Bütün dünyada qəbul olunub ki, inkişaf etmiş vətəndaş cəmiyyəti olmayan cəmiyyətlərdə səmərəli dövlət quruculuğu və cəmiyyətin inkişafı ilə məşğul olmaq mümkün deyil. Dövlət vətəndaş institutlarının müstəqilliyini qəbul etməli, tənqidə dözümlü olmalı və onlarla dialoqdan qaçmamalıdır.
Üçüncü sektor nümayəndələrinin nəinki oponent olmağa ixtiyarları var, onlar hətta mütləq tənqidçi mövqedə çıxış etməli, ortaya alternativ fikir və mövqe qoymalıdırlar. Dövlət qurumları bunu anlamalı və vətəndaş cəmiyyətinə şərait yaratmalıdır. Azərbaycan Respublikası müstəqilliyə qovuşduqdan sonra demokratik-hüquqi dövlət quruculuğunu özünün inkişaf yolu seçdi. Lakin bu dövlət quruculuğu prosesi heç də sadə olmadı. Müstəqilliyinin ilk illərində Azərbaycan öz tarixinin ən mürəkkəb dövrlərindən birini yaşamışdır. 1991-1993-cü illərdə Azərbaycanda hökm sürən xaos, özbaşınalıq, siyasi savatsızlıq və naşı idarəçilik, vətəndaş müharibəsi təhlükəsi, mövcud vəziyyəti daha da ağırlaşdıran aqressiv separatizm və ərazilərinin bir hissəsinin Ermənistan tərəfindən işğal olunması qarşıda duran həyati əhəmiyyətli bu vəzifələrin yerinə yetirilməsinə imkan vermirdi. Müstəqilliyinin ilk kövrək addımlarını atan Azərbaycanda dövlət quruculuğu prosesinə başlanması ölkədə, ilk növbədə, sabitliyin bərqərar olmasını zəruri edirdi. Məhz belə ağır şəraitdə hakimiyyətə qayıdan Ümummilli Lider Heydər Əliyev qısa müddət ərzində Azərbaycanda sabitliyi təmin etməyə nail olur və ölkəmiz qarşısında duran taleyüklü dövlət quruculuğu məsələlərini həyata keçirməyə başladı.
Məhz bu yanaşmadan sonra QHT-lərə yaşıl işıq yandırıldı
Müstəqilliyin ilk illərində QHT-lərlə dövlət qurumları arasında əlaqələrin qurulmasında çətinliklər var idi. Dövlət qurumları tərəfindən vətəndaş cəmiyyətinə qeyri-normal münasibətlər bəslənilirdi. Bunun nəticəsi idi ki, 1999-cu ildə QHT Forumu yarananda qurumun tədbirlərinə hansısa dövlət məmurunu dəvət etmək çox çətin olurdu. QHT Forumunun əksər təklifi dövlət strukturları tərəfindən dəstəklənmirdi. Bütün bunlarla yanaşı QHT-lərin regionlarda fəaliyyətinə heç bir şərait yaradılmır, əksinə onların fəaliyyətinə süni əngəllər yaradılırdı. Hətta o zaman bəzi məmurlar, rəsmi şəxslər üçüncü sektor təmsilçilərini hökumət, dövlət əleyhinə olan, antimilli qüvvələr kimi qəbul etməkdən belə çəkinmirdilər. Heç şübhə yox ki, bu məqamlar QHT-lərin fəaliyyətində böyük problemlər yaradırdı. Məhz bunları görən ulu öndər Heydər Əliyev 1999-cu ildə ATƏT-in İstanbul sammitində dövlət başçılarının qatıldığı görüşə QHT nümayəndələrini də dəvət etdi. Prezident Aparatında İstanbul sammitinin yekunlarına həsr olunmuş toplantıya da həmin QHT sektorunun nümayəndələri iştirak etdilər. Daha sonra bu ənənə davamlı olaraq davam etdirildi və QHT-lər mütəmadi olaraq dövlət və beynəlxalq səviyyəli tədbirlərə qatıldılar. Bu o demək idi ki, həmin dövrdə QHT sektoru bilavasitə Heydər Əliyevin dəstəyini almış oldu. Heydər Əliyev açıq şəkildə QHT-lərə dəstək verdiyini, bu institutlara böyük ehtiyac olduğunu, dövlət strukturlarının QHT-lərə dəstək verməyinin vacibliyini vurğulayırdı. Məhz bu yanaşmadan sonra vətəndaş cəmiyyəti institutları üçün yaşıl işıq yandırıldı və QHT-lər hökumət qurumları ilə çox yaxından əməkdaşlıq etməyə başladılar.
Yeni Agentliyə böyük səlahiyyətlər verildi
Vətəndaş cəmiyyətinin fəaliyyətinin keyfiyyətini və səmərəliliyini artırmaq üçün QHT-lərlə bağlı qanunlarda dəyişikliklər edilməsi zəruridir.
Məhz buna görə də, Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan Respublikasında qeyri-hökumət təşkilatlarına dövlət dəstəyi sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi və “Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının yaradılması haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2007-ci il 13 dekabr tarixli 674 nömrəli Fərmanının ləğv edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2021-ci il 19 aprel tarixli 1317 nömrəli Fərmanında dəyişiklik edilməsi haqqında Fərman imzalayıb. Fərmana əsasən, sənədə yeni bənd əlavə edilib.
Belə ki, Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinə qeyri-hökumət təşkilatlarının qrant maliyyələşməsi ilə bağlı müsabiqələrin keçirilməsinin müvəqqəti qaydasını, qrant məbləğinin müəyyən edilməsinin müvəqqəti meyarlarını və hər mövzu üzrə qrant məbləğinin yuxarı həddini, habelə Agentliyin maliyyələşdirdiyi layihələrin əlaqələndirilməsi və icrasına nəzarətin həyata keçirilməsi, icra olunan layihələrin monitorinqinin və qiymətləndirilməsinin aparılmasının qaydasını təsdiq etmək səlahiyyəti verilib.
Azərbaycanda müstəqilliyin ilk illərindən başlayaraq QHT-lərlə bağlı qanunvericilik bazası işlənilib, xeyli təkmilləşib. Əlbəttə ki, qanunvericilik bazasının yenidən işlənməsinə və əlavələrə ehtiyac var. Odur ki, Agentlik növbəti illərdə QHT-lərin hərtərəfli, effektiv fəaliyyət göstərməsi, eyni zamanda dövlət maraqlarına xidmət edən fəaliyyət göstərməsi üçün çox vacib olan qanunvericiliklə bağlı məsələlərə fikir bildirməlidir.
Azərbaycanla bağlı reallıqların dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, alternativ hesabatların hazırlanması prosesində vətəndaş cəmiyyəti çox faydalı işlər görür. Əlbəttə ki, bu istiqamətdə işləri daha da gücləndirməyə ehtiyac var və ümid edirik ki, bizim vətəndaş cəmiyyəti bu sahədə yaxın gələcəkdə daha yaxşı nümunələri ortaya qoya biləcək. Nəzərə alaq ki, postmüharibə dövrünün çağırışlarından irəli gələn çox ciddi məsələlər var və bu məsələlərin həllində vətəndaş cəmiyyəti institutları aktiv olaraq fəaliyyət göstərməlidirlər.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
