qanunsuz səfər faktları keçmişdə də olub, amma Lapşin kimi bunu nümayişkaranə edənlər azdır". Ekspert bu cür qanun pozanlar arasında, həmçinin, estrada və şou-biznes ulduzlarının olduğunu və onların, məsələn, rusiyalı müğənni Soso Pavliaşvili kimi ictimai şəkildə üzr istədiyini xatırladıb. Qazaxıstanlı ekspert Əskər Kumıran isə diqqəti başqa bir maraqlı məqama yönəldir: "Aleksandr Lapşinin ekstradisiyası başqaları üçün dərs olacaq ki, rəsmi Bakının icazəsi olmadan işğal olunmuş ərazilərə getmək olmaz və Azərbaycan dövlətinə hörmət etmək lazımdır. Bu cür nümunəvi cəza verilir. Yeri gəlmişkən, bu cəzanı Bakıya məlumat vermədən Qarabağa gedən bəzi Qazaxıstan vətəndaşlarına, jurnalistlərə və kino xadimlərinə də vermək olar. Belaruslular beynəlxalq hüquq normalarına əməl etməklə təxribatçı blogeri Azərbaycana təhvil verib".
Ermənistanın iddialarına baxmayaraq, Lapşinin ekstradisiyası beynəlxalq qanunlara tam uyğundur. Belə ki, Azərbaycan və Ermənistanın üzv olduğu Avropa Şurasının "Ekstradisiya haqqında" 1957-ci il 13 dekabr tarixində Parisdə qəbul olunmuş Konvensiyası var. Bu Konvensiyaya görə, Azərbaycanın həm öhdəlikləri, həm də hüququ var ki, onun ərazisində cinayət törətmiş şəxsi, harada olmasından asılı olmayaraq, tələb etsin. İkincisi, Müstəqil Dövlətlər Birliyinin 1993-cü ildə imzalanmış "Mülki ailə və cinayət işləri üzrə münasibətlər haqqında" Konvensiyasına görə, dövlətlər Müstəqil Dövlətlər Birliyinin hər hansı birinin ərazisində cinayət törətmiş şəxsin digər dövlətə ekstradisiyası haqqında üzərinə öhdəlik götürür. 2002-ci ildə imzalanmış və 2004-cü ildə qüvvəyə minmiş Kişinyov Konvensiyasında da dövlətlər eyni öhdəliyi üzərinə götürür. Eyni zamanda, Azərbaycan Respublikasının milli qanunvericiliyi də ekstradisiyanın həyata keçməsinə imkan verir. Yəni Ermənistanın iddiaları əsassızdır və Azərbaycan beynəlxalq hüquq normaları əsasında Lapşini Belarusdan alıb. Bununla erməni tərəfinin ekstradisiyanın qarşısını almaq cəhdlərini heçə endirərək ona daha bir diplomatik zərbə vurub.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.