Son günlərdə neftin artan qiymətləri bu məhsulun hasilatı ilə məşğul olan ölkələrin gəlirlərinə də əhəmiyyətli dərəcədə təsir etməyə başlayıb. Hesab olunur ki, dekabrın 10-dan sonra neft qiymətləri daha böyük sürətlə arta bilər.
Məsələ burasındadır ki, dekabrın 10-da Vyanada Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) üzv ölkələrlə quruma üzv olmayan ölkələr arasında keçiriləcək görüşdə, Azərbaycan da daxil olmaqla, 14 qeyri-OPEK dövləti iştirak edəcək. Burada da müvafiq razılıq əldə olunsa, neftin qiyməti böyük sürətlə bahalaşacaq. Çünki bununla hasilatın azalmasına qeyri-OPEK ölkələri də qoşulmuş olacaq.
OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindo bununla bağlı bildirib ki, Vyanada keçiriləcək görüşə qeyri-OPEK ölkələrindən Azərbaycan, Rusiya, Oman, Meksika, Bəhreyn, Kolumbiya, Konqo, Misir, Trinidad və Tobaqo, Türkmənistan, Boliviya, Bruney, Özbəkistan və Qazaxıstan dəvət olunub. Burada OPEK və qeyri-OPEK ölkələri arasında qlobal neft hasilatının məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutan müqavilənin imzalanması gözlənir.
Qeyd edək ki, qeyri-OPEK ölkələrinin görüşündə Azərbaycanı energetika naziri Natiq Əliyev təmsil edəcək. Bu barədə Energetika Nazirliyinin yaydığı məlumatda deyilir: "Dövlət başçısının razılığı ilə Azərbaycan bu görüşü dünya bazarında neftin qiymətinin sabitləşməsi üçün vacib hesab edərək toplantıda iştiraka qərar verib. Azərbaycan dünya neft bazarında tarazlığın və neftin qiymətinin artmasının təmin edilməsi məqsədilə aparılan məsləhətləşmələrdə yaxından iştirak edib, o cümlədən Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novakla Azərbaycan energetika naziri Natiq Əliyev arasında telefon danışıqları olub və rəsmi Bakı bu prosesə dəstəyini nümayiş etdirib. Ümid edirik ki, OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin bu növbəti görüşü də əhəmiyyətli olacaq".
Xatırladaq ki, ötən həftə OPEK neft hasilatının gündəlik 1,2 milyon barrel azaldılması üzrə qərar qəbul edib. Bu qərar 2017-ci ilin yanvarından tətbiq ediləcək və 6 ay ərzində qüvvədə olacaq. OPEK-ə üzv olmayan ölkələr neft hasilatını gündəlik 600 min barrel azaldacaqlarına, Rusiya isə istehsalını sutkada 300 min barrel aşağı salmağa söz verib. Bunlar reallaşacağı təqdirdə neftin qiymətinin 60 dolları keçməsi gözlənir. İndinin özündə də Vyana görüşü ərəfəsində dünya birjalarında neftin qiymətinin bahalaşması davam edir. Nyu-Yorkun NYMEX birjasında "Layt" markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,11 dollar bahalaşaraq 51,79 dollar, Londonun ICE birjasında "Brent" markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,48 dollar artaraq 54,94 dollar olub. "AzəriLayt" markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 0,91 dollar bahalaşaraq 55,95 dollar təşkil edib. Neftin bahalaşması, digər hasilatçı ölkələr kimi, Azərbaycanın da maraqlarına cavab verir. Bu, ölkəyə gələn neft vəsaitinin artması deməkdir. Artan neft vəsaiti isə, gəlirlərin çoxalması ilə yanaşı, dolların da məzənnəsinə təsir edəcək. Hətta fikirlər səslənir ki, Azərbaycanda ABŞ dollarının rəsmi məzənnəsi gələn həftədən azala bilər. Buna səbəb məhz neftin qiymət dəyişikliyidir. Xatırladaq ki, hələ bir neçə gün əvvəl Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) sədri Elman Rüstəmov dolların məzənnəsindəki cari hərəkətin neftin 45-50 dollar qiymətinə uyğunlaşdırıldığını bildirib. Son günlərdə isə Azərbaycan neftinin dünya bazarında qiyməti 55 dollar səviyyəsini ötüb və bu tendensiyanın yaxın vaxtlarda davam etməsi gözlənir. Analitiklər neftin qiymətinin ən azı 6 ay ərzində 55 dollardan yuxarı həddə olacağını ehtimal edir. Məhz bu vəziyyətdə gələn həftədən dolların rəsmi məzənnəsinin azalmağa başlaması gözlənir. Neftin qiyməti yüksəldikcə dollar daha da aşağı düşəcək və bu, idxal mallarının da ucuzlaşmasına səbəb olacaq.
Hazırda əsas gözləntilər məhz neftin bahalaşması istiqamətindədir. Bu bahalaşmaya maneə yaradan tərəf isə ABŞ-dır. Məsələ burasındadır ki, ABŞ-ın enerji şirkətləri yeni neft yataqlarında qazma işlərini genişləndirdiklərini bəyan edib. "Goldman Sachs Groups" beynəlxalq maliyyə şirkətinin hesablamalarına görə, Birləşmiş Ştatlar gündəlik neft hasilatını 2016-cı ildə 620 min barrel azaltsa da, 2017-ci ildə 55 min barrel artıracaq. Amma OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin hasilatı qeyd olunan səviyyədə azaltması, ABŞ-ın cəhdlərinə rəğmən, neftin qiymətində sürətli yüksəlməyə yol açacaq. Hətta bu şəraitdə qiymətlərin gələn ilin ilk yarısında 100 dollarlıq həddə yaxınlaşa biləcəyi də iddia olunur.
Nahid SALAYEV
