Qarabağda qalan ermənilərin gələcək taleyini həll edəcək əsas ölkənin Azərbaycan olacağını indi Ermənistanda qəbul edənlərin sayı sürətlə artır. İrəvan başa düşür ki, dünya ictimaiyyətinə Qarabağ erməniləri ilə bağlı müxtəlif müraciətlərin də hansısa əhəmiyyəti yoxdur.
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan keçirdiyi mətbuat konfransında bunu bir daha təsdiq edib: “Bütün dünyanın məsələni necə həll edəcəyini düşünərək yatıb-oyanması məntiqindən çıxmalıyıq. Baş verənlər ermənilərin problemidir və həll yolları bu fonda tapılmalıdır. Bu o demək deyil ki, məsələn, Rusiyanın hansısa həllə ehtiyacı yoxdur. Rusiyada problemlər var, əlavə olaraq bu da onun üçün problemdir. Və Rusiyanın sülhməramlı missiyasının Qarabağda olması həm siyasi, həm də geosiyasi reputasiya problemidir və bütövlükdə bu missiya şübhə altındadır. Moskvanın, Brüsselin və Vaşinqtonun da həll edə bilmədiyi problemlər var. Müstəqil dövlət kimi problemlərimizi özümüz həll etməli olduğumuz mövqeyindən çıxış edərək, Ermənistan və Azərbaycanın bir-birinin ərazi bütövlüyünü tanıması haqda sazişə razılaşdım”. Paşinyan xatırladıb ki, 2020-ci ildə müharibə başlayanda koronavirus qlobal problemə çevrilmişdi, bir çox ölkədə hər gün on minlərlə insan ölürdü, hamı bununla məşğul idi: “Bu baxımdan, "hər kəs öz problemini özü həll etməlidir" yanaşmasından çıxış etdik. Digər tərəfdən bizdə hələ də “rus çarına məktub” yanaşması qalır. Nə vaxta qədər bu yanaşma ilə yaşayacağıq? Yeri gəlmişkən, bu yanaşmanın inkişafında Qarabağdakı ermənilərin mühüm rolu var. Moskvanın hansı problemlərinin olduğunu görmürük? Bəs Moskvanın problemlərini kim həll edəcək? Hər kəsin problemi var. Moskvanın mövqeyində ədalətli qeydlər var, bunu diplomatik dildən tərcümə etsək, belə səslənir: siz 30 ildir müstəqil dövlətsiniz, nə vaxta qədər problem olan kimi Moskvaya zəng edəcək, yaxud məktub yazacaqsınız?!”. Paşinyan onu da etiraf edir ki, Azərbaycan danışıqlar masası arxasında Qarabağ ermənilərinin hüquqları və təhlükəsizliyini müzakirə etməkdən imtina etməyib: “Mən eşitməmişəm ki, danışıqlar masasında Azərbaycan Qarabağ ermənilərinin hüquqları və təhlükəsizliyindən danışmaqdan imtina etsin. Digər tərəfdən, mən razıyam ki, Azərbaycan nümayəndələrinin ictimai bəyanatlarından bu istiqamətdə hazır olduqları nəticəsini çıxarmaq olmur. Qarabağda belə fikirlər səslənir ki, Bakı ilə bu mövzunun müzakirəsi aparılmır, açığı, bu iddialar mənim üçün anlaşılmazdır. Amma Qarabağda dialoqun zəruriliyi ilə bağlı fikirlər də mövcuddur”. Bu açıqlamalar göstərir ki, Ermənistan artıq dünyanın Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə edib Qarabağdakı ermənilərə görə hansısa radikal addımlar atmasını gözləməyəcək. Bu fonda diqqət çəkən daha bir məqam Moskvada Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan xarici işlər nazirləri arasında keçirilən üçtərəfli görüşündəki olduqca maraqlı detaldır. Belə ki, görüş zamanı Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov çıxış etməzdən öncə nazirin köməkçisi ona yaxınlaşaraq, azərbaycanlıların keçmiş Dağlıq Qarabağ ifadəsini bəyənmədiklərini pıçıldayıb. Bundan sonra Lavrov qarşısındakı mikrofonu söndürüb. Deməli, Rusiyada da Azərbaycanın yanaşmasını qəbul edirlər. Bütün bu reallıqlar artıq Ermənistan tərəfindən mütləq şəkildə nəzərə alınır.
