Elşad Həsənov: “Belə müqavilələr Türkiyənin Rusiyadan qaz idxalını zamanla azalda bilər”
Ağ Evdə ABŞ və Türkiyə prezidentlərinin imzaladıqları ticarət sazişləri arasında qaz idxalı ilə bağlı anlaşma dəyərinə görə mühüm sənəd kimi qəbul edilir. Belə ki, qarşıdakı 20 il ərzində Türkiyə ABŞ-dən 43 milyard dollar dəyərində 70 milyard kubmetr mayeləşdirilmiş qaz (LNG) idxal edəcək.
Türkiyə iqtisadiyyatı hər il xaricdən aldığı enerjinin həcmini artırır. 2024-cü ildə Türkiyə təxminən 52 milyard kubmetr təbii qaz idxal edib ki, bu da əvvəlki ilə nisbətən artım deməkdir. Ən son məlumatlara görə, 2024-cü ilin iyun ayında qaz idxalı 36,8% artıb. Əsas təchizatçılara gəlincə, Rusiya birinci yerdədir və Türkiyənin qaz idxalının təxminən 42%-ni (22 milyard kubmetrdən çox) təmin edir.
Göründüyü kimi, ABŞ-ın 20 ildə Türkiyəyə 70 milyard kubmetr LNG satışı nəzərdə tutulur. Bu, ildə təxminən 55-60 milyard kubmetr qaza tələbatı olan Türkiyə üçün o qədər də böyük həcm deyil. Ancaq perspektivdə ABŞ-ın Türkiyəyə ixrac etdiyi qazın həcmini artırması Rusiyanın bazardakı payının müəyyən qədər azalmasına təsirsiz ötüşməyəcək. Bir sözlə, Türkiyənin ABŞ-dan qaz idxalı Rusiyadan idxal edilən qazın həcminə necə təsir göstərəcək?
“Burada məqsədlərdən biri də Rusiyanın qaz ixracını minimuma endirməkdir”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən siyasi ekspert Elşad Həsənov hesab edir ki, belə müqavilələr Türkiyənin Rusiyadan qaz idxalını zamanla azalda bilər: “Məsələ ondadır ki, bu gün dünyanın yenidən bölüşdürülməsi prosesi gedir. Bu qlobal oyunda əsas oyunçular ABŞ, Çin, Rusiya və Avropa İttifaqıdır. Bunların arasında ciddi mübarizə gedir. Dörd ilə yaxındır Rusiya-Ukrayna müharibəsi gedir. O zaman bu müharibəyə rəvac verən Bayden administrasiyası oldu. Məqsəd hər iki ölkəni zəiflədib ABŞ-ın maraqlarını təmin etmək idi. Əsas məqsəd Rusiyanı gücdən salmaqdır. Rusiyanın arxasında Çin dayanır. Bütün bunların fonunda, Rusiya ətrafında həm də iqtisadi proseslər gedir. Burada məqsədlərdən biri də Rusiyanın qaz ixracını minimuma endirməkdir. Çünki Rusiyanın əsas gəlirləri neft-qaz ixracı hesabına formalaşır. Ukrayna müharibəsinə qədər Avropa İttifaqı Rusiyadan ildə 155 milyard qaz idxal edirdisə, artıq bu, kəskin şəkildə minimuma enib. 2027-ci ilə qədər Aİ Rusiyadan qaz idxalını tam dayandırmağı planlaşdırır. Rusiya qazının yerini ABŞ maye qazı doldurur. Aİ bu gün Rusiya qazını Türkiyə üzərindən idxal edir. Rusiyanın əsas qaz alıcıları Macarıstan və Slovakiyadır. Belə bir məqamda Türkiyənin ABŞ-dan maye qaz idxalı ilə bağlı müqavilə bağlaması Rusiyadan qaz idxalını azaldacaq. Çünki Türkiyə Qara dəniz akvatoriyasında qaz yataqları kəşf edib. Həmin yataqlarda qaz hasilatı artdıqca, Rusiya qazına tələbat əvvəlki kimi böyük həcmdə olmayacaq. Bütün bunlar bir neçə ildən sonra Rusiyadan qaz idxalını kəskin səviyyədə azaldacaq. Çünki müxtəlif mənbələrdən qaz idxalı artdıqca, bu, Rusiyadan qaz asılılığını minimuma endirəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
