OPEK-in son qərarından sonra dünya bazarlarında neftin qiyməti yüksəlməkdə davam edir. Lakin maraq doğuran məsələ bu artımın nə vaxta qədər davam edəcəyidir. Hələlik isə qiymətlər artır. Bu arada Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı "AzəriLayt" markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti 3,47 dollar və yaxud 6,72% artıb. Nəticədə "AzəriLayt" markalı neftin bir barrelinin qiyməti 55,11 dollara bərabər olub.
Qeyd edək ki, noyabrın 30-da Vyanada OPEK-in Nazirlər Şurasının 171-ci iclasında son səkkiz ildə ilk dəfə kartel üzrə neft hasilatının gündəlik 1,2 milyon barrel azaldılmasına nail olunub. İndi qeyri-neft ölkələri də analoji addımlar atmağa hazırlaşır və bu xüsusda Azərbaycan da əsas diqqət mərkəzində yer alır. Rusiya Federasiyası Energetika Nazirliyinin rəhbəri Aleksandr Novakın açıqlamaları da bunu təsdiq edir. O bildirir ki, OPEK ölkələri kimi, Rusiya da kartelə daxil olmayan ölkələrlə neft hasilatının azaldılması ilə bağlı danışıqlar və məsləhətləşmələr aparır: "Noyabrın 30-da qeyri-OPEK ölkələri ilə məsləhətləşmələr aparan OPEK nümayəndələri bu ölkələrin adlarını açıqlayıb. Biz də müvafiq danışıqlar, məsləhətləşmələr aparırıq. Hesab edirik ki, bu sövdələşmədə həqiqətən iştirak edə biləcək ölkələr var. Bu, Azərbaycan, Qazaxıstan, Meksika, Oman, Bəhreyn və digər dövlətlərdir. Hazırda bu istiqamətdə işlər gedir".
Neftin istehsal həcminin azalmasına dair OPEK-in əldə etdiyi saziş prosesdə kartel üzvü olmayan ölkələrin iştirakını da nəzərdə tutur. Qeyri-OPEK ölkələrinin hasilatı ümumən gündəlik 600 min barrel azaldılmalıdır. Rusiya bu həcmin 300 min barrelini təmin etməyə razılaşıb. İndi Azərbaycan və digər ölkələrlə bu xüsusda danışıqlar aparılacaq. Ümumi razılıq əldə olunacağı halda neftin qiyməti daha böyük sürətlə artacaq. Amma ekspertlər neftin qiymətinin bahalaşmasının davamlı olacağı məsələsində həmfikir deyil. ABŞ-ın ən böyük banklarından olan "Morgan Stanley"nin analitikləri ABŞ-da artan şist neft istehsalı ilə yanaşı, Asiyada Şimal dənizinə yönələn investisiyaların neftin qiymət bahalaşmasının davamlılığına təsir edəcəyini düşünür. Onların fikrincə, neft bazarındakı tarazlıq 2017-ci ilin sonuna doğru yenidən pozulacaq. Bu da neftin qiymətinə mənfi təsir edəcək.
Dünyanın qabaqcıl investisiya banklarından olan "Goldman Sachs"a görə, 2017-ci ilin ikinci yarısında neftin barrel qiyməti 60 dolları ötdükdən sonra yenidən 50 dollardan aşağı düşəcək. Yaponiyanın "Mitsui & Co." şirkəti isə neftin qiymətinin, ötən altı ayda olduğu kimi, 40 dollar səviyyəsində qalacağını proqnozlaşdırır: "Neftin qiyməti 60 dollara qədər yüksələ bilər. Lakin daha sonra şist nefti istehsalçılarının təsiri ilə qiymətlər, böyük ehtimalla, yenidən geriləyəcək. Qiymətlər 50 dollar səviyyədə davam edəcək. Hətta 40 dollara qədər ucuzlaşa bilər". Amma məsələ burasındadır ki, neftin qiymət yüksəlişində ABŞ da maraqlıdır. Hyuston Universitetinin Energetika sahəsi üzrə iqtisadçı professoru Ed Hirsin fikrincə, məhz yüksək qiymət şəratində ABŞ-da neft hasilatının artacağı gözlənir. O, neftin qiymətinin 50 dollardan yüksək olması halında ABŞ-da hazırda gündə 8,7 milyon barrel olan neft hasilatının yaxın aylarda 9 milyon barrel səviyyəsini keçəcəyini bildirib. "Reuters" agentliyi qeyd edir ki, neftin qiymətinin azalması şist neft hasilatçılarının rəqabət qabiliyyətini artırıb. Şimali Dakota ştatının Dann bölgəsində neftin hasilat həcmi bu şəraitdə artıb. Şimali Dakota ştatının Neft Şurasının prezidenti Ron Ness hesab edir ki, Dann bölgəsinin müvəffəqiyyəti fantastikdir: "Dünyada neftin qiymətinin 45 dollar olması kifayətdir ki, hasilat mənfəət versin. 55 dollar səviyyəsi isə investisiya qoymağa və hasilatı daha da artırmağa imkan verəcək".
"Bloomberg" agentliyi də yazır ki, neft hasilatının azalması fonunda yüksələn qiymətlər Səudiyyə Ərəbistanının və ABŞ-ın neft istehsalçılarına üstünlük gətirə bilər. Londonda yerləşən "Capital Economics" müstəqil araşdırma təşkilatının Orta Şərq üzrə mütəxəssisi Ceyson Tüvey bildirir ki, Səudiyyə Ərəbistanı gündəlik neft hasilatındakı 1,2 milyon barrellik azalmanın 486 min barrellik ən böyük hissəsini üzərinə götürüb. Bununla Səudiyyə Ərəbistanının gündəlik neft hasilatı 10 milyon barrelə enəcək. Lakin bu, 2015-ci il orta günlük neft hasilatı ilə 100 min barrel və ya 1% az, amma 2014-cü illə müqayisədə isə 300 min barrel və ya 3% çox olacaq. Nəticədə Səudiyyə Ərəbistanının ÜDM-i illik 0,75-1% azalmaya məruz qalacaq. Ancaq neftin qiymətindəki artımın bu azalmanı kompensasiya edəcəyi gözlənir.
Tahir TAĞIYEV
