Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatının (OPEK) neft hasilatını azaltmaq qərarı təbii qazın da qiymətinə təsirsiz ötüşməyib. Artıq mayeləşdirilmiş təbii qazın qiymətlərinin bahalaşması müşahidə olunur. Belə qazın qiymətləri 2016-cı ildə ilk dəfə olaraq özünün ən yüksək həddinə çatıb.
Belə ki, mayeləşdirilmiş təbii qaz üzrə vahid qiymətlər 30 sent artaraq 7,4 dollara çatıb. Qiymət artımının davam edəcəyi proqnozlaşdırılır. Adi qaz satışında da qiymətlərin yüksəlməsi gözlənir. Təbii qaz hasilatçısı və ixracatçısı kimi, baş verənlər Azərbaycan tərəfindən də diqqətlə izlənir.
Xatırladaq ki. Azərbaycan qaz ixracını hazırda əsas etibarı ilə Bakı-Tiflis-Ərzurum xəttilə həyata keçirir. Ölkəmizin əsas qaz alıcıları isə Gürcüstan və Türkiyədir. Amma yaxın tezlikdə Azərbaycan həm Türkiyə bazarlarına böyük həcmdə qaz çıxaracaq, həm də Avropa bazarlarında bu istiqamətdə əsas oyunçulardan biri olacaq. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Azərbaycan qazını Avropa bazarlarına çıxaracaq marşrutlarla bağlı işlər daha da intensivləşir. Bu arada Avropa Komissiyası və Yunanıstan Azərbaycan təbii qazının Avropaya nəqlini nəzərdə tutan "Transadriatik" (TAP) qaz boru kəməri layihəsini yenidən müzakirə edib. Müzakirələr Brüsseldə Avropa Komissiyasının enerji birliyi üzrə vitse-prezidenti Maroş Şevçoviç ilə Yunanıstanın energetika naziri Giorgos Stathakisin görüşündə aparılıb. Görüşdə TAP-ın tikintisinin gedişi, Yunanıstan hökuməti ilə SOCAR arasında DESFA-nın özəlləşdirilməsi danışıqlarının ləğvindən sonra bu ölkənin təbii qaz bazarındakı proseslər və DESFA-nın gələcəyi üzrə sonrakı addımlar əsas müzakirə mövzusu olub. Amma əsas maraq doğuran məsələ TAP-la bağlı olub. Hesab edilir ki, bu layihə mümkün qədər tez həyata keçirilməlidir. Çünki o, Avropanın alternativ mənbədən qaz almasına imkan verəcək.
Qeyd edək ki, boru kəmərinin inşası çərçivəsində indiyədək Yunanıstan və Albaniyada 80 kilometr uzunluğunda borular qaynaq edilib. Kəmərin marşrutu boyunca 190 kilometr hissə təmizlənib, polad boruların 110 kilometri marşrut üzrə sahələrə düzülüb. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı "Şahdəniz-2" yatağından hasil olunacaq qazın Avropaya daşınmasını təmin edəcək "Cənub Qaz Dəhlizi"nin tərkib hissəsi olan TAP-ın ilkin ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olacaq və bu həcmin gələcəkdə 20 milyard kubmetrədək artırılması nəzərdə tutulur. TAP üzrə tələb olunan kapital xərcləri 5 milyard dollardır. Boru kəmərinin istifadəyə verilməsində İtaliya da maraqlı tərəflərdən biridir. İtaliyanın nüfuzlu "Il Giornale" qəzeti bunu belə əsaslandırır: "TAP İtaliyanı, daha dəqiqliklə desək, təyinat nöqtəsi olan Puliyanı bütün Avropaya qaz paylamaq imkanlarına malik olacağı səbəbindən mühüm strateji qovşağa çevirəcək. Böyük əhəmiyyətə malik olan bu qaz kəməri hətta Avropa İttifaqı tərəfindən "Birgə maraq layihəsi" statusuna layiq görülərək Avropa İttifaqının enerji siyasətinin strateji məqsədlərinə xidmət edəcək 12 prioritet "dəhliz"dən biri olan "Cənub Qaz Dəhlizi"nin mühüm hissəsini təşkil edir. Bundan başqa, TAP-ın tikinti xərclərinin böyük hissəsi "Şahdəniz-2" yatağını idarə edən Azərbaycan konsorsiumu tərəfindən təmin ediləcək. Ətraf mühitə təsirlərin qiymətləndirilməsi göstərir ki, layihə yüksək ekoloji göstəricilərə malikdir. TAP qaz kəməri vasitəsilə yaxın zamanda il ərzində 10 milyard kubmetr, daha sonra isə 20 milyard kubmetr qazın nəqli üçün bütün məsələlər qaydasında olmalıdır. Bu infrastrukturun strateji əhəmiyyətini dərk etmək çətin deyil. Belə ki, bu layihənin reallaşması həm Puliya iqtisadiyyatına, həm də ümumilikdə bütün İtaliya sənayesinə böyük fayda gətirəcək. Unutmaq lazım deyil ki, məhz TAP sayəsində İtaliya Azərbaycan qazını Avropaya daşımaqla strateji qovşağa çevriləcək və nəhayət adi bir idxalçı ölkə kimi aşağı status vəziyyətindən çıxacaq". Avropa Komissiyası da TAP-ın böyük əhəmiyyətə malik olduğunu bəyan edir. Bu istiqamətdə Azərbaycanla əməkdaşlıq yüksək qiymətləndirilir.
Hazırda Avropa üçün əsas məqsəd Rusiyadan olan enerji asılılığından xilas olmaqdır. Bu arada bəlli olub ki, Rusiyanın enerji nəhəngi "Qazprom" şirkətinin bu ilin yanvar-noyabr aylarında Avropaya qaz ixracı 11,8 faiz artaraq 161,6 milyard kubmetrə çatıb. Şirkət noyabr ayında tarixi boyu ən böyük həcmdə təbii qaz ixrac edərək rekorda imza atıb. Belə ki, "Qazprom" ötən ay 17,6 milyard kubmetr qaz ixrac edib. Bu, oktyabr ayındakı maksimum ixrac həcmindən 0,5 milyard kubmetr çoxdur. Bu ilin 11 ayı ərzində isə "Qazprom", ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 17,1 milyard kubmetr artım olmaqla, Avropaya ümumilikdə 161,6 milyard kubmetr təbii qaz ixrac edib. Amma Avropa alternativ mənbələrdən qaz alışına xüsusi maraq göstərir və bu istiqamətdə əsas ümid yeri kimi Azərbaycan çıxış edir. Avropa da bu fonda təbii qazla bağlı Azərbaycanla əməkdaşlığı genişləndirir.
Tahir TAĞIYEV
