Adnan Əhmədzadənin həbsi ətrafında mediada yayılan və ya ictimaiyyətə sızdırılan məlumatlar getdikcə daha maraqlı mənzərəni üzə çıxarır. Qeyd edək ki, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətində aparılan cinayət işi çərçivəsində o, iqtisadi təhlükəsizliyə qarşı təxribat, vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə və xüsusilə külli miqdarda mənimsəmə əməllərində ittiham olunur.
O da bildirilir ki, Əhmədzadənin fəaliyyəti dövlətin maliyyə maraqlarına ciddi ziyan vurmaqla yanaşı, həm də iqtisadi sabitliyi hədəfə alıb. Onun barəsində seçilən həbs qətimkan tədbiri istintaqın gedişi üçün zəruri addım kimi qiymətləndirilir. Yayılan məlumata görə, Adnan Əhmədzadənin həbsi ölkə qanunlarını kobud şəkildə pozaraq “Azeri Light” markalı nefti digər xam neft məhsulları ilə qarışdırmaqda ittiham olunması ilə bağlıdır. Digər iddiaya görə, Əhmədzadənin bu hərəkəti Rusiya kəşfiyyatı ilə birgə törətməsinə dair şübhələr mövcuddur. Qeyd edək ki, ilk dəfə iyul ayının ikinci ongünlüyündə “Azəri Layt” markalı neftin üzvi xloridlə çirkləndiyi haqda məlumat yayıldı. Bu barədə xəbərlərin ardınca Ceyhan terminalında iyulun 19–23-də Azərbaycan neftinin yükləmə əməliyyatları tam dayandırıldı. Avstriya, Çexiya, İtaliya və Rumıniya iyulun ikinci yarısından başlayaraq, Azərbaycan neftində üzvi xlorid çirklənməsi ilə bağlı həyəcan təbili çaldı. Elə o vaxt xarici mediada xəbər yayıldı ki, prosesin arxasında Rusiya kəşfiyyatı durur. Maraqlıdır ki, bu msəələyə Rusiya mediası da diqqət ayırmağa başlayıb. Özü də burada Rusiya tərəfinin Adnan Əhmədzadəni müdafiə etməsi təəssüratı yaranır. Həm də ittihamların Rusiyadan uzaqlaşdırılmasın cəhdlər olunur. Məsələn, “Biznes Onlayn” nəşri yazır: “Dövlət Neft Şirkətinin keçmiş top meneceri Adnan Əhmədzadənin həbsi Azərbaycan isteblişmentini sarsıtdı və ölkədə son həftənin əsas hadisəsinə çevrildi. Məhkəmə onu iqtisadi təhlükəsizliyə zərbə vurmaq və xüsusilə böyük miqyasda mənimsəmə ittihamı ilə 4 ay müddətinə həbs edib. İttiham tərəfinin fikrincə, Əhmədzadə “Azeri Light2 neftinin çirklənməsi ilə bağlı işdə mərkəzi fiqur olub, ölkəyə böyük ziyan vurub – maliyyə, 2,1 milyard dollar dəyərində qiymətləndirilir və nüfuzuna ziyan vurub. 2025-ci ilin iyul ayında Bakı-Tiflis-Ceyhan (BTC) boru kəməri ilə ixrac olunan neftdə yüksək səviyyəli üzvi xloridlər - neft emalı zavodunun avadanlığını korroziyaya uğradan və xam nefti demək olar ki, emal olunmaz hala gətirən maddələr aşkar edilib. “Azeri Light” markalı neftin bir barelinin qiyməti 6-7 dollar ucuzlaşıb və iki tədarük əhəmiyyətli endirimlə satılıb ki, bu da dünya bazarında Azərbaycan neftinə inamın itirilməsindən xəbər verir. Alıcılar, o cümlədən İtaliyanın “Eni”, Çexiyanın “Orlen” və Rumıniyanın “OMV Petrom “şirkətləri çirklərin olduğunu təsdiqləyərək boru kəməri və terminal operatoru “British Petroleum”u keyfiyyətə nəzarəti gücləndirməyə və təhqiqata başlamağa məcbur etdi. Avropa üçün özünü Rusiya enerjisinə etibarlı alternativ kimi göstərən Azərbaycan zəif vəziyyətdə qaldı. Mürəkkəb geosiyasi vəziyyəti nəzərə alaraq, Avropada və Azərbaycanda bəzi səslər hadisəyə görə Moskvanı günahlandırmağa tələsdilər. Lakin Əhmədzadənin həbsi bu rəvayəti alt-üst etdi; baş şübhəli, sistemin içindən olan biri kimi ortaya çıxdı, "yadlar arasında içəridən, dostlar arasında bir qərib".
