Trampın rus neftindən imtina çağırışı Türkiyə ilə ABŞ arasında yeni enerji diplomatiyasına səbəb ola bilər
Türkiyənin enerji naziri bildirib ki, Rusiyadan neft alınması kommersiya qərarıdır və bu barədə qərarı istehsalçılar (neft emalı zavodları və distribütorlar) özləri verir.
Nazir qeyd edib ki, Türkiyədə neft emalı zavodları qonşu (yaxın) mənbələrdən neft qəbul etmək üçün dizayn edilib və bu baxımdan Rusiyadan alış texniki baxımdan da mümkündür.
Bu açıqlama ABŞ-ın Türkiyəyə rus nefti ticarətini dayandırma çağırışlarına cavab kimi qiymətləndirilir. Həmçinin bu mövzunun beynəlxalq təzyiqlər fonunda, enerji diversifikasiyası planları və dövlətlərin neft-qaz siyasəti kontekstində əhəmiyyəti vurğulanır.
Bu cavabdan görünür ki, Türkiyə Trampın "rus neftindən imtina edin" çağırışına tabe olmayacaq. Bu halda Tramp Türkiyəyə qarşı nə kimi yanaşma nümayiş etdirə bilər?
Baki-xeber.com nəşrinə görə, bu bəyanat ABŞ-ın, xüsusilə də Donald Tramp administrasiyasının “Rus neftindən imtina” çağırışlarına birbaşa cavab kimi qiymətləndirilir. Ankara açıq şəkildə göstərir ki, enerji siyasətində qərarları milli maraqlara əsasən verir və xarici siyasi təzyiqlərlə deyil, iqtisadi rasional maraqlarla hərəkət edir.
Donald Trampın hakimiyyəti dövründə Vaşinqtonun xarici siyasətində iqtisadi və diplomatik təzyiq əsas vasitə kimi istifadə olunurdu. Bu baxımdan, Türkiyənin rus nefti ilə ticarəti davam etdirməsi halında ABŞ tərəfindən bir neçə istiqamətdə addımlar gözlənilə bilər.
Tramp administrasiyası Türkiyənin rus nefti ilə işləyən bəzi şirkətlərinə ikincili sanksiyalar tətbiq edə bilər. Bu, həmin şirkətlərin beynəlxalq maliyyə əməliyyatlarına çıxışını çətinləşdirəcək. Həmçinin, ABŞ enerji sahəsində texnoloji və investisiya əməkdaşlıqlarını məhdudlaşdıra bilər.
Eyni zamanda, Vaşinqton Türkiyəni NATO daxilində “Rusiya ilə əməkdaşlığa meylli” tərəfdaş kimi təqdim etməyə cəhd göstərə bilər. Bu addım Ankara üzərində siyasi təzyiqi artırmaq məqsədi daşıyacaq. ABŞ həmçinin avropalı müttəfiqlərini Türkiyəyə qarşı birgə mövqe tutmağa təşviq edə bilər.
Tramp administrasiyası Türkiyəyə Rusiya neftinə alternativ kimi Amerika və ya Yaxın Şərq mənşəli enerji təchizat müqavilələri təklif edə bilər. Həmçinin ABŞ, Türkiyəni bərpa olunan enerji layihələrinə daha çox cəlb etməklə, onun Rusiya xammalından asılılığını azaltmağa çalışa bilər.
Türkiyə uzun illərdir enerji təhlükəsizliyini təmin etmək üçün müxtəlif mənbələrdən asılılıq balansını qorumağa çalışır. Rusiya ilə iqtisadi əməkdaşlığı davam etdirməklə yanaşı, Qərb bazarları və enerji texnologiyalarına çıxışı da itirmək istəmir. Bu mənada, Ankara Tramp administrasiyasının təzyiqlərinə qarşı birbaşa qarşıdurma kursu seçmək niyyətində deyil, lakin enerji siyasətində müstəqil qərarvermə prinsipindən də geri çəkilməyəcək.
Yəni Trampın “Rus neftindən imtina” çağırışına Türkiyənin cavabı Vaşinqton-Ankara münasibətlərində yeni gərginlik mərhələsinin başlanğıcı ola bilər. ABŞ iqtisadi və diplomatik təzyiqləri artırsa da, Türkiyə bu prosesdə balanslı və praqmatik siyasət yürütməyə çalışacaq.
Gözlənilir ki, qarşıdakı aylarda iki ölkə arasında “enerji diplomatiyası savaşı” həm regional, həm də qlobal enerji bazarlarının gündəmində qalacaq.
Hazırkı ritorika qarşıdurma kimi səslənsə də, əslində bu, yeni mərhələdə enerji diplomatiyasının formalaşmasına zəmin yaradır.
Türkiyə bu ritorika ilə ABŞ-a “meydan oxumaq” istəmir. Əksinə, o göstərmək istəyir ki, enerji siyasətində manevr azadlığını qorumağa qadirdir.
Ankara üçün Rusiya ilə münasibətlər real iqtisadi zərurət, ABŞ və Qərblə əməkdaşlıq isə strateji təhlükəsizlik məsələsidir. Bu iki xətt arasında balans saxlamaq Türkiyənin xarici siyasətinin əsas dayağıdır.
Tramp və onun komandası üçün əsas məsələ Rusiyaya enerji satışından gələn valyuta axınını sıfırlamaq və ya zəiflətməkdir.
Ancaq Türkiyə kimi NATO üzvünün bu sistemdən tam çıxmaması Vaşinqton üçün həm risq, həm də dialoq üçün fürsət yaradır. Yəni ABŞ bu vəziyyətdən istifadə edərək, Türkiyəyə qarşı ya “müqavilə təklifləri” (enerji bazarında yeni əməkdaşlıq imkanları) irəli sürəcək, ya da “ticarət təzyiqi” vasitəsilə onu öz orbitinə qaytarmağa çalışacaq.
Belə situasiyalarda ritorika (yəni sərt bəyanatlar və qarşılıqlı ittihamlar) çox vaxt danışıqlar üçün start nöqtəsi rolunu oynayır.
Türkiyə öz enerji bazarını açıq saxlayaraq, həm Rusiya, həm də Qərb tərəfdaşlarını rəqabət şəraitində saxlayır.
Bu da “enerji diplomatiyası”nın yeni modeli deməkdir – qarşıdurmadan çox, iqtisadi manevr diplomatiyası. Yəni hazırkı gərgin ritorika nə qədər sərt görünsə də, bu, əslində ABŞ və Türkiyə arasında yeni enerji dialoqunun başlanğıcı ola bilər.
Tramp təzyiq siyasəti ilə, Ankara isə iqtisadi realizmlə oynayacaq. Nəticədə isə “qarşıdurma ritorikası” enerji bazarında diplomatik sövdələşmə müstəvisinə keçirilə bilər.
Akif NƏSİRLİ
