Bəzi ekspertlər payızda referendumun keçirələcəyi ilə bağlı məlumatlar yayırlar. Bunun səbəbini belə izah edirlər ki, Azərbaycanda referendumların keçirilməsində zaman intervalı 7 ildir. Bunu heç bir hüquqi-siyasi zərurətlə izah etmək mümkün deyil.
1995, 2002, 2009, 2016 və indi 2023. Bu ardıcıllığa baxsaq, izahı olmasa da, deməli yeni referendumun vaxtı çatıb. Amma referendumu zəruri edən hüquqi və siyasi məsələlər də var. Ölkədə mövcud inzibati idarəetmə sisteminin dəyişdirilməsi gözlənilir. Ölkədə inzibati bölgü regionlar üzrə aparıla bilər. Naxçıvan MR-ın hüquqi statusu ilə bağlı yeniliyin gözlənildiyi bildirilir. Ermənistanla sülh danışıqlarını izləyən beynəlxalq ekspertlər Naxçıvanın statusunu nümunə kimi Qarabağ ermənilərinə də tətbiq etməyin mümkünlüyünə işarə vurur. Odur ki, bu istiqamətdə dəyişiklik gözlənilir. Naxçıvanın statusunun dəyişəcəyi ilə bağlı məsələnin referenduma çıxarılacağı nə dərəcədə əsaslı sayıla bilər?
Müstəqil siyasətçi Bünyamin Qəmbərli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, iık olaraq referendumun 7 ildən bir keçirilməsi ilə bağlı bufer inanclar, standartlar yoxdur: “Referendum əsasən ehtiyaca görə və ölkənin yalnız taleyüklü məsələlərində həll yolu üçün keçirilir. Xalqın rəyindən kənarda məsələ həll etmək mümkün olmadığı hallarda da referenduma ehtiyac olur. Ona görə də, referendumun 7, ya 3 ildən bir olmasının heç bir standartı yoxdur. İkinci tərəfi isə payızda referendumun keçirilməsidir. Mən düşünürəm ki, payızda bu, baş verəcək. Çünki bu, bir neçə məsələ ilə bağlıdır. İnzibati ərazi bölgüsü, parlamentli idarəetməyə keçid və s. məsələlərlə bağlı referendum keçirilməsi gözlənilir. Konkret Naxçıvanın statusu ilə bağlı məsələyə gəldikdə isə, demək istəyirəm ki, Azərbaycan unitar dövlətdir. Naxçıvanda, Azərbaycanın digər hissəsində yaşayanlardan etnik, dil baxımından heç bir formada fərqlənməyən camaatdı. Naxçıvanın statusuna baxılması və dəyişdirilməsi ən doğru, optimal variantdır. Digər tərəfdən isə, Naxçıvanda hakimiyyətin bu cür formalaşması, yəni muxtar statusun olması Naxçıvan, Azərbaycan büdcəsinə ciddi bir yük gətirir. Demək olar ki, bir neçə nazirliyi çıxmaq şərti ilə, Naxçıvanda bütün nazirliklər, onların aparatları var. Həmçinin Naxçıvanda parlament var. Bunların hamısı büdcəyə əlavə yükdür. Mən də düşünürəm ki, Naxçıvanın statusu ləğv olunmalıdır. Necə ki, Zəngəzur, Qarabağ, Şirvan iqtisadi bölgələrdi, o cümlədən Naxçıvan iqtisadi bölgəsi yaradılmalı, idarəetmə sistemi də Azərbaycanda vahid sistemə keçməlidir. İkinci bir tərəfdən, Naxçıvanda bu statusun olması ermənilərin də hansısa formada müxtəlif tələblər irəli sürməsimə səbəb ola bilər. Dəyişdirilməsi o baxımdan da çox doğrudur ki, ermənilər də artıq heç bir tələb irəli sürə bilmir. Çünki Azərbaycan, dediyimiz kimi, unitar dövlətdir. Naxçıvanda bir müddət əvvəl konstitusiya, vəzifə, hakimiyyətlə bağlı ajiotaj yaranmışdı. Bütün bunlar, təbii ki, bəhanələrdi. Ona görə də mən düşünürəm ki, bu referendumun keçirilməsi gözləniləndir. O cümlədən düşünürəm ki, parlamentli respublikaya keçidlə bağlı məsələ də referendumun gündəliyində olacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
