Hər bir dövlət insan hüquqlarını və azadlıqlarını təmin etməyə borcludur. Bu məsələdə dövlətlə yanaşı, vətəndaş cəmiyyəti subyektlərinin, o cümlədən siyasi partiyaların, vətəndaşların özünün üzərinə məsuliyyət düşür. Söhbət ondan gedir ki, hər kəs ilk növbədə öz hüquqlarını öyənməli, bilməlidir.
Azərbaycanda insan hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı “Milli Fəaliyyət Planı” hazırlanıb. Sənəd ümumi olaraq 5 hissədən və 48 bənddən ibarətdir. Sənəddə “Qanun layihələrinin hazırlanması”, Avropa Şurası ilə birlikdə “Sərbəst toplaşmaq azadlığı haqqında” Qanuna, Azərbaycan Respublikasının cinayət və seçki məcəllələrinə əlavələr və dəyişikliklərin, habelə “Alternativ xidmət haqqında”, “Bələdiyyələrə əlavə səlahiyyətlərin verilməsi haqqında” qanun layihələrinin hazırlanması, “İnsan hüquqları sahəsində fəaliyyət göstərən beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq”, “Əhalinin müxtəlif qruplarının hüquqlarının müdafiəsinin gücləndirilməsi sahəsində tədbirlərin görülməsi və digər məsələlər qeyd olunub. Bütün bunlar məhz insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin gücləndirilməsi məqsədilə dövlətin həyata keçirdiyi layihələrin bir hissəsidir. Nəzərə almaq lazımdır ki, müasir və demokratik dövlətçiliyin əsas təməl prinsiplərindən sayılan insan hüquq və azadlıqları cəmiyyətin inkişafının əsas dinamik lokomotivi sayılır. Cəmiyyətin inkişafına təkan verən əsas amillərdən biri də vətəndaşların sosial və siyasi fəallığıdır. Bu ustiqamətdə ölkədə böyük işlər görülüb.
İnsan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi, vətəndaşların hüquqi, siyasi mədəniyyət səviyyəsinin yüksəldilməsi, sosial və siyasi fəallığının artırılması sahələrində son 30 ildə Azərbaycan hansı uğurlara nail olub, islahatlar keçirilib?
“Bütün bunlar Azərbaycanın demokratiyaya necə sadiq bir ölkə olduğunu göstərir”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən AVCİYA-nın vitse-prezidenti, professor Məhərrəm Zülfüqarlı bununla bağlı bir sıra məqamlara aydınlıq gətirdi: “İnsan hüquq və azadlıqların müdafiəsi bütün bəşər tarixində əsas məsələlərdən biri olub. İnsanlar daim bu hüquq və azadlıqlar uğrunda mübarizə aparıblar. Dünyada bununla bağlı inqilablar olub, qan tökülüb və bu gün də sözügedən proses davam edir. İnsanın birinci yaşamaq, təhsil almaq, işləmək və s. hüquqları konstitusiyada təsbit olunub. Azərbaycan 1991-ci ildə öz dövlət müstəqilliyini əldə etdikdən sonra bu sahədə ciddi addımlar atıldı. Məsələn, 1992-ci ildə Azərbaycanda Yaxın Şərqdə, Qafqazda, heç bir ölkədə olmayan və öz səviyyəsinə görə Qərbi Avropa standartına uyğun bir qanun qəbul olundu. Bu da milli azlıqların hüququ haqqında olan qanundur. Bütün bunlar Azərbaycanın demokratiyaya necə sadiq olan bir ölkə olduğunu göstərir. Ancaq çox təəssüf ki, Qərb standartlarına uyğun olan bu qanundan Azərbaycana düşmən olanlar istifadə etməyə başladılar. Azərbaycanda separatizmi alovlandırmağa cəhd etdilər. 1995-ci ilin sonlarına qədər Azərbaycanda sovet konstitusiyası işləyirdi. Bu da insan hüquq və azadlıqları müdafiəsinə mənfi təsir edirdi. 1995-ci ilin noyabrında Azərbaycanın müstəqil dövlət olaraq öz Konstitusiyasını qəbul etməsi insan hüquq və azadlıqları müdafiəsi sahəsində geniş imkanlar açdı. Burada ən başlıca məsələlərdən biri, 1995-ci ildə Azərbaycanın türkçülük ideologiyasından, azərbaycançılıq ideologiyasına keçməsi oldu. Yəni, Yəni, etnik millətçilikdən, dövlət millətçiliyinə keçid. 1995-ci ilə qədər Azərbaycanda mövcud olan türkçülük ideologiyası imperiyaya qarşı mübarizədə, dövlət müstəqilliyinin əldə olunmasında misilsiz rol oynadı”.
“Ölkəmizdə olan çoxpartiyalı sistem beynəlxalq aləmə də inteqrasiya edib”
Professorun fikrincə, dövlət quruculuğuna başlanarkən artıq yeni ideologiyaya ehtiyac var idi: “Çünki ölkədə əhalinin 90 faizi Azərbaycan türkləri idisə, 10 faizi milli azlıqlar idi. Azərbaycanın normal inkişafı üçün vətən məfumunun önə çəkilməsi əsas idi. Yəni, bütün ölkəni birləşdirən məfum Azərbaycan və vətən məfumu idi. 1995-ci il Konstitusiyasında bütün bunlar öz təsbitini tapdı. Bununlada bütün Azərbaycan vətəndaşları dövlət millətçiliyi təsiri ilə inkişaf etməyə başladı. Bununla yanaşı, müstəqillikdən sonra Azərbaycanda çoxpartiyalı sistem formalaşmağa başladı. Bu da siyasi azadlıqların, siyasi mədəniyyətin inkişafına müsbət təsir etdi. Ölkəmizdə olan çoxpartiyalı sistem beynəlxalq aləmə də inteqrasiya edib. Beynəlxalq Demokratlar İttifaqında, Sosialist İnternasianalında bizim partiyalar təmsil olunur. Yəni, bu səviyyədə Azərbaycanda çoxpartiyalı sistem inkişaf etməyə başladı. İndiki dövrdə də partiyalar haqqında yeni qanun qəbul olunub. Partiyaların yenidən qeydiyyata alınması gedir. Bu da real gücə malik olan partiyaların, gücü olmayan və bir özü, bir də papkası olan partiyaların müəyyən olunması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu, siyasi mühitin daha da şəffaflaşdırılmasına xidmət edir. Ona görə də real gücə malik olmayan partiyalar fəaliyyətini dayandırır. İnsan hüquq və azadlıqlarından biri də vicdan azadlığıdır. Azərbaycanda din dövlətdən ayrı olsa da bütün dinlərin ölkədə fəaliyyəti üçün münbit şərat var. Azərbaycanda yəhudi sinaqoqları, provaslav kilsələri, katolok kilsəsi fəaliyyət göstərir. Bundan başqa müxtəlif təriqətlərə, məssəblərə məxsus müsəlman məscidləri fəaliyyət göstərir. Bu isə o deməkdir ki, din azaddır. Azərbaycan qanununa görə, kimisə dini təsir altına salmaq qadağandır. Bu da əsil demokratik prinsipləri özündə ehtiva edir. Bir sözlə, Azərbaycan qanunvericiliyində insan hüquq və azadlıqların müdafiəsi, vətəndaşların hüququ, siyasi mədəniyyəti üçün hər cür imkan var”.
Vidadi ORDAHALLI Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
