Məlum olduğu kimi, Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan dövlət başçılarının mayın 25-də Moskvada keçirilən görüşündə əldə edilmiş razılaşmaların həyata keçirilməsi məqsədilə Moskvada üç ölkənin baş nazirlərinin müavinlərinin həmsədrliyi ilə üçtərəfli İşçi Qrupun 12-ci iclası keçirilib.
Bildirilir ki, iclas konstruktiv şəraitdə keçib. Ermənistanla Azərbaycan arasında nəqliyyat kommunikasiyalarının blokadadan çıxarılmasının təşkili üsulları haqqında razılaşmada mühüm irəliləyişlər qeydə alınıb. Rusiya baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk bildirib ki, Arazdəyən-Culfa-Ordubad-Mehri-Horadiz marşrutu üzrə dəmir yolu əlaqəsinin bərpası və təşkili üzrə konkret addımların həyata keçirilməsi ilə bağlı ümumi anlaşma əldə olunması mühüm addımdır. O qeyd edib ki, Ermənistan Naxçıvan, Zəngəzur, Azərbaycan vasitəsilə Rusiyaya, Avropa ölkələrinə, İrana keçmək imkanı əldə edəcək. Qeyd edək ki, Cənubi Qafqazda iqtisadi və nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması Azərbaycanın postmüharibə dövründə Ermənistan qarşısında irəli sürdüyü əsas tələblərdən biri olub. İndi bunun icrası istiqamətində Ermənistan artıq müvafiq addımlar atır. Bütün bunlar Azərbaycanın Horadiz-Ağbənd dəmir yolunu sürətlə inşa etdiyi bir vaxtda qeydə alınır. Bu xətt gələn il istifadəyə veriləcək və o, Zəngəzur dəhlizinin mühüm tərkib hissəsidir. Zəngəzur dəhlizi isə, Cənubi Qafqazda sülhün bərqərar olması ilə yanaşı, təchizat zəncirinin təhlükəsizliyi üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Rəqəmsal inkişaf və nəqliyyat nazirinin müavini Samir Məmmədov bu xüsusda bildirir ki, Zəngəzur dəhlizi üzərindən Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu ilə Naxçıvan arasında reallaşdırılacaq regional kommunikasiya layihələri, işğaldan azad edilmiş ərazilərin mövcud potensialından tam istifadə edilməsi davamlı və dayanıqlı inkişaf, Azərbaycanın Cənubi Qafqazda sülh və əməkdaşlıq erasını təşviq etməsi üçün geniş imkanlar yaradır. Nazir müavini bildirib ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə dağılmış nəqliyyat infrastrukturunun yenidən qurulması, yeni avtomobil yollarının, dəmir yollarının inşası istiqamətində mühüm işlər görülür: “Həmin ərazilərdə Regional Nəqliyyat Baş Planı hazırlanıb və planın icrası istiqamətində mühüm işlər həyata keçirilib. Baş plana əsasən həyata keçirilən layihələr sırasında Horadiz-Ağbənd dəmir yolu mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Sözügedən layihənin 2024-cü ilin sonuna qədər yekunlaşması planlaşdırılır”. Azərbaycanın Türkiyədəki səfiri Rəşad Məmmədov isə diqqəti ona yönəldir ki, Zəngəzur dəhlizi layihəsi Ermənistanın özünü təhlükəsiz hiss etməsi üçün də vacibdir. Dəhlizin açılması ilə Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı məsafə 38 kilometr olacaq. O bildirib ki, bu, Türkiyənin Asiya ilə ticarət əlaqələri üçün əhəmiyyətlidir: “Zəngəzur dəhlizi Türkiyənin şərqlə qərb arasındakı əlaqəsini təmin edəcək”. Səfirin sözlərinə görə, Zəngəzur dəhlizi Ermənistanın inkişafı, gələcəyi üçün əhəmiyyətlidir: “Ermənistan son 30 ildə bir çox layihədən məhrum oldu. Bu layihələr Ermənistan yox, Gürcüstandan keçərək Türkiyə, Qara dəniz və Aralıq dənizinə çatdı. Ermənistan bu layihədən də kənarda qalsa, həyata keçirə biləcəyi başqa proyekti qalmayacaq”.
Baş verənlərlə bağlı Rusiyanın “Vestnik Kavkaza” portalı yazır ki, dəhliz Kreml üçün də müstəsna önəm kəsb edir: “Rusiya üçün Zəngəzur dəhlizi Ermənistan və Türkiyəyə yeni quru yolu olacaq. İndi rus avtomobilləri bu ölkələrə Gürcüstan ərazisindən keçərək, pis hava şəraiti səbəbindən mütəmadi olaraq bağlanan Gürcüstan Hərbi Magistral yolunun qeyri-sabit dağlıq yolu ilə getməlidir. Dəmir yolu əlaqəsi, yenə də, yalnız Gürcüstandan keçməklə, Azərbaycandan da dolama yolla: əvvəlcə Bakıya, oradan isə Bakı-Tiflis-Qars beynəlxalq marşrutu ilə rellaşır. Zəngəzur dəhlizi Rusiya avtomobillərinin Ermənistan və Türkiyəyə ilboyu bütün hava şəraitində çıxışını təmin edəcək və respublikalarla dəmir yolu əlaqəsini təxminən 200 km azaldacaq. Və əksinə - Ermənistan və Türkiyə Rusiyaya daha stabil və daha qısa yolla sərnişin və yük daşıya biləcək. Bundan başqa, Ermənistan Naxçıvan vasitəsilə İranla dəmir yolu əlaqəsi açacaq. Azərbaycan təkcə Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə çoxdan gözlənilən quru əlaqəni deyil, həm də tranzit rüsumlarına qənaət etməklə (Ermənistan və ya İran ərazisindən 40 km, Gürcüstandan keçən 250 km) Türkiyəyə daha bir çıxış əldə edəcək. Onunla birlikdə Azərbaycanın Xəzər limanları vasitəsilə Asiyadan Avropaya yük daşıyan bütün ölkələr, yəni ilk növbədə Çin bu çıxışı alacaq. Nəticədə Zəngəzur dəhlizi Cənubi Qafqaz vasitəsilə Şərq-Qərb istiqamətində qlobal yükdaşımaların ikinci (Bakı-Tiflis-Qarsdan sonra) nəqliyyat arteriyası olacaq. Onun işə salınmasından Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan, İran və Türkiyə, eləcə də Xəzərin şərq sahilindən Avropa İttifaqına və əksinə malları tez və etibarlı şəkildə çatdırmalı olan istənilən qeyri-regional oyunçular birbaşa faydalanacaq.Zəngəzur nəqliyyat dəhlizinin çərçivə variantı Rusiya prezidenti Vladimir Putin, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan tərəfindən 2020-ci il noyabrın 10-da İkinci Qarabağ müharibəsinə son qoymaq üzrə danışıqlar zamanı razılaşdırılıb”
Tahir TAĞIYEV
