Xalid Kərimli: “Onların bankları bu məhdudiyyəti pozsa Amerika onlara da sanksiya, cərimə tətbiq edə bilər”
ABŞ və Qətər İrana humanitar yardım almaq üçün dondurulmuş vəsaitlərinin bir hissəsini istifadə etməyə imkan verən bir mexanizm hazırlayırlar.
TASS-ın məlumatına görə, The Wall Street Journal (WSJ) mənbələrə istinadən ilkin olaraq Tehranın Qətərdə yatırılan 6 milyard dollara çıxış əldə edə biləcəyini iddia edir. İran Mərkəzi Bankının tələbi ilə Dohanın bu vəsaitlərin ərzaq, dərman və digər humanitar malların ödənilməsi üçün istifadəsinə icazə verməsi planlaşdırılır. Nəşr qeyd edir ki, İranın təxminən 100 milyard dollarlıq aktivləri dünya miqyasında dondurulub - əsasən neft gəlirləri sanksiyalar səbəbindən Hindistan, İraq, Qətər və Çin hesablarında qalır.
Qəzet yazır ki, Vaşinqton ümid edir ki, bu mexanizm İranın xərclərini idarə etməyə imkan verəcək. The Wall Street Journal qeyd edir ki, Tehran hələ ABŞ və Qətər tərəfindən hazırlanan planı təsdiqləməyib.
Məlum olduğu kimi, İranın neft satışından gələn təxminən 100 milyard dollar pulu müxtəlif banklarda dondurulub. Bu pul da əsasən dörd ölkənin- Hindistan, Çin, İraq və Qətərin banklarındadır.
Maraqlıdır, Çin İranın daimi müttəfiqi sayılır, Hindistana İran həmişə neft satıb, İraq qonşu müsəlman dövlətdir, Qətər də həmçinin. Bu ölkələr niyə İranın neftdən gələn maliyyə vəsaitini dondurublar?
Ekspertlər bununla bağlı çox ilginc faktlar açırlar. Ekspertlər deyirlər ki, həmin ölkələrin İranın aktivlərini dondurması birbaşa ABŞ-la bağlıdır. Yəni həmin ölkələrin bu banklarının bütün hamısının müxbir hesabları Amerikanın “City new york” banklındadır.
Amerikanın icazəsi olmadan avtomatik qurulan o sistemi heç kəs aça bilməz. Yəni vəsait Hindistandakı, İraqdakı banklardadırsa bu o demək deyil ki İraq, yaxud Hindistan hökuməti o pulu götürüb İrana verə bilər. Qeyd olunduğu kimi, İraqın, Hindistanın o banklarının müxbir hesabı ABŞ-ın
“City new york” bankındadır, ABŞ-dan icazəsiz heç bir ölkə o vəsaiti İrana verə bilməz.
İqtisadçı ekspert Xalid Kərimli baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu siyasi məsələ deyil ki, əsasən maliyyə, hüquqi məsələdir: “Yəni dollar Amerikanındır. Bütün o hesablaşmalar sonunda Amerika müxbir hüququ banklar vasitəsilə həyata keçirilir. Əgər qeyd olunan ölkələr, onların bankları bu məhdudiyyəti pozsa, birincisi Amerika onlara da sanksiya, cərimə tətbiq edə bilər. İkincisi, həmin o ölkələrin banklarını da SWIFT sistemindən apara bilər. Yəni maliyyə sistemi Amerikanın əlindədir. Bəs elə Amerikanın, Avropanın dünyanın idarə etməsinin əsas səbəbi budur. Ruslar, çinlilər çalışırlar ki, alternativ ödəniş sistemləri qursunlar. Yəni bütün ödəniş sistemləri ABŞ-ın, Avropanın əlindədir. Yəni ABŞ-ın sözünə qulaq asmayıb İrana həmin vəsaiti verərlərsə, üstündən bir müddət keçəndən sonra bu monitorinqdə aşkarlanır”.
X.Kərimlinin sözlərinə görə, nəticədə həmin ölkələrə və həmin banklara qarşı sanksiya tətbiq edilə bilər. “Söhbət ondan gedir. Bir ölkə bunu bir dəfə edərsə ikinci cəhddə cərimələnəcək, həmin ölkənin bankı da, həmin ölkə də sistemdən uzaqlaşdırılacaq.
Amerikanın dollar sanksiyalarından yayınmaq üçün həmin ölkələr müxtəlif addımlar atır. Məsələn, hazırda Çin yuanla alır, yəni öz valyutaları ilə. Dollarda sanksiyalar edə bilirlər, amma yuanda yox. Çünki yuanın sahibi Çindir. Çin banklarıdır yuanı buraxır, yuanı idarə edir. Ona görə də sanksiyadan yayınmaq üçün başqa valyutaya keçiblər”-deyə X.Kərimli vurğuladı.
İradə SARIYEVA
