Avropa İttifaqının xarici siyasət xidmətinin rəsmi nümayəndəsi Piter Stano “İzvestiya” qəzetinə bildirib ki, “Türkiyə 2024-cü ildə Avropa Birliyinə üzv olmayacaq, birlik hələlik Ankaraya hətta vizasız rejim də verməyə hazır deyil”.
Türkiyənin avropa ailəsinə qoşulmaq perspektivlərindən danışan Stano bildirib ki, Aİ-yə üzvlük prosesi saatlarla deyil, illərlə davam edir, müzakirə olunan məsələlərə insan haqları və siyasi azadlıqlar da daxildir. Fransa parlamentinin deputatı “Thierry Mariani” nəşrə bildirib ki, o, Ankara ilə danışıqları bərpa etməyin mənasını görmür.
Fransa təmsilçisinin səmimiyyətlə açıqladığı məsələlər Türkiyə hakimiyyəti üçün qətiyyən yenilik deyil. Nəinki Ankaradakı hakimiyyət təmsilçiləri, hətta sıravi türklər də bu reallıqları yaxşı bilir və AB-nin bu cür təmsilçilərinin ara-sıra verdikləri bu cür “səmimi” bəyanatları hiddətlə qarşılayırlar.
Nə qədər səbrli davranmağa çalışsalar da Türkiyə hakimiyyətinin ən yuxarı eşelonuna daxil olan yüksək vəzifəli şəxslər də bəzən reallaşması qətiyyən mümkün olmayan kəskin bəyanatlar vermək məcburiyyətində qalırlar. Dünyada böyük nüfuz sahibi olan Rəcəb Tayyib Ərdoğanın AB üzvlüyü ilə əlaqədar səsləndirdiyi son bəyanat da bu qəbildən sayılmalıdır.
NATO-nun Vilnüs sammitinə yola düşərkən Türkiyə prezidenti avropanın nüfuzlu beynəlxalq qurumunun yeritdiyi ədalətsiz siyasətə etiraz olaraq dünyanı şoka salan bəyanat verdi və qəti şəkildə söylədi ki, “Türkiyə Avropa Birliyinə qəbul olunmasa İsveçin NATO üzvlüyünə qəbuluna razılıq verməyəcək”. Təşvişə düşən qərb liderləri Rəcəb Tayyib Ərdoğanı dilə tutaraq onu müxtəlif vədlərlə bu mövqeyindən çəkindirməyə çalışdılar və son nəticədə məqsədlərinə nail oldular. Bununla belə hamı etiraf etdi ki, Vilnüs sammitinin əsas fiquru gözlənildiyi kimi Ukrayna prezidenti deyil Türkiyə lideri oldu. ABŞ-dan F-16 qırıcıları ilə, İsveçdən AB üzvlüyünə dəstəklə bağlı vədlər alan prezident Ərdoğan İsveçin atacağı addımların “yol xəritəsi”ni təqdim etməsi şərtilə NATO-ya qəbuluna “yaşıl işıq” yandırdı.
Müdriklər “heç bir uğur cəzasız qalmır” - deyiblər. Şübhə yoxdur ki, Türkiyənin NATO sammitindəki uğuru cavabsız qalmayacaq və bu ilk növbədə özünü AB üzvlüyünə qəbul prosesində göstərəcək. NATO sammitində baş verənlərin gələcəkdə AB toplantılarında təkrarlanması ehtimalı qərb liderlərini qorxutmaya bilməz. NATO-da Türkiyə ilə birlikdə hərəkət edən Macarıstanın AB-də Rusiyaya qarşı sanksiya qərarlarının qəbul olunması zamanı yaratdığı problemlər avropanın aparıcı dövlətlərini onsuz da kifayət qədər narahat edir. Bu səbəbdən Macarıstanla müqayisədə daha çox müstəqil siyasət yeridən Türkiyənin AB-yə yaxın 10-15 ildə qəbul olunma ehtimalı demək olar ki, yoxdur.
Yeri gəlmişkən, AB bu niyyətini 2021-ci ilin sentyabrında Avropa birliyi Komissiyasının Qonşuluq və Genişlənmə müzakirələri Baş Direktorluğunda struktur dəyişikliyi aparmaqla açıq şəkildə ortaya qoydu. Bu dəyişiklikdən sonra Türkiyə 4 balkan ölkəsi ilə birlikdə namizəd ölkələrin yer aldığı qurumdan çıxarıldı və Orta Şərq və Afrika ölkələri ilə yeni yaradılan Cənub qonşuları və Türkiyə bölməsinə daxil edildi. Bu bölməyə Əlcəzair, Tunis, Fələstin, Liviya, Suriya kimi dövlətlər daxildir. Bu addım bir daha açıq şəkildə göstərdi ki, 1958-ci ildə AB-nin yaranmasının ardından Baş nazir Adnan Menderesin ortaqlıq müraciətini göndərməsindən sonra 65 il qapı ağzında saxlanılan Türkiyə dövlətini yaxın illərdə öz sıralarına daxil etmək planları yoxdur.
Bu şəraitdə Türkiyə necə davranmalıdır? Sonuncu dəfə Rəcəb Tayyib Ərdoğan 2015-ci ildə “artıq AB üzvlüyü bizi maraqlandırmır” - desə də qardaş dövlətin lideri iqtisadi inkişaf naminə bu addımın atılmasını və AB üzvlüyünə qəbulda israr etməyin gətirəcəyi dividentləri hamıdan yaxşı başa düşür. Vilnüs Sammitinə yola düşərkən verilən kəskin bəyanatın kökündə də bu amil dayanır.
Bir şey aydındır. Türkiyə bundan sonra da AB üzvlüyünə qəbul olunmaq istiqamətində israrlı müraciətlərini davam etdirəcək. AB-nin aparıcı dövlətləri isə bu prosesi maksimum uzadacaqlar və Türkiyədə “üzüyola” hakimiyyətin formalaşacağı günü gözləyəcəklər. Son prezident seçkilərində qərb liderlərinin Kemal Kılıcdaroğlunun qələbəsinə bəslədikləri ümidlər özünü doğrultmasa da onlar ruhdan düşmək niyyətində deyillər. İnanırlar ki, Avropa Birliyinin “standartlarına” uyğun gələn “sözəbaxan” lider yaxın illərdə Türkiyə hakimiyyətinin olimpinə qalxa biləcəkdir.
Abutalıb Səmədov
