Humanitar yüklərin Xankəndiyə Ağdamdan keçərək gətirilməsi Ermənistandan Qarabağa təchizata əlavə olacaq. Bunu Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Toyvo Klaar Ermənistanın “Alfanyus” portalına msahibəsində deyib.
O əlavə edib ki, buna baxmayaraq, Brüssel Laçın yolunun açılmasını istəyir: “Laçın yolu açılmalıdır. Eyni zamanda hesab edirəm ki, istənilən təklifdən Laçına əlavə kimi istifadə olunmalıdır”. Bu artıq Qarabağa humanitar yüklərin Azərbaycandan gətirilməsinin vacibliyini bildirən ikinci Avropa məmurudur. Daha əvvəl Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişel də Ağdam-Xankəndi marşrutundan istifadənin vacibliyini gündəmə gətirib. Ümumiyyətlə, Brüssel görüşünün yekun nəticəsinə görə, Avropa İttifaqı Qarabağdakı erməni əhalisinin ərzaq təminatının Ağdamdan çatdırılmasınını dəstəkləyib. Bu, erməni əhalisinin reinteqrasiyasına nail olmaq baxımından ən həlledici amil ola bilər. Bu, artıq Azərbaycan məhsullarının Xankəndiyə daşınması deməkdir. Azərbaycanın bu xüsusda təklifi beynəlxalq aktorların leksikonuna Ermənistan və Azərbaycan liderlərinin son danışıqlarından sonra daxil olub. Ermənistanın baş nazir Nikol Paşinyanın bu təklifə necə cavab verdiyi, bu məsələ barəsində razılıq əldə olunub-olunmadığı açıqlanmır. Lakin o, buna etiraz da etmir. Qarabağ separatçıları təklifdən xəbərdar olduqlarını və öz mövqelərini İrəvana bildirdiklərini deyiblər. “Qarabağ parlamentinin deputatı” kimi təqdim olunan Artur Arutyunyan bu barədə deyib: “Laçın yolu ilə maneəsiz hərəkət bərpa olunmalıdır. Avropa məmurları, bilmirəm niyə, daim humanitar yüklərdən danışırlar. Əgər onların təsəvvürünə görə Qarabağdakı ermənilər yalnız humanitar yüklərin gətirilməsi hesabına yaşamalıdırsa və onlar hətta bunda da alternativ axtarırlarsa, onda bu, heç bir nəticə verməyəcək”. Hazırda Qarabağ erməniləri müəyyən problemlərlə üzləşiblər. Amma hələ ki, Azərbaycanın Ağdamdan keçərək humanitar yardım göstərilməsinə dair təklifinə etiraz aksiyası ilə cavab verirlər. Onlar Əsgəran-Ağdam yolunu beton bloklarla bağlayaraq – “Ölüm yolu” plakatı qaldırıblar. Buna rəğmən, proseslər göstərir ki, ermənilərin Azərbaycanın təkliflərini qəbul etməkdən başqa çıxış yolları da yoxdur. Bu günlərdə xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Rusiya Federasiyasının Azərbaycan Respublikasına yeni təyin olunmuş səfiri Mixail Yevdokimovla görüşü zamanı bildirib ki, Azərbaycanın erməni sakinlərinin ehtiyaclarının qarşılanması üçün Ağdam-Xankəndi yolundan istifadə mümkündür. Bunlar fonunda Rusiyanın “Vesti Kavkaza” portalı yazır ki, erməni tərəfinin Ağdam-Xankəndi yolundan istifadəsi qaçılmaz olacaq: “Azərbaycanın Bərdə və Ağdam şəhərlərini birləşdirən, faktiki olaraq, tikintisi başa çatan dördzolaqlı avtomobil yolu 2020-ci il noyabrın 10-da Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin üçtərəfli bəyanatinin imzalanması ilə başa çatan 44 günlük müharibədən sonra reallaşdırılan mühüm layihələrdən biridir. Azərbaycan öz ərazilərini işğaldan azad etdikdən sonra Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında həyata keçirilməyə başlanan yol infrastrukturu layihələrində o, mühüm yer tutur. Bundan əlavə, prezident İlham Əliyev 2020-ci il noyabrın 24-də uzunluğu 47 kilometrdən çox olan Bərdə-Ağdam dəmir yolu xəttinin tikintisi haqqında sərəncam imzalayıb. Yolun çəkilişi üçün görülməli olan ilk iş Azərbaycan torpaqlarının işğalı zamanı külli miqdarda döşənmiş minaların ərazisini təmizləmək idi. Bu gün dəmir yolu xəttinin layihəsi, demək olar ki, başa çatıb, inşaatçılar Ağdam dəmiryol vağzalının təməlini qoyub, yolun böyük hissəsinə relslər çəkilib.
