Deputatın partiyadan uzaqlaşdırılması ƏHD-in dövlət büdcəsindən aldığı maliyyəni azalda bilər.
Deputat Elçin Mirzəbəylinin Ədalət, Hüquq, Demokratiya (ƏHD) partiyasının üzvlüyündən xaric edilməsi təkcə siyasi deyil, həm də maliyyə baxımından ciddi nəticələr doğura bilər. Partiyanın qərarında əsas səbəb kimi Mirzəbəylinin müstəqil siyasi analitika ilə məşğul olmaq niyyəti göstərilib.
Hazırda ƏHD partiyasını Milli Məclisdə yalnız deputat Qüdrət Həsənquliyev təmsil edir. Qeyd edək ki, bu partiyanın parlamentdə əvvəllər iki üzvü - Qüdrət Həsənquliyev və Elçin Mirzəbəyli var idi. Deputatın partiyadan çıxarılması, qanunvericiliyə əsasən, partiyanın dövlət büdcəsindən aldığı maliyyə payına da təsir göstərə bilər.
Azərbaycan qanunvericiliyinə görə, siyasi partiyaların maliyyələşdirilməsi “Siyasi partiyalar haqqında” Qanunla tənzimlənir. Qanunun 30-cu maddəsinə əsasən, dövlət büdcəsindən maliyyə vəsaiti yalnız Milli Məclisdə təmsil olunan siyasi partiyalara və deputat sayına uyğun olaraq ayrılır.
Yəni bir partiyanın parlamentdəki təmsilçiliyi azalarsa, onun büdcə payı da müvafiq şəkildə azaldılır. Bu sistem proporsional prinsip əsasında qurulub və hər deputat mandatı üçün müəyyən illik maliyyə norması hesablanır.
Mandat kimə məxsusdur?
Burada əsas məsələ deputat mandatının hüquqi statusudur. Azərbaycan qanunlarına görə, mandat şəxsi status daşıyır — deputat partiya tərəfindən namizəd kimi irəli sürülsə də, seçkidən sonra mandat onun özünə məxsus olur.
Beləliklə, Elçin Mirzəbəyli partiyadan uzaqlaşdırılsa da, deputat mandatını qoruyub saxlayır və Milli Məclisdə müstəqil deputat kimi fəaliyyət göstərə bilər. Bu halda ƏHD-nin parlamentdəki rəsmi fraksiya sayı bir nəfərə — Qüdrət Həsənquliyevə — enir.
Bu azalma, qanuna əsasən, partiyanın dövlət büdcəsindən aldığı payın da azalması ilə nəticələnəcək.
Maliyyə təsiri: konkret fərq nə qədərdir?
2025-ci ilin dövlət büdcəsində siyasi partiyalara 6 milyon manat vəsait ayrılıb. Bu məbləğin
40 faizi (2,4 milyon manat) parlament partiyaları arasında bərabər payla, 50 faizi (3 milyon manat) isə deputat sayına uyğun proporsional şəkildə bölünür. Qalan 10 faiz (0,6 milyon manat) isə qeydiyyatdan keçmiş qeyri-parlament partiyalarına ayrılır.
ƏHD-in parlamentdəki təmsilçiliyinin iki nəfərdən bir nəfərə enməsi partiyanın proporsional payını yarıya endirəcək.
Hesablamalarımıza görə, partiyanın illik büdcə dəstəyi 174 min manatdan təxminən 150 min manata düşəcək. Yəni mandatın azalmasına görə partiyanın dövlət büdcəsindən aldığı payda 24 min manat azalma gözlənilir.
Bu dəyişiklik, adətən, növbəti maliyyə ili üçün, yəni 2026-cı ilin büdcəsində tam şəkildə əks olunur.
Yəni Elçin Mirzəbəylinin ƏHD partiyasından çıxarılması həm siyasi, həm də maliyyə müstəvisində diqqətəlayiq hadisədir. Qanunvericilik baxımından bu addım ƏHD partiyasının parlamentdəki rəsmi təmsilçiliyini azaldıb, dövlət büdcəsindən aldığı maliyyə dəstəyinin azalmasına səbəb olacaq və dəyişiklik yalnız o halda qüvvəyə minəcək ki, Milli Məclis Mirzəbəylinin statusunu “müstəqil deputat” kimi rəsmən qeyd etsin.
Nəticə etibarilə, bu hadisə parlamentdə kiçik partiyaların siyasi çəkisi və maliyyə imkanlarına birbaşa təsir edən presedent kimi qiymətləndirilir.
Akif NƏSİRLİ
