Abutalıb Səmədov: “Əslinə qalsa, bu sülh planı Tramp-Putin planıdır”
Rusiya prezidenti Putin ABŞ-ın hazırladığı planın Ukrayna üçün sülh müqaviləsinin "təməlini qoya" biləcəyini deyib və ilk dəfə olaraq Moskvanın ABŞ-dan planın surətini aldığını təsdiqləyib.
Vaşinqtonun 28 maddəlik planından danışan Putin, planın çoxsaylı Rusiya tələblərini ehtiva etdiyini və Kiyevdə və Avropada narahatlıq doğurduğunu bildirib.
Kiyevi, planı rədd edəcəyi təqdirdə daha çox ərazi itirəcəyi ilə hədələyən Putin, Ukraynanın Kupyansk şəhərinin ələ keçirilməsinin "digər mühüm cəbhə bölgələrində də təkrarlanacağını" bildirib: "Biz münaqişənin sülh yolu ilə həllinə hazırıq, lakin planın detalları müzakirə olunmalıdır".
Putin deyib: " Alyaskadakı danışıqlar zamanı bəzi çətin məsələlərə və çətinliklərə baxmayaraq, irəli sürülən təklifləri qəbul etdiyimizi və çeviklik göstərməyə hazır olduğumuzu təsdiqlədik".
Çin, Hindistan, Şimali Koreya, Cənubi Afrika, Braziliya və Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) üzvləri də daxil olmaqla Qlobal Cənubdakı tərəfdaşlarına bu məsələ ilə bağlı məlumat verdiklərini deyən Putin, hər kəsin potensial razılaşmaları dəstəklədiyini bildirib: "Lakin Alyaskadakı danışıqlardan sonra ABŞ tərəfində fasilə görürük. Bu fasilənin Ukraynanın Prezident Tramp tərəfindən təklif olunan sülh planını rədd etməsindən qaynaqlandığını bilirik".
Planın 28 maddəlik kimi təkmilləşdirildiyini təxmin etdiklərini deyən Putin planın mətninin onlara da çatdırıldığını bildirib: "Planın mətni əlimizdədir. Bunu ABŞ administrasiyası ilə mövcud qarşılıqlı əlaqə kanallarımız vasitəsilə aldıq. İnanıram ki, bu plan yekun sülh yolu ilə həll üçün əsas yarada bilər. Lakin bu mətn bizimlə ətraflı müzakirə olunmayıb. Bunun səbəbi də ABŞ administrasiyasının Ukrayna tərəfini inandıra bilməməsindən qaynaqlanır. Ukrayna buna qarşıdır. Görünür ki, Ukrayna və onun Avropa müttəfiqləri hələ də döyüş meydanında Rusiyaya strateji məğlubiyyət yaşatmaq xəyalı qurur".
Rusiya ordusunun Xarkov vilayətindəki Kupyansk şəhərini ələ keçirdiyini deyən Putin, Kiyevin cəbhə xəttindəki vəziyyətdən xəbərsiz olduğunu iddia edib:
"Əgər Kiyev Prezident Trampın təkliflərini müzakirə etmək istəmirsə və onları rədd edirsə, həm onların özləri, həm də avropalı müharibə tərəfdarları Kupyanskda baş verənlərin cəbhənin digər əsas bölgələrində də qaçılmaz olaraq baş verəcəyini anlamalıdırlar. Bu, bəlkə istədiyimiz qədər tez baş verməyə bilər, amma qaçılmaz olaraq yenidən baş verəcək. Bu vəziyyət yenə də bizim üçün əlverişlidir, çünki bu, xüsusi hərbi əməliyyatın məqsədlərinə (Ukraynada) silahlarla nail olmağa imkan verir". Bu barədə baki-xeber.com məlumat yayıb.