Əslində, yaxın vaxtlara qədər “Qafqaz Xirosiması” adlandırılan Ağdamda – orada dağıntılar çox güclü idi – indi şüşə elementlərin üstünlük təşkil etdiyi milli memarlıq üslubunda vahid nəqliyyat qovşağı kimi layihələndirilmiş dəmir yolu və avtovağzal kompleksi tezliklə fəaliyyətə başlayacaq. Avtovağzalda ilkin olaraq on müntəzəm rayonlararası avtobus marşrutu fəaliyyət göstərəcək. Dəmir yolu vağzalında 1000-ə qədər, avtovağzalda isə 1500-ə qədər sərnişinin qəbulu planlaşdırılır. Bunlar fonunda indi mövcud olmayan “DQR-in qondarma Xarici İşlər Nazirliyinin keçmiş rəhbəri” David Babayan “news.am”a müsahibəsində Mişelin bəyanatında guya beynəlxalq hüququ və “ümumiyyətlə əxlaqı” pozan bir neçə “təhlükəli və pis ideya” görüb. Birincisi, o, Ermənistanın ərazisinin cəmi 29,8 min, Azərbaycan isə 86,6 min kvadratkilometr olması ilə razılaşmır. İkincisi, Mişelin Azərbaycanın erməni əhalisinin də yaşadığı Qarabağ iqtisadi rayonuna humanitar yardım ayırmağa hazır olmasını dəstəkləməsi (xüsusən də Bərdə-Ağdamdan Qarabağ üçün nəzərdə tutulan humanitar yüklərin daşınması perspektivi) Babayanın xoşuna gəlmir. Babayan qeyd edib ki, “Mişel Laçın dəhlizini Ağdamla ilk müəyyənləşdirir, yəni Azərbaycanın istədiyini edir”, çünki belə addımlar Qarabağı Ermənistandan ayıracaq. Amma burada erməni millətçilərinin təxminən otuz il ərzində işğal altında saxladıqları Azərbaycan ərazilərində etdiklərini xatırlamaq yerinə düşər - onlar yalnız ölüm və dağıntı gətirdilər. Erməni işğalından əvvəl Xankəndiyə, Şuşuya gedən yolun Ağdamdan keçməsinə göz yummamalıyıq. İntiqamçıların öz suveren ölkələrinin ərazisində yaşayan insanları başqa dövlətin ərazisindən keçməklə öz doğma şəhər və kəndlərinə getməyə məcbur etmək istəyi tam aydın deyil. İnanmaq istərdik ki, Babayanın açıqlamaları onun şəxsi fikridir, əks halda nəticə ondan xəbər verir ki, Ermənistan növbəti dəfə sülh danışıqlarını uzatmaq niyyətindədir və geosiyasi reallığı qəbul etmədən Cənubi Qafqazda yekun sülhün əldə olunması şərtlərini təkrarlamağa çalışır. Bu isə mümkün deyil, güclü Azərbaycanın buna yol vermək niyyəti yoxdur”. Hesab edilir ki, Ağdam-Xankəndi yolundan istifadədən imtina edilsə, Azərbaycan ermənilərə heç bu marşrutu da verməyəcək. Rusiyalı analitik Aleksandr Razuvayev bu xüsusda bildirir ki, indi Qarabağın erməni əhalisinin iki seçimi var: ya reinteqrasiya, Azərbaycanın tərkibində firavan yaşamaq, ya da Qarabağı tərk etmək: “Qarabağda ermənilərin “soyqırımı” yoxdur. Hər şey uydurmaq olar. Belə saxta xəbərlərin tarixi uzundur”. O qeyd edib ki, sadə Ermənistan əhalisi güc balansından xəbərdardır və daha yaxşı həyat haqqında düşünür: “Buna misal olaraq Qarabağın erməni əhalisinin Laçın sərhəd-keçid məntəqəsindən keçərkən Azərbaycan sərhədçiləri ilə təmaslarını göstərmək olar. Hətta nəyinsə, yəni xırda bir şeyin belə səhv olduğuna dair heç bir “sızma” yoxdur. Hamı sakitcə bir-biri ilə ünsiyyət qurur, erməni əhalisi hətta Azərbaycan sərhədçilərinə təşəkkür edir. Bu, şəffaf, yaxşı nümunədir. Bu onun göstəricisidir ki, sadə əhaliyə müdaxilə edilməsə, qorxudulmasa, çoxdan hər şey yoluna düşərdi”.
Tahir TAĞIYEV
