Züriyə Ruslanqızı: “Vaxtın dəyişməsi isə tələskənlikdən daha çox siyasi taktika kimi görünür”
ABŞ prezidenti Donald Tramp və İran Xarici İşlər Nazirliyi İran və ABŞ arasında ilkin sülh sazişi imzaladığını təsdiqləyib. 60 günlük anlaşma memorandumu bütün cəbhələrdə, o cümlədən Livanda hərbi əməliyyatların dayandırılmasını, Tehrana qarşı sanksiyaların ləğvini və İranın yenidən qurulması fondunun yaradılmasını tələb edir.
Versal sarayında Fransa prezidenti Emmanuel Makronla görüşdən sonra müqavilə Versalda imzalanıb. Tramp "Mən bunu indicə imzaladım” deyib. Tramp İranın öhdəliklərini yerinə yetirmədiyi təqdirdə növbəti dəfə hücumları davam etdirəcəyi ilə hədələyib.
İran prezidenti Məsud Pezeşkian da memorandumu imzalayıb.
ABŞ və İsrail tərəfindən 28 fevralda başlayan İranla müharibə, əsasən İran və Livanda minlərlə insanın həyatına son qoyub. Buna cavab olaraq Tehran İsrailə və ABŞ-ın Fars körfəzindəki müttəfiqlərinə hücum edib.
Münaqişə İranın Hörmüz boğazını effektiv şəkildə bağlaması səbəbindən böyük enerji böhranına səbəb olub.
ABŞ administrasiyasının rəsmiləri Evian-le-Bən şəhərində keçirilən G7 görüşündə jurnalistləri toplayaraq onlara 14 maddəlik memorandumu oxuyublar.
BBC müxbiri Bernd Debussmann Jr.-ın məlumatına görə, jurnalistləri memorandumla tanış edən ABŞ nümayəndələri bir daha vurğulayıblar ki, bu, ABŞ-ı heç nəyə məcbur etmir və onun bəndlərinin həyata keçirilməsi İranın necə davranacağından asılı olacaq.
Qeyd edək İran və ABŞ arasında məlum memorandum iyunun 19-da İsveçrədə imzalanmalı idi. Lakin Tramp əvvəlcədən deyildiyi kimi iyunun 19-nu gözləmədi. Bu iyun ayının18-də, gecə sülh müqaviləsi İsveçrədə yox, Fransada imzalandı.
Bu necə imzalanmadır? Əvvəlcədən məlumat vermədən imzalanmanın vaxtının dəyişdirilməsi, onun tələm-tələsik imzalaması nə ilə bağlı ola bilər? Niyə belə oldu?
Politoloq Züriyə Ruslanqızı (Qarayeva) baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu, klassik “sülh müqaviləsi”ndən çox ilkin memorandum - siyasi çərçivə razılaşmasıdır: “Yəni tərəflər əsas prinsiplərə imza atıblar, amma yekun hüquqi saziş hələ 60 günlük danışıqlardan sonra formalaşmalıdır. ABŞ rəsmilərinin 14 maddəlik mətni jurnalistlərə oxuması da göstərir ki, sənəd daha çox atəşin dayandırılması, Hörmüz boğazı, sanksiyalar, nüvə nəzarəti və regional təhlükəsizlik üzrə “yol xəritəsi” xarakteri daşıyır. Reuters-in təqdim etdiyi məlumatda da sənədin “interim Memorandum of Understanding” kimi təsvir olunması bu məqamı təsdiqləyir.
Vaxtın dəyişməsi isə tələskənlikdən daha çox siyasi taktika kimi görünür”.
Z.Ruslanqızının fikrincə, Tramp G7 fonunda diplomatik qələbə görüntüsü yaratmaq, bazarlara “gərginlik azalır” siqnalı vermək və İranın daxilində razılaşmaya qarşı çıxacaq qüvvələrə vaxt saxlamamaq istədi. “Tehran da hərbi və iqtisadi təzyiq altında ən azı nəfəs almaq üçün bu mərhələni qəbul etdi. Ona görə bu imza “müharibə bitdi” demək deyil; daha çox tərəflərin geri çəkilmədən danışıqlara keçmək üçün qurduğu müvəqqəti siyasi körpüdür”-deyə Z.Ruslanqızı qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