Putin bir tərəfdən “bizə layihəni indi göndəriblər”, bir tərəfdən də “o layihənin hazırlanmasında, müzakirəsində biz iştirak etməmişik, bizimlə müzakirə edilməyib”-deyib, onu da bildirib ki, biz o layihəni tam şəkildə qəbul etmişik. Maraqlıdır. Bu layihənin müzakirəsində Rusiya iştirak etməyib, amma layihəni tam şəkildə qəbul edib. Bu nə deməkdir? Ekspertlərə görə, bu o deməkdir ki, bunun hansısa yalandır, demək, Rusiya əvvəldən bu prosesdə tam şəkildə iştirak edib.
Rusiya hazırlanmasında iştirak etmədiyini dediyi saziş mətnini qəbul edir. Niyə belə edir?
“Bu plan Putin üçün qətiyyən yeni deyil, uzun müddət müzakirə olunan və Rusiya ilə birgə hazırlanan plandır”
"Alyans" Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, siyasi ekspert Abutalıb Səmədov "Bakı-Xəbər"ə bildirdi ki, Trampın sülh planı Alyaska görüşü ərəfəsində Putinlə müzakirələr zamanı ortaya qoyulan təkliflərin əksəriyyətini əhatə edir. “Yəni əslinə qalsa, bu sülh planı Tramp-Putin planıdır. Biz yaxşı xatırlayırıq ki, Alyaska görüşü ərəfəsində Putin müəyyən qədər öz mövqelərindən çəkildiyini bəyan etdi. Əgər əvvəl dörd vilayəti inzibati sərhədləri ilə tələb edirdisə və özünün ərazi güzəştlərindən danışmırdısa, bu dəfə yalnız Donesk və Luqanskı inzibati sərhədləri ilə tələb etdi. Zaporojye və Xersonu isə mövcud təmas xəttindən hesablamağı təklif etdi. Yəni bu iki vilayətin ərazisinin təxminən 75 faizə qədəri Rusiyanın nəzarətindədir və əvvəllər əgər qalan fazini də boşaltmağı tələb edirdisə, indi elə 75 faizlə kifayətlənməyə hazır olduğunu bildirdi. Eyni zamanda Doneskinin Ukraynanın nəzarətində olan hissəsinin qarşılığında ərazi verməyə hazır olduğunu bəyan etdi. Aydın idi ki, bu Xarkov və Sumı vilayətində Rusiyanın işğal etdiyi ərazilər ola bilər.
Sonradan Alyaskada keçirilən danışıqlarda müəyyən razılaşmalar oldu. Açıqlanmasa da, hər dəfə Rusiya “biz Alyaska razılaşmalarına sadiqik” bəyanatını verdi. Budapeşt görüşü təxirə salındıqdan sonra bir daha Alyaska razılaşmaları Trampa xatırladıldı və son nəticədə bu 28 bəndlik sülh planı ortaya çıxdı. Rusiya, təbiidir ki, dərhal bu planı qəbul etdiyini bildirdi və Təhlükəsizlik Şurasının iclasında bunu Putin açıq şəkildə bildirdi. Yəni bu plan Putin üçün yeni deyildi. Bu dəfələrlə müzakirə olunmuş bir plandır. Yəni ən azı əsas konturları müzakirə olunmuş bir plandır. Burda Rusiyanı qane etməyən məsələlər varmı? Təbii ki, var. Məsələn, Rusiyanın aktivlərinə həbs qoyulub və bu plana görə, bu aktivlərin 100 milyard dolları plan qəbul olunduqdan sonra xüsusi fonda keçirilməlidir. O alınan gəlirin 50 faizi ABŞ-a çatmalıdır. Rusiya öz aktivlərindən istifadə etməyə indiyə qədər razılıq verməyib. Yaxud ordunun sayının azaldılması məsələsində Rusiya daha ciddi azalma tələb edir. Burada söhbət 600 min rəqəmindən gedir”.
A.Səmədov hesab edir ki, Rusiyanın tələbi daha böyük azalma idi, o hardasa 200-250 min səviyyəsində Ukrayna ordusunun sayının olmasını tələb edirdi, indi 600 min rəqəmi göstərlib.