Hazırda Qarabağda qalan müəyyən sayda ermənilərin hay-küy salmalarına baxmayaraq, onların da inteqrasiya məsələsində Azərbaycanın şərtlərini qəbul etməkdən başqa çıxış yolu yoxdur. Bu halda Azərbaycan onlar üçün ölkənin digər vətəndaşlarına yaradılan şəraiti formalaşdırmağa hazırdır. Bunu prezident İlham Əliyev Çinin “China Media Group” media korporasiyasına müsahibəsində bir daha təsdiq edib: “Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində yaşayan ermənilər hər hansı digər Azərbaycan vətəndaşı qədər bərabər hüquq və təhlükəsizlik zəmanətinə malik olacaqlar. Həmçinin əlavə etmək istəyirəm, Azərbaycandakı erməni azlığına gəldikdə, biz artıq rəsmən bəyan etmişik ki, onların hüquqları və təhlükəsizliyi Azərbaycan Konstitusiyası əsasında lazımınca qorunacaq. Bununla belə, Azərbaycan onlarla etnik qrupun, o cümlədən ermənilərin yaşadığı ölkədir. Bizim dini və ya etnik zəmində heç zaman hər hansı problemimiz olmayıb. Buna görə, Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində yaşayan ermənilər hər hansı digər Azərbaycan vətəndaşı qədər bərabər hüquq və təhlükəsizlik zəmanətinə malik olacaqlar. Düşünürəm ki, bu, tam şəkildə beynəlxalq hüququn normalarına uyğundur və fikrimcə, Azərbaycanın bu mövqeyi beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən dəyərləndirilir". Azərbaycan Qarabağ bölgəsində yaşayan erməniləri öz vətəndaşları hesab edir. Həmin ermənilər cəmiyyətimizə inteqrasiya olunmalıdır, Azərbaycan qanunları ilə yaşamalıdırlar. Əgər Ermənistan, Qarabağda yaşayan ermənilər Azərbaycan tərəfinin bu çağırışlarına cavab verməzlərsə, təxribatları törətməyə davam edərlərsə, bunun cavabı Azərbaycan tərəfindən sərt şəkildə və formada olacaq. Bunu elə Paşinyan da etiraf edir: “Dünyada beynəlxalq və geosiyasi vəziyyət gərgin və qeyri-sabit olaraq qalır. Bölgəmizdə sabitliyin əsas amillərindən biri hesab edilən dünya nizamı əslində mövcud deyil. Yeni dünya nizamının necə olacağını heç kim bilmir. Yeni dünya düzəninin formalaşması prosesində Ermənistanın təsiri qeyri-müəyyən və qeyri-maddi, geosiyasi qeyri-sabitlikdən irəli gələn təhlükələr isə görünən və realdır. Ukrayna hadisələri ilə bağlı regionumuza geosiyasi təsir azalıb, ənənəvi Şərq-Qərb formulları kifayət qədər effektli deyil. Ermənistanla həmsərhəd olan ölkələrin heç biri digəri ilə qarşıdurma münasibətlərində deyil. Hətta ən aktual məsələlərin həlli düsturu əməkdaşlıq siyasətidir ki, bu da maraqlar balansı hesabına daha səmərəli olur. Bu baxımdan, İran və Gürcüstanla münasibətlərimizin təbii şəkildə inkişaf etdiyini və bundan sonra da inkişaf etməli olduğunu nəzərə alsaq, Azərbaycanla sülh müqaviləsinin imzalanması və Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılması zərurətdir”. Elə rusiyalı politoloq Sergey Markov da bildirir ki, Qarabağdakı ermənilərin inteqrasiyadan başqa yolu yoxdur: “Əsas odur ki, Ermənistan Qarabağın Azərbaycan ərazisi kimi tanımasına hazırdır, amma Qarabağ ermənilərinin muxtariyyətini tələb edir. Azərbaycan isə xatırlayır ki, Qarabağda ermənilərin keçmiş muxtariyyəti Birinci Qarabağ müharibəsi və azərbaycanlıların etnik təmizləməsi ilə çox pis başa çatıb. Bakı Azərbaycanın çoxmillətliliyini nəzərə alaraq, muxtariyyət olmadan ermənilərə digər xalqlar kimi ölkəsində yaşamağı təklif edir”.
Nahid SALAYEV
