İranla Rusiya arasında gərgin anlar yaşanır. Moskvada Körfəz Əməkdaşlıq Şurasının 6-cı strateji toplantısının bəyanatında (10 iyul) Körfəzdə yerləşən Kiçik Tunb, Böyük Tunb və Əbu Musa adalarının BƏƏ-yə məxsus olduğunun bildirilməsinə İran misli görünməmiş təpki göstərir.
Maraqlıdır ki, bütün iddia, ittiham və təhdidlərin hədəfi Rusiyadır. İranın son günlər ərzində ortaya qoyduğu mövqeyə diqqət edək:
- Rusiya səfiri İran XİN-ə çağırılır və ona sərt şəkildə xəbərdarlıq edilir;
- İran parlamentinin sədri Məhəmməd Bagir Qalibaf Rusiyaya xəbərdarlıq edir: “Rusiya bilməlidir ki, İranın qonşuları ilə əməkdaşlığı İran xalqının suverenliyi və ərazi bütövlüyü də daxil olmaqla, “qırmızı xətlər”ə riayət edilməsindən asılıdır”.
- İran Hakimiyyət Başçılarının Ali Koordinasiya Şurasının katibi, SEPAH-ın keçmiş komandiri Möhsün Rzayi Rusiyanı açıq şəkildə hədələyir;
- İran XİN başçısı Hüseyn Əmir Abdullahian rusiyalı həmkarı Sergey Lavrova zəng edir. Bunun ardınca mediaya açıqlamasında “Rusiyanın izahatının İranı qane etmədiyini” bildirir;
- Abdullahian İranın Ukraynanın ərazi bütövlüyünü tanıdığını elan edir və bu açıqlamasının Moskvada imzalanan bəyanata cavab olduğunu deyir.
Bu gərginlik hansı səviyyəyə qədər arta bilər və bunun Azərbaycan üçün nə kimi ziyanlı və ya faydalı tərəfləri ola bilər?
Azərbaycanın ortaq tarixi keçmişə malik olduğu, hazırda da böyük və ambisiyalı iki qonşusu olan Rusiya və İran arasındakı münasibətlər bilavasitə ölkəmizin daxili və xarici siyasətinə təsir göstərir. Azərbaycan balanslaşdırılmış siyasət yeridən, bütün dünya ölkələri ilə normal münasibət saxlamağa can atan dövlət olsa da, bir sıra hallarda iki böyük qonşu arasındakı münasibətlər geosiyasi baxımdan onların ortasında olan Azərbaycana müəyyən şəkildə təsir edir. Odur ki, ölkəmizin təhlükəsizliyi baxımından bu iki ölkə arasındakı əlaqələri təhlil etmək vacib məsələdir.
Lakin burada regionda maraqlı olan digər böyük dövlətlər, o cümlədən ABŞ-ın və Avropa Birliyinin də roluna nəzər salmaq vacibdir. ABŞ-ın Cənubi Qafqazda Rusiyanı və İranı regiondan sıxışdırıb çıxarmaq, İrana qarşı koalisiya yaratmaq istəməsi təbiidir. Çünki bu ölkələr geosiyasi rəqiblərdir. Rusiya və İran arasındakı hazırkı əlaqələr üç qrup faktorun təsiri altında formalaşır: ümumi təhlükəsizlik, ikitərəfli biznesin təşviqi və siyasi dividendlər, potensial maraqların toqquşması. Birinci qrup faktorlar təbiətinə görə stratejidir və strateji reallıqlardakı dəyişikliklər nəticəsində dəyişikliyə məruz qalmağa meyllidir. Hazırda potensial maraqların toqquşması baş verir. İran Rusiyanın məlum gedişinə adekvat cavab verərək, Ukraynanın ərazi bütövlüyünü tanıdığını bəyan etdi. Baş verənlər göstərir ki, iki ölkə arasındakı gərginlik açıq fazaya keçir. Ermənilərə birmənalı dəstək ifadə edən bu iki ölkə arasındakı gərginlik Azərbaycana pis nəsə vəd etmir. Əksinə, Azərbaycan belə vəziyyətdən əlavə manevr imkanları əldə edir. Xüsusilə də Zəngəzur dəhlizinin açılmasına dirəniş göstərən İranın sıxışdırılması ilə Rusiya əlavə təzyiq rıçaqına əl ata bilər. Beləliklə, Rusiyanın yaratdığı mövcud şərait daha çox İran rəhbərliyinin əlinə oynayır. Ukraynadakı müharibə İranın maliyyə vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına yardım edir. Bu, İrana Rusiyaya silah satmaq kimi öhdəlikdən yaxa qurtarmağa imkan verəcək. Bununla da İran Qərblə gərgin olan münasibətlərini qaydasına sala bilər.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