“Başqa məsələlərdə də, olsa bilsin, müəyyən korrektələrə getməyi tələb etsin. Ən azından özünün güzəştə getdiyini sonradan göstərmək üçün hansısa məsələlərdən narazı qaldığını da gələcəkdə söyləyə bilər. Yəni bu plan Putin üçün qətiyyən yeni deyil, uzun müddət müzakirə olunan və Rusiya ilə birgə hazırlanan plandır.
Nədən Tramp belə bir yol seçdi? Əvvəlcədən aydın idi ki, Tramp təcili sülhə nail olmaq istəyir və bu sülhə qısa müddətdə nail olmağın yolunu da Ukraynaya təzyiqdə görür. Rusiyaya təzyiq göstərmək müharibəni xeyli uzada bilər. Bu da Trampın istəklərinə xidmət etmir. Qısa müddətdə Ukrayna müharibəsini bitirib ən azından gələn il “Nobel” Sülh Mükafatını almaq istəyir.
Əvvəlcədən də aydın idi ki, Tramp Rusiyanın gücü ilə hesablaşır. Ən azından onun nüvə potensialından ciddi şəkildə çəkinir. Ukraynadan isə qətiyyən çəkinmir. Dəfələrlə də deyib ki, sənin əlində heç bir kartın yoxdur. Nəyi nəzərdə tutub Tramp? ABŞ Ukraynaya yardımları dayandırıb, ancaq silah satır, eyni zamanda kəşfiyyat məlumatları verir. İndi əgər plan qəbul olunmasa bunlardan da imtina edəcəyini söyləyir. O halda təbiidir ki, Avropanın Ukraynanı silahla təmin etmək imkanı olmayacaq. Ən vacib silahlar ABŞ-dan alınan silahlardır. Bu silahları Avropanın əvəzləmək imkanı yoxdur. Digər tərəfdən Avropa bütövlükdə Ukyaynaya tələb olunan yardımın hamısını da göstərmək gücündə deyil. Yəni əgər müharibənin ilk illərində ABŞ-n və Avropanın Ukraynaya birgə göstərdiyi yardım təqribən 80 milyard səviyyəsində idisə və onun yarısı hərbi yardım idisə indi bu yardımı bir az da artırmağa ehtiyac var. Çünki 2023-cü ildən başlayaraq Ukrayna irəli gedə bilmədi. O ayrılan yardım yalnız Rusiyanın hücumlarını ləngitməyə imkan vcerdi. Ancaq Rusiya ağır-ağır da olsa irəlilədi. Əgər Ukrayna Rusiyanı vurub öz ərazilərindən çıxarmaq istəyirsə Ukraynaya Avropanın göstərdiyi yardım ən azı 120 milyard dollar səviyyəsində olmalıdır. Avropanın da belə imkanı yoxdur. Bu səbəbdən Tramp öz planının qəbul ediləcəyinə inanır. Çünki vəziyyəti bilir. Onu da bilir ki, Avropa nə qədər sülhü uzatmağa çalışsa da real yardım göstərmək imkanına malik deyil. İndi Avropa özünün 24 bəndlik planını hazırlayıb. Ancaq bu planı qəbul etdirmək üçün hansı gücə malik olduğunu bəyan edə bilmir. Çünki tələb olunan gücü yoxdur. Çox təəssüf ki, reallıq bundan ibarətdir. Hadisələrin gedişi göstərir ki, Trampın qoyduğu müddətdə, yəni noyabrın 27-nə qədər Ukrayna bu planı qəbul etməyəcək, müddətin bir az uzadılmasına nail olmağa çalışacaq. Ancaq son nəticəsdə hələlik Ukrayna rəhbərliyi də, Avropa da reallığı qəbul etməyə hazır deyil. Çox təəssüf ki, reallıq da Ukraynanın xeyrinə deyil. Bu səbəbdən mümkün qədər prosesi yalnız uzatmağa çalışırlar. Ancaq son nəticədə Tramp-Putin planını xırda dəyişikliklə qəbul etmək məcburiyyətində qalacaqlar”-deyə A. Səmədov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
