“Avropaya və əks-istiqamətdə yüklərin daşınması üçün Mərkəzi Asiya ölkələrinin seçimi o qədər də geniş deyil”. Bunu Prezident İlham Əliyev Çinin “China Media Group” media korporasiyasına müsahibəsində deyib.
Ölkə başçısının sözlərinə görə, “Bir kəmər, bir yol” layihəsinə qoşularkən bizim artıq hazır infrastrukturumuz var idi: “Hazırda isə biz nə ilə məşğuluq? İndi biz, sadəcə, texniki imkanları artırırıq. “Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu” “Bir kəmər, bir yol” layihəsinin bir hissəsidir. Çünki bizə məlumdur ki, hazırkı geosiyasi vəziyyətdə Transxəzər marşrutu Mərkəzi Asiya ölkələri üçün ən əhəmiyyətli marşruta çevrilib. Xəritəyə baxanda aydın olur ki, Avropaya və əks-istiqamətdə yüklərin daşınması üçün Mərkəzi Asiya ölkələrinin seçimi o qədər də geniş deyil. Bu bir səbəbdir, həmin nəqliyyat marşrutu (Dəniz yolu və Transsibir) ilə əlaqədar digər səbəb isə geosiyasi dəyişikliklər, məhdudiyyətlər və sanksiyalardır. Bu, həmin tranzit marşrutunu mürəkkəbləşdirir. Beləliklə sual yaranır - Xəzər dənizi vasitəsilə olmasa, bəs, haradan olsun? Bu baxımdan Xəzər dənizi marşrutu həyati əhəmiyyət kəsb edir”.
“Çindən Avropaya göndərilən malların dənizlə daçınması 36, Rusiya vasitəsilə daşınması 20, Bakı-Tbilisi-Qarsla daşınması isə 12 günə başa gəlir”
Məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlama verən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazovun fikrincə, həqiqətən də Mərkəzi Asiya ölkələrinin bu gün nəqliyyat daşımaları geosiyasi səbəbdən məhduddur: “Məhduddur ona görə ki, Mərkəzi Asiya ölkələri əvvəllər yüklərini əsasən Rusiya vasitəsilə dünya bazarına çıxarırdı. Ukrayna müharibəsi səbəbindən Rusiya-Avropa sərhədi bağlıdır. O üzdən, əvvəlki ticarət zənciri demək olar qırılıb. Yüklərin İran üzərindən Avropaya çatdırılma perspektivi yoxdur. Birincisi, İran sanksiyalar altındadir. İkincisi, İranda bunu həyata keçirəcək müvafiq infrastruktur yoxdur. Daha dəqiq desək, infrastruktur müasir tələblərə cavab vermir, elə ərazilər var ki, orada bununla bağlı imkanlar məhduddur və s. Ona görə də Mərkəzi Asiya ölkələrinin yüklərini daşımaq üçün ən müvafiq yol Transxəzər mərşrutudur. Təkcə bir misal bu marşrutun nə qədər önəmli olduğunu əyani şəkildə sübut edir. Məsələn, Çindən Avropaya göndərilən malların dəniz və okeanla daşınması orta hesabla 36 günə başa gəlir. Rusiya vasitəsi ilə 20 gün çəkir. Ancaq Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolundan istifadə etməklə Orta Dəhliz vasitəsi ilə cəmi 12 günə yükləri Avropaya çatdırmaq mümkündür. Göründüyü kimi, ortada nə qədər böyük fərq var. Ona görə də Azərbaycan üzərindən yükdaşımaların artması bir zərurətə çevrilib. Əsas məsələ odur ki, yüklərin keçəcəyi Orta Asiya ölkələri arasında vahid gömrük tarifləri razılaşdırılsın və infrastruktur təkmilləşdirilsin, yeni yollar çəkilsin. Azərbaycan bu yöndə üzərinə düşən işləri görür. Bakı Dəniz Limanının yükqəbuletmə potensialı artırılır, yeni gəmilər tikilir, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun ötürücülük qabiliyyəti artırılır. Təkcə bu məqsədlə Azərbaycan dəmir yolunun Gürcüstandan keçən hissəsinin yenidən qurulması üçün 140 milyon dollar ayırıb. Altı il əvvəl Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu açılanda kiminsə təsəvvürünə gəlməzdi ki, bir neçə ildən sonra bu yola tələbat belə yüksək sürətlə artacaq. Ona görə də, Mərkəzi Asiya ölkələri üçün ən uyğun marşrut Transxəzər layihəsidir”.
Vidadi ORDAHALLI
