Londonun Qafqaz siyasətində yeni mərhələ - embarqonun ləğvi regiona nə vəd edir?
Böyük Britaniya Ermənistan və Azərbaycana silah satışı üzrə embarqonu ləğv etmə qərarı verib. Bu addım 8 avqustda Vaşinqtonda əldə olunan normallaşma razılaşması və ATƏT-in Minsk Qrupunun buraxılması ilə əlaqələndirilir.
Britaniya hökuməti indi bu ölkələrlə əlaqələri strategiya tərəfdaşlığı səviyyəsinə qaldırmaq niyyətindədir. Bu baxımdan ticarət, təhlükəsizlik və müdafiə sahələrində əməkdaşlıq prioritet olacaq.
Amma silah ixracı üçün lisenziyalar hər bir konkret müqavilə üzrə “sərt meyarlarla” qiymətləndiriləcək.
Böyük Britaniyanın bu addımı Azərbaycan və Ermənistana hansı perspektivlər vəd edir?
Baki-xeber.com nəşrinə görə, Böyük Britaniyanın Ermənistan və Azərbaycana silah satışı üzrə tətbiq etdiyi embarqonu ləğv etməsi Cənubi Qafqazda yeni siyasi mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Londonun bu qərarı yalnız hərbi ticarətlə bağlı deyil, həm də regiondakı təhlükəsizlik arxitekturasına yönəlik strateji mesaj daşıyır.
Qərarın zamanlaması təsadüfi deyil. 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan nümayəndə heyətləri arasında əldə olunan normallaşma razılaşması bölgədə silahlı münaqişə risqini ciddi şəkildə azaltdı. Eyni dövrdə ATƏT-in Minsk Qrupunun faktiki olaraq fəaliyyətini dayandırması da Qərb ölkələrinə Cənubi Qafqazda yeni diplomatik və təhlükəsizlik modelinə keçid imkanı yaratdı.
Bu şəraitdə Böyük Britaniya embarqonu ləğv etməklə regionda post-münaqişə mərhələsində rolunu gücləndirmək niyyətini açıq şəkildə ortaya qoyur.
Azərbaycan artıq bir neçə ildir ki, müdafiə sənayesini modernləşdirmə xətti üzrə inkişaf etdirir. Böyük Britaniya kimi NATO ölkələrinin texnoloji və təlim bazasına çıxış imkanının yaranması bu prosesə yeni impuls verə bilər.
Londonun müdafiə sənayesi, xüsusilə dron əleyhinə sistemlər, kibertəhlükəsizlik, kommunikasiya texnologiyaları və kəşfiyyat təchizatı sahələrində yüksək reputasiyaya malikdir.
Embarqonun ləğvi Azərbaycan üçün NATO və Aİ ilə əməkdaşlıqda konsensus yaradan körpü rolunu oynaya bilər.
Eyni zamanda, müdafiə və təhlükəsizlik sistemlərinin texnoloji yenilənməsinə imkan verər və Britaniya şirkətlərinin Azərbaycana investisiya axınını gücləndirə bilər.
Azərbaycanın həm də Transxəzər nəqliyyat dəhlizində oynadığı strateji rol Londonun maraqları ilə üst-üstə düşür. Böyük Britaniya artıq Xəzər dənizi üzərindən keçən enerji və logistika layihələrini Avropanın enerji təhlükəsizliyi kontekstində önəmli halqa kimi görür. Müdafiə əməkdaşlığı həmin layihələrin təhlükəsizliyinin təmininə dəstək verə bilər.
Ermənistan uzun illər Rusiya ilə hərbi-texniki əməkdaşlıq sahəsində tam asılı vəziyyətdə olub. Lakin 2020-ci ildən sonra Moskvanın bölgədəki hərbi imkanlarının zəifləməsi, həmçinin Ukrayna müharibəsi səbəbindən silah tədarükündəki problemlər İrəvanı alternativ tərəfdaş axtarışına sövq edib.
Böyük Britaniyanın embarqonu ləğv etməsi Ermənistan üçün Qərb bazarına çıxış və hərbi diversifikasiya imkanı yaradır.
Bu, eyni zamanda Ermənistanın Rusiya mərkəzli təhlükəsizlik orbitindən çıxaraq Qərbə yaxınlaşması baxımından simvolik addımdır.
Londonun qərarı regionda balanslı siyasətin nümunəsidir. Böyük Britaniya nə Bakıya, nə də İrəvana üstünlük vermədən, hər iki ölkə ilə paralel əməkdaşlıq kursu götürür.
Bu yanaşma Qafqazda sabitlik və etimad mühitinin bərqərar olmasına xidmət edə, Rusiyanın bölgədəki müəyyən təsir imkanlarını zəiflədə, Qərb ölkələrinin Cənubi Qafqazda praktik və uzunmüddətli mövcudluğunu təmin edə bilər.
Böyük Britaniya artıq Gürcüstan və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə də təhlükəsizlik əməkdaşlığını genişləndirir. Bu mənada, Azərbaycan və Ermənistanla paralel tərəfdaşlıq Londonun “Böyük İpək Yolu” boyunca geosiyasi mövqelərini gücləndirən strateji addım kimi görünür.
Yəni embarqonun ləğvi Cənubi Qafqaz üçün sadəcə hərbi qərar deyil. Bu, regionda Qərbin yenidən aktivləşməsinin və Moskvanın dominantlığının zəifləməsinin göstəricisidir.
Azərbaycan üçün bu, texnoloji modernləşmə və beynəlxalq etimadın artımı, Ermənistan üçün isə Qərbə inteqrasiya və təhlükəsizlikdə müstəqillik qazanmaq şansı deməkdir.
Böyük Britaniya isə bu yolla Cənubi Qafqazda sabitliyin, iqtisadi təhlükəsizliyin və enerji əlaqələrinin təminatçısı roluna doğru irəliləyir.
Akif NƏSİRLİ
