Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi işğal siyasəti zamanı Ermənistanın törətdiyi ən böyük cinayətlərdən biri də ərazilərimizi minalarla, partlamamış hərbi sursatlarla çirkləndirməsi oldu.
Minalar və partlamamış hərbi sursatlar dinc əhali üçün böyük təhlükə yaradır, insanların normal həyata qayıtmasına, şəhərlərin və infrastrukturun, kənd təsərrüfatının bərpasına mane olur. Problem həm də odur ki, ölkənin ərazisinin minalardan təmizlənməsi bir neçə il vaxt aparır.
İrəvan hələ də beynəlxalq humanitar hüquq normalarını kobud şəkildə pozur
Ermənistan tərəfindən piyada əleyhinə minalardan, o cümlədən, özünü məhvetmə mexanizmi olmayanlardan, müxtəlif mina tələlərindən ayrıseçkilik olmadan istifadə edilməsi BMT-nin Bəzi Adi Silahlar haqqında konvensiyalarını, Cenevrə konvensiyalarını və insanlığa qarşı cinayət kimi qiymətləndirilir.
Qeyd edək ki, Ermənistan işğalın ilk günlərindən ölkəmizdə piyada əleyhinə minalardan geniş şəkildə istifadə edib və Qarabağı, Şərqi Zəngəzuru dünyanın ən çox minalanmış ərazilərindən birinə çevirib. Bununla Ermənistan beynəlxalq hüququ da kobud şəkildə pozur. Məsələn, Piyada Əleyhinə Minaların Qadağası Konvensiyasına əsasən, texniki xüsusiyyətlərindən asılı olmayaraq, hər hansı bir piyada əleyhinə minaların istifadəsi qadağandır. Ermənistan BMT-nin Bəzi Adi Silahlar Konvensiyasının II Protokoluna, Cenevrə Konvensiyalarının I Protokoluna və beynəlxalq humanitar hüquq normalarına uyğun olaraq piyada əleyhinə minalardan və mina-tələlərdən istifadədən imtina etməyə borcludur. Amma İrəvan bunu etməyib. Bəzi Adi Silahlar haqqında Konvensiya minaların mülki şəxslərə zərər vurma potensialı olduqda ondan istifadəni qadağan edir. Ölənlərin cəsədlərinə bərkidilmiş mina tələlərindən və digər partlayıcı qurğulardan da istifadə etmək qadağandır: minaların yerləşdiyi yerlər aydın şəkildə qeyd olunmalıdır. Əgər partlayıcı qurğu yerləşirdirilirsə, o, müəyyən müddətdən sonra özünü məhv etmək qabiliyyətinə malik olmalıdır. Lakin Ermənistan belə minalardan, yəni, özünü məhv etmək qabiliyyətinə malik olan minalar əvəzinə, bunun əksi olan, ərazidə illərlə qala bilən minalardan istifadəyə üstünlük verib. Erməni hərbçilərinin beynəlxalq müqavilələri və humanitar qanunları pozaraq minalardan bu şəkildə istifadəsi müharibə cinayətidir. Piyada əleyhinə və kamuflyajlı minaların mülki şəxslərə qarşı sistemli istifadəsi də insanlığa qarşı cinayət kimi qiymətləndirilir. Azərbaycan ərazisində törədilən bu cür cinayətlər Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin yurisdiksiyasına aiddir. Təqsirkarlar universal yurisdiksiya əsasında və Cenevrə Konvensiyalarının müddəalarına uyğun olaraq digər ölkələr tərəfindən də təqib oluna bilər. Elə bu səbəbdən Azərbaycan Ermənistanın mina cinayətlərini bütün beynəlxalq platformalarda qaldırır. “4-cü Sənaye İnqilabı dövründə Yeni Media” mövzusunda Şuşa Qlobal Media Forumunda çıxışı zamanı prezident İlham Əliyev bir daha bu mövzuya geniş şəkildə toxundu. Dövlət başçısı xatırlatdı ki, təkcə postmüharibə dövründə minalar üç yüzdən artıq insanın həyatına son qoyub və ya onları ağır şəkildə yaralayıb: “Yəni, üç yüzə yaxın minanın partlaması azad olunmuş ərazilərdə baş vermişdir. Bu isə müharibə cinayətidir, minaları basdırmaq müharibə