Cənubi Qafqazın ən güclü dövləti, siyasi, iqtisadi və güc mərkəzi olan Azərbaycanı İtaliya ilə sıx əlaqələr bağlayır. İtaliya ilə münasibətlərin inkişaf dinamikası olduqca yüksəkdir və ölkələrimiz arasında müxtəlif sahələr üzrə əməkdaşlıq əlaqələri daim genişlənir. Bunlar founda İtaliya prezidenti Sercio Mattarellanın Azərbaycanda rəsmi səfəri iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafında yeni mərhələ açır.
Ölkələrimiz arasında əlaqələr hər zaman yüksək səviyyəsi, çoxşaxəliliyi və nümunəvi dinamikası ilə seçilib. İtaliya Avropa İttifaqının üzv ölkələri arasında Azərbaycanın bir nömrəli siyasi, iqtisadi və ticarət tərəfdaşıdır. İtaliya ikitərəfli müstəvidə Azərbaycanın strateji tərəfdaşı olmaqla yanaşı, çoxtərəfli müstəvidə də Azərbaycanın sıx əməkdaşlıq etdiyi vacib ölkədir. Xüsusilə, İtaliya Azərbaycanın Avropa İttifaqı5 və NATO ilə əməkdaşlığının güclənməsinə fəal dəstək verən ölkədir. Qeyd edək ki, Azərbaycan–İtaliya diplomatik münasibətləri 1992-ci ildə qurulub. İlk illərdən etibarən tərəflər qarşılıqlı etimad və hörmət əsasında əlaqələr formalaşdırıblar. İtaliya Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyan ilk Avropa dövlətlərindən biridir. Ötən müddət ərzində ölkələr arasında müxtəlif sahələrdə qarşılıqlı səfərlər həyata keçirilmiş, siyasi dialoq dərinləşib. Siyasi əlaqələrdə ən mühüm hadisələrdən biri 2020-ci ildə Azərbaycan və İtaliya arasında imzalanmış “Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Bəyannamə” olub. Bu sənəd iki ölkənin münasibətlərini daha da möhkəmləndirib və əməkdaşlıq üçün yeni istiqamətlər açıb. İtaliya Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü daim dəstəkləyib, Qarabağ münaqişəsinin həlli məsələsində beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqe sərgiləyib. Azərbaycan prezidenti və İtaliya rəhbərlərinin qarşılıqlı səfərləri də münasibətlərin inkişafına güclü təkan verib. Azərbaycan–İtaliya münasibətlərində enerji sektoru xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İtaliya uzun illərdir ki, Azərbaycanın əsas neft ixracatçılarından biridir. Bakı–Tiflis–Ceyhan kəməri vasitəsilə Azərbaycan nefti Aralıq dənizi limanlarına, oradan isə İtaliya bazarına çıxarılır. Bununla yanaşı, “Transadriatik” qaz kəməri (TAP) layihəsi iki ölkənin strateji əməkdaşlığının parlaq nümunəsidir. 2020-ci ildən etibarən TAP vasitəsilə Azərbaycan qazı İtaliya bazarına daxil olur və bu, İtaliyanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Beləliklə, Azərbaycan İtaliyanın enerji şaxələndirməsində strateji tərəfdaş mövqeyi qazanıb. İtaliya Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşıdır. Statistik göstəricilərə əsasən, Azərbaycan–İtaliya ticarət dövriyyəsi ümumi xarici ticarət dövriyyəsinin böyük hissəsini təşkil edir. İtaliya şirkətləri Azərbaycanda, xüsusilə energetika və infrastruktur sahələrində fəal iştirak edirlər. SOCAR ilə İtaliyanın enerji şirkətləri arasında əməkdaşlıq layihələri bu əlaqələrin iqtisadi mahiyyətini daha da gücləndirir. 2020-ci il Vətən müharibəsindən sonra işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasında İtaliya xüsusi fəallıq göstərən ölkələrdən biridir. Bir sıra İtaliya şirkətləri Qarabağda infrastruktur layihələrinə cəlb olunub. Bu, yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi baxımdan iki ölkənin yaxınlığını nümayiş etdirir. Azərbaycanın yeni reallıqları fonunda İtaliya şirkətlərinin iştirakı həm də Avropanın Cənubi Qafqazda maraqlarının təmin olunmasına xidmət edir.
