Ər-Riyad bazar lideri olsa da, artıq “hər şeyi diqtə edən” mövqedə olmaq istəmir
OPEK+ neft hasilatını 300-400 min barel artırmaq istəyirdi, amma Rusiya hasilatı 138 min barel artırmağı təklif edirdi. Çünki Rusiyanın ixrac potensialı sürətlə zəifləyir. Bununla belə, OPEK+da Rusiyanın təklifi qəbul edildi.
Səudiyyə Ərəbistanı nə əcəb Rusiyaya güzəştə getdi?
Baki-xeber.com nəşrinə görə, bu vəziyyət əslində OPEK+ daxilindəki siyasi və iqtisadi balansın necə dəyişdiyini göstərir. Səudiyyə Ərəbistanının Rusiyanın 138 min barellik hasilat artımı təklifinə razılaşması bir neçə əsas səbəblə izah oluna bilər.
Nə baş verir, Rusiyanın bazar payını qorumaq istəyi OPEK+da hardan qaynaqlanır?
Səudiyyə Ərəbistanı başa düşür ki, Rusiya hazırda sanksiyalara görə neft ixracında çətinlik çəkir. Əgər Moskvanın ixracı daha da azalsa, Rusiya OPEK+ razılaşmasından tamamilə uzaqlaşa bilərdi. Bu isə kartelin - OPEK+un vahid siyasətini dağıdardı. Ona görə Ər-Riyad, Rusiya ilə kəskin qarşıdurma əvəzinə, kompromisə getməyi üstün tutur.
Səudiyyə Ərəbistanı son illər Qərb və ABŞ-la münasibətlərdə məsafə saxlayır, eyni zamanda Çin və Rusiya ilə strateji yaxınlaşma siyasəti yürüdür. Ər-Riyad Moskvanı açıq şəkildə sıxışdırmaq istəmədi ki, bu, Rusiya-Çin blokunda etimadı pozmasın və enerji bazarında siyasi sabitlik qorunsun.
Əgər Rusiya hasilatı gizli şəkildə artırmağa davam etsəydi (bu hal əvvəllər olub), OPEK+ bazarda nəzarətsiz artımla üzləşəcəkdi. Razılaşdırılmış artım isə rəsmi şəkildə nəzarət altında olur. Yəni Səudiyyə Ərəbistanı “nəzarətsiz artım” risqini rəsmi şəkildə tənzimlənmiş artımla əvəz etdi.
Qərb ölkələri, xüsusilə də Asiya bazarları yüksək qiymətlərdən narazıdır. Hasilatın bir qədər artırılması beynəlxalq siyasi təzyiqləri yumşaldır. Ər-Riyad üçün bu həm iqtisadi, həm də diplomatik baxımdan faydalıdır.
Eyni zamanda, Rusiya OPEK+ daxilində ən böyük istehsalçılardan biridir. Onun iqtisadi və enerji sisteminin çökməsi ümumi hasilat nizamlamasına mənfi təsir edə bilərdi. Ər-Riyad Rusiyanın sistemdən tam çöküşünü istəmir, çünki bu, kartelin ümumi gücünü zəiflədər.
Yəni Səudiyyə Ərəbistanı bu addımla həm OPEK+ birliyini qorudu, həm də bazar sabitliyini saxlamağa çalışdı. Rusiya isə, məhdud artımla olsa da, öz mövqeyini itirmədi.
Bu qərar Ər-Riyadın liderlikdən çox balans siyasəti apardığını göstərir. Yəni bazar lideri olsa da, artıq “hər şeyi diqtə edən” mövqedə olmaq istəmir.
Səudiyyə Ərəbistanının Rusiyaya yönəlik strateji dəstəyinin davamlılığı bir neçə mühüm amildən asılıdır və bu, həm qısamüddətli taktiki maraqlar, həm də uzunmüddətli enerji geosiyasəti çərçivəsində qiymətləndirilməlidir.
Hazırkı mərhələdə Ər-Riyadın Rusiyaya dəstəyi pragmatik xarakter daşıyır.
Səudiyyə rəhbərliyi anlayır ki, Rusiyanın OPEK+ razılaşmasından uzaqlaşması bazarda koordinasiyanın pozulmasına, qiymətlərin kəskin dalğalanmasına və kartelin nüfuzunun zəifləməsinə gətirib çıxarar.
Ona görə də Ər-Riyad “balanslı liderlik” modeli seçib. Bazarı təkbaşına yönləndirmək yerinə, OPEK+ daxilində kompromis mühit yaratmaqla stabilliyi qorumağa çalışır. Bu model hələlik nəticə verir, çünki Rusiya OPEK+ formatında qalmaqda maraqlıdır – bu onun enerji siyasətinə beynəlxalq legitimlik qazandırırdı.
Ər-Riyadın Rusiya ilə yaxınlaşması təkcə neft hasilatı balansı ilə bağlı deyil. Bu həm də ABŞ-Çin qarşıdurması fonunda “strateji çoxqütblülük” siyasətinin bir hissəsidir.
Səudiyyə Qərbin enerji siyasətindən asılılığı azaltmaq, Çin və Hindistan kimi Asiya nəhəngləri ilə uzunmüddətli enerji kontraktları bağlamaq və Rusiya ilə koordinasiyanı qorumaqla “enerji körpüsü” rolunu möhkəmləndirmək istəyir. Bu baxımdan Ər-Riyadın Moskva ilə taktiki əməkdaşlığı ən azı 2–3 il ərzində davam edəcək. Çünki hər iki tərəf Qərbin enerji bazarındakı təzyiqlərinə qarşı bir növ “koordinasiyalı cavab” verir.
Amma bu dəstək limitsiz və şərtsiz deyil.
Səudiyyə Ərəbistanı bazarda liderlik statusunu qorumaq niyyətindədir və Rusiya ilə əməkdaşlıq müəyyən sərhədləri aşarsa, bu, rəqabətə çevrilə bilər.
Xüsusilə də Rusiya ucuz neftini Hindistan və Çinə satmaqla Səudiyyə neftinə alternativ təklif yaradır.
Əgər Qərb sanksiyaları yumşaldarsa, Moskva bazara daha çox həcmdə neft çıxara bilər və bu, OPEK+ daxilində balansı poza bilər.
2030-cu ildən etibarən Səudiyyənin “Vision 2030” proqramı çərçivəsində enerji diversifikasiyası sürətlənəcək və Ər-Riyad neftdənkənar gəlirlərə üstünlük verəcək. Bu da Rusiya ilə maraq toqquşmalarını qaçılmaz edə bilər. Yəni Ər-Riyadın Rusiyaya yönəlik dəstəyi nə sırf siyasi dostluq, nə də uzunmüddətli ittifaqdır. Bu, daha çox bazar sabitliyini qorumaq üçün hesablanmış taktiki balans siyasətidir.
Ər-Riyad hazırda “liderlikdən çox arbitrlik” mövqeyindədir — həm ABŞ, həm Çin, həm də Rusiya ilə enerji oyununda neytral güc mərkəzi rolunu saxlamağa çalışır.
Beləliklə, bu strateji dəstək davamlı görünür, lakin şərtlər daxilindədir.
Rusiya OPEK+ qaydalarına sadiq qaldığı və bazar sabitliyini pozmadığı müddətdə Ər-Riyad əməkdaşlığı davam etdirəcək. Amma Moskva həddən artıq aqressiv hasilat artımı və ya qiymət manipulyasiyasına getsə, Səudiyyə dərhal kurs dəyişə bilər.
Akif NƏSİRLİ