cinayətidir. Amma həmin minaların xəritəsini təqdim etməməsi Ermənistanın bizə qarşı olan terrorunun davamıdır. Biz bilirik ki, o xəritələr onlarda var, çünki minalar məhz belə basdırılır. Minaları basdıranların əlində xəritə olur, çünki onlar özləri həmin minaya düşə bilərlər. Əvvəl onlar ən yüksək səviyyədə, Ermənistan baş naziri şəxsən rəsmi bizə deyirdi ki, onlarda belə bir xəritələr yoxdur. Nəhayət, boyunlarına aldılar ki, belə bir xəritələr var. Bəs, nəyə görə bizə yalan deyirdilər? Çünki istəyirdilər ki, azərbaycanlılar ölməkdə davam etsinlər, şikəst olsunlar. Onlar daha sonra bizə mina xəritələrini təqdim etdilər. Amma həmin xəritələrin dəqiqliyi heç 25 faiz deyildi”. Bununla yanaşı, prezident qeyd edib ki, ermənilərin verdiyi xəritə təqribən 400 min minanı əhatə edir: “Yəni, onlar etiraf etdilər ki, 400 mindən artıq mina basdırıblar. Ancaq biz bilirik və bu, olduqca dəqiq məlumatdır ki, minaların sayı 1 milyona yaxındır”.
Düşmən Ermənistan-Azərbaycan şərti dövlət sərhədi boyunca minalama işləri həyata keçirir
Qeyd edək ki, indi də erməni tərəfi beynəlxalq hüquqla qadağan olunmuş minaların istehsalı, daşınması və istifadəsini həyata keçirir. Xüsusilə, söhbət piyada əleyhinə partlayıcı dalğa minalarından, piyada əleyhinə fuqaslı minalardan, istiqamətli fuqaslı minalardan, eləcə də əldəqayırma partlayıcılardan gedir.
Minalanmış ərazilərin böyük hissəsi Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş, “təmas xətti” adlanan ərazidən kənarda yerləşən ərazilərinin payına düşür. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, belə vəziyyətdə erməni tərəfi etimad mühitinin yaradılmasına mane olan və regional gərginliyi artıran minalanmış ərazilər barədə dəqiq və dolğun məlumat verməkdən imtina edir. Müharibədən sonrakı dövrdə erməni hərbi birləşmələri yeni mina xətləri yaradır, həmçinin Ermənistan-Azərbaycan şərti dövlət sərhədi boyunca mina işlərini həyata keçirirlər.
Araşdırmalara görə, Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin əmri ilə bu ölkədə fəaliyyət göstərən “Elektron” ASC-nin istehsalı olan partlayıcılarla Azərbaycanın ərazilərini minalanması daha çox diqqət mərkəzində olub. Söhbət “Elektron” şirkətinin istehsalı olan PMN-E və PMD-6 piyada əleyhinə minalardan gedir. Hazırda Azərbaycan əraziləri də ən çox bu minalarla çirkləndirilib. Müharibə zamanı “təmas xəttinin” uzunluğu 250 kilometrə yaxın olsa da, erməni tərəfinin təqdim etdiyi xəritələr cəmi 179 kilometrdir. 71 kilometrlik hissə (36 kilometr Kəlbəcər-Tərtər, 26 kilometr - Tərtər-Ağdam və Xocavənd istiqamətində daha 9 kilometr) ilə bağlı heç bir forma, sənəd təqdim edilməyib. Ermənistanın Azərbaycana minalanmış ərazilərin xəritələrini verməli olduğu barədə şərtlərə baxmayaraq, işğaldan azad edilmiş ərazilərin 75 faizində istehkamçılar, əslində, xəritəsiz hərəkət etməli olurlar. Göründüyü kimi, “mina şantajı” Ermənistan rəhbərliyinin ölkəmizə qarşı taktikasının tərkib hissəsi olaraq qalır. Hazırda minatəmizləmə agentliyi olan ANAMA Müdafiə Nazirliyinin müvafiq bölmələri və Fövqəladə Hallar Nazirliyinin mütəxəssisləri ilə minaların zərərsizləşdirilməsi üçün müvafiq addımlar atır. Sadəcə, dəqiq mina xəritələri olmadan proses daha uzun vaxt aparır.
Samirə SƏFƏROVA Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