Azərbaycan–İtaliya münasibətləri yalnız siyasi və iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmır. Təhsil və mədəniyyət mübadiləsi də mühüm yer tutur. 2012-ci ildə Romada fəaliyyətə başlayan Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi iki ölkə xalqlarını bir-birinə daha da yaxınlaşdırır. Müxtəlif mədəniyyət günləri, sərgilər və musiqi festivalları keçirilir. İtaliyanın musiqi və incəsənət ənənələri Azərbaycanda böyük maraqla qarşılanır. Eyni zamanda, Azərbaycan mədəniyyəti də İtaliyada geniş şəkildə təbliğ olunur. Təhsil sahəsində isə İtaliya universitetlərində təhsil alan azərbaycanlı gənclərin sayı artır, ikitərəfli təqaüd proqramları həyata keçirilir. Azərbaycan və İtaliya beynəlxalq təşkilatlarda da sıx əməkdaşlıq edirlər. İtaliya Azərbaycanın Avropa İttifaqı ilə münasibətlərinin inkişafına dəstək göstərir. Azərbaycan isə Aralıq dənizi regionunda İtaliyanın təşəbbüslərini dəstəkləyir. Hər iki dövlət beynəlxalq təhlükəsizlik, terrorizmlə mübarizə, iqlim dəyişikliyi və digər qlobal məsələlərdə oxşar mövqedən çıxış edir. İki ölkə arasında humanitar sahədə də səmərəli əməkdaşlıq mövcuddur. İtaliyada keçirilən beynəlxalq sərgilərdə Azərbaycan mədəniyyəti təqdim edilir, incəsənət nümunələri nümayiş olunur. Eyni zamanda, Azərbaycan müxtəlif beynəlxalq humanitar forumlarda İtaliyanın fəallığını dəstəkləyir. Bu sahədə əməkdaşlıq xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirir.Azərbaycan–İtaliya münasibətlərinin inkişaf perspektivləri olduqca genişdir. Enerji əməkdaşlığının davamı ilə yanaşı, qeyri-neft sektorunda da birgə layihələrin həyata keçirilməsi vacibdir. Xüsusilə kənd təsərrüfatı, turizm və yüksək texnologiyalar sahəsində əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar mövcuddur. Eyni zamanda, Avropa İttifaqı–Azərbaycan əlaqələrinin dərinləşməsi prosesində İtaliyanın körpü rolunu oynaması gələcəkdə daha da aktuallaşacaq. Çağırışlar isə əsasən qlobal enerji bazarındakı qeyri-sabitlik və geosiyasi gərginliklərlə bağlıdır. Lakin möhkəm təməl üzərində qurulan strateji tərəfdaşlıq münasibətləri bu çətinliklərin öhdəsindən gəlmək üçün geniş imkanlar yaradır. Hazırda Azərbaycan regionun lider dövləti, əsas söz sahibi kimi böyük bir tarixi vəzifəni – Şərqlə Qərbi, Şimalla Cənubu siyasi-iqtisadi, logistik və humanitar sahələrdə yaxınlaşdırmaq, qlobal əməkdaşlığı hamı üçün faydalı məcraya yönləndirmək missiyasını üzərinə götürüb. Bu fonda Azərbaycanın İtaliya ilə əməkdaşlığı isə qarşılıqlı etimad və maraqlar əsasında inkişaf edir. Bu, bir-birindən uzaqda, fərqli qitələrdə yerləşən ölkələr arasında münasi¬bətlərin necə qurulmalı olduğunun nümunəsi kimi diqqət çəkir. Beləliklə, Azərbaycan–İtaliya tərəfdaşlığı həm ikitərəfli, həm də regional və qlobal miqyasda əhəmiyyətli dəyər daşıyır.
Samirə SƏFƏROVA