Amma media təkid edir ki, SOCAR-ın keçmiş rəhbəri şəxsi biznesə keçərək şəxsi maraqları üçün və ya sanksiyalardan yayınmaq üçün “Azeri Light”ı daha ucuz qiymət olan neft növləri ilə “qarışdıra bilərdi”. Bu kontekstdə onun Azərbaycan əsilli rusiyalı sahibkar, “Lukoyl”un həmtəsisçisi və uzunmüddətli prezidenti, postsovet neft sənayesinin ən nüfuzlu oyunçularından biri olan Vahid Ələkbərovla yaxınlığını da xatırlayırlar. Bu özlüyündə indiki dövrdə təhlükə ilə doludur. Amma bu nə dərəcədə məntiqlidir? Qalmaqal halında - və biri baş verdi - iş adamı gələcək gəlirini itirəcəkdi. Və uzun illər əsas nəqliyyat mütəxəssisi olduğu üçün nəticələrini dərk etməyə bilməzdi. Qalmaqalın qızğın vaxtında Bakı-Tiflis-Ceyhan boru kəmərinin əsas tərəfdaşı olan Qazaxıstan da şübhələrə düşüb (Rusiya neftinin bu marşrutla daşınması sanksiyalara görə 2022-ci il dekabrın 4-dən dayandırılıb). Reputasiya risklərinin qarşısını almaq üçün Qazaxıstan ixracı müvəqqəti dayandırıb. Ciddi yoxlamalar nəticəsində Qazaxıstan xam neftinin saflığı təsdiqləndikdən sonra tədarüklər bərpa edilib. Nəticə aydındır: iyuldan sentyabrın əvvəlinə kimi Bakı öz mövqeyini qoruyub saxlayaraq və reputasiyaya dəyən ziyanı azaltmaqla “Azeri Light”ı əhəmiyyətli endirimlə satmağa məcbur oldu. Yalnız bu yaxınlarda düyün açıldı, vəziyyət sabitləşdi və Azərbaycan öz tərəfdaşlarının etimadını bərpa etməyə başladı. Əhmədzadə sosial dairələrdə məşhur idi, Lionel Messi kimi məşhurların Bakıya səfərlərinə ev sahibliyi edir , dəbdəbəli avtomobillər toplayır, həyat yoldaşı isə sosial şəbəkədə dəbdəbəli həyat tərzinin təfərrüatlarını paylaşırdı. Şayiələrə görə, həbs Əhmədzadənin şəxsi “Maybax”la gəldiyi Bakıda” Formula 1 Qran Prisi”ndən bir qədər əvvəl baş verib. 2023-cü ildə o, neft sənayesini tərk edərək tikinti, logistika və kənd təsərrüfatı aktivlərinə, eləcə də supermarketlər və kinoteatrlar şəbəkəsinə sahib olan “ABDA İnvest Holding”i təsis edib. O, əvvəllər səhv addımlardan payını almışdı. Türkmən neftinin tranzit hüququnun itirilməsi sənayeyə və onun şəxsi reputasiyasına zərbə vurdu.
Xatırladaq ki, Rusiya ərazisindən tranzit iki illik fasilədən sonra 2019-cu ilin fevralında bərpa edilib: “Vitol” treyderi “Çeleken” və “Okarem Xəzər” yataqlarından xam nefti Novorossiyskə daşımaq üçün Mahaçqalaya daşıyıb. Əvvəllər, 2016-cı ildə axın Azərbaycandan keçmişdi. O, həm də ailəli, dörd uşaq atası, ardıcıl olaraq nümunəvi ata obrazı yetişdirib. Həbs olunduqdan sonra həyat yoldaşı Gülsəfə Cəfərova onların dəbdəbəli həyat tərzini əks etdirən fotolarını sosial şəbəkələrdən silərək Qurana müraciət edərək yalan və cəza, eləcə də iman və səbir haqqında mesajlar yerləşdirib. Bəzi yerli nəşrlər və ekspertlər artıq öz “araşdırmalarını” aparıblar və inadla “Rusiya əlaqəsi”nin arxasınca gedirlər. Onlar hesab edirlər ki, Azərbaycandan kənarda planın bir şəxs tərəfindən təşkil olunma ehtimalı minimaldır; daha doğrusu, neft ticarətinin dövlət təhlükəsizliyi ilə kəsişdiyi, bəzilərinin fikrincə, Moskvaya aparan yivlərlə kəsişdiyi şəbəkəni ehtiva edir. Nəzəriyyələr Rusiyanın sanksiyalardan yayınmasında yardımı ətrafında cərəyan edir, lakin Bakı ikinci dərəcəli tədbirlərə belə risk götürə bilməzdi – bu, Azərbaycanın özünü riskə ata bilərdi. Vəkil Əkrəm Həsənovun sözlərinə görə, ictimaiyyətə açıqlanan hadisələr xüsusilə ağır cinayətlərin əlamətlərini daşıyır: iqtisadi təxribat, iqtisadi təhlükəsizliyə xələl gətirən hərəkətlərdir və ən azı 15 il həbs cəzası nəzərdə tutulur. O, bunu sadəcə olaraq cinayət işi deyil, ölkəyə və bazara etimadın sınağı kimi qiymətləndirir, ona görə də hökmün çox sərt olacağı ehtimal edilir. Şübhəlinin vəkili Şaiq Mirzəyevin sözlərinə görə , "Adnan Əhmədzadə uzun illər SOCAR-da çalışmış tanınmış iş adamıdır. Vəziyyət onun üçün gözlənilməz olsa da, o, özünü saxlayıb, ifadə verir və bundan sonrakı bütün istintaq hərəkətlərində iştirak edəcək". Bu yaxınlarda Əhmədzadənin aktivlərinin dondurulduğu xəbəri yayılıb. Bunlara onun dəbdəbəli yaşayış komplekslərindəki mənzilləri, bazarı və çoxsaylı avtomobilləri daxildir. Bundan başqa, iş adamı və həyat yoldaşının Azərbaycan banklarındakı bank hesabları dondurulub. Bütövlükdə Əhmədzadənin işi Bakı ilə Moskva arasında münasibətlərin soyuması modelinə uyğun gəlir: bu məntiqlə top-menecerin həbsi inamsızlıq dövrünün xarakterik göstəricisidir. Eyni zamanda, operatorun rəsmi mövqeyinə görə, böhranın texniki hissəsi başa çatıb: “BP Azerbaijan” şirkəti bəyan edib ki, Ceyhan terminalının çənlərindəki neft texniki şərtlərə cavab verir, yükləmə həmişəki kimi davam edir və çirklənmə problemi tam həll olunub”.
Nahid SALAYEV
