Bu günlərdə Ermənistanda iqtisadiyyat naziri Vahan Kerobyanın rəhbərliyi ilə beynəlxalq yükdaşımaları üçün multimodal yüksək sürətli marşrutun işə salınması və Çabahar İran limanının operator fəaliyyətinə daxil edilməsi məsələlərini müzakirə etmək üçün idarələrarası işçi qrup yaradılıb. İşçi qrupun yaradılması barədə Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan qərar verib.
Məlumata əsasən, işçi qrupun vəzifələrinə Şərqi Asiya, Hindistan və İranı Gürcüstan və Qara dəniz vasitəsilə Avropa ilə birləşdirən “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinə alternativ, Ermənistanın iştirakı ilə yeni yük dəhlizinin həyata keçirilməsinin müzakirəsi daxildir. Bundan başqa, İran tərəfi ilə 2021-ci ildə yerlərin icarəyə verilməsi və investisiyalar müqabilində Çabahar limanında operatorluq fəaliyyəti ilə bağlı əldə edilmiş razılaşmalar üzrə danışıqların davamlılığının təmin edilməsi işçi qrup tərəfindən həyata keçiriləcək. Beləliklə, Ermənistan “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinə alternativ yaratmaq, özü də orada əsas iştirakçılardan biri olmaq niyyətindədir. Amma bu dəfə də Azərbaycan ermənilərin arzusunu gözündə qoyacaq. Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, Ermənistanın iddialarına baxmayaraq, “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin buradan keçməsi üçün ölkədə müvafiq infrastruktur hələdə yaradılmayıb. Düzdür, ekspertlər hesab edir ki, İran və Hindistan Ermənistanla bağlı iri nəqliyyat layihələri həyata keçirmək niyyətindədir. Amma Ermənistan 15 ilə yaxındır ki, “Şimal-Cənub” yolunun tikintisini başa çatdıra bilməyib. Bundan başqa, Qafandan Tatevə gedən alternativ Gorus-Qafan yolunun da səmərəliliyi azdır. Yolda yalnız 6-10 təkərli yük maşını istifadə edilə bilər, qoşqulu maşınlar isə oradan keçə bilməz. Ermənistan Nəqliyyatçılar İttifaqının rəhbəri Yeqişe Hovhannisyan bildirib ki, ölkə nəqliyyat layihələrindən istifadə etməli, bununla da Hindistan və İrana alternativ təqdim etməlidir: “Hindistan Ermənistan ərazisindən marşrutların açılmasında maraqlıdır. Ölkəmizdəki qəyyum vəziyyət də Hindistan üçün vacibdir. Bundan başqa, İranın Çabahar limanına artıq yüz milyonlarla dollar sərmayə qoyulub və investisiyalar davam edəcək”. O, həmçinin əmindir ki, Hindistan və İran öz yol xəritələrindən əl çəkməyəcəklər, çünki Ermənistandan keçən yol onlara müəyyən qədər sərbəstlik verəcək və tədarükün diversifikasiyasına kömək edəcək. Amma belə bir vaxtda bəlli olub ki, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və iranlı həmkarı İbrahim Rəisi Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinə dair saziş imzalayıblar. Rusiya dövlətinin başçısı tədbirə videobağlantı vasitəsilə qoşulub. Sənədə əsasən, Moskva və Tehran layihələndirmə, tikinti, eləcə də mal və xidmətlərin çatdırılmasını birgə maliyyələşdirəcək. Rəşt-Astara xəttinin uzunluğu 170 kilometr olacaq. Bu dəmir yolu “Şimal-Cənub” dəhlizinin quru hissələrini birləşdirəcək ki, bu da “Transxəzər” marşrutunun iqtisadi səmərəliliyini artıracaq. Rəşt-Astara xətti Moskva və Tehranın, Astara (İran) - Astara (Azərbaycan) xətti isə Moskva, Tehran və Bakının iştirakı ilə tikiləcək. Putin bundan öncə deyib ki, bu layihə təkcə Rusiya Federasiyası və İran deyil, həm də dünya ticarətinin bütün iştirakçıları üçün maraqlıdır, çünki logistika baxımından o, Süveyş kanalı və Qara dənizdəki boğazlara əhəmiyyətli əlavədir. Rusiya prezidentinin sözlərinə görə, belə bir qərar marşrutu ucuzlaşdırır, bu isə o deməkdir ki, malların yekun qiyməti daha aşağı olacaq.
Beləliklə, “Şimal-Cənub” dəhlizinin məhz Azərbaycandan keçən hissəsinn çəkilişi üçün müvafiq addımlar atılır. Bu da o deməkdir ki, dəhlizin Ermənistandan keçməsinə ehtiyac qalmayacaq. Həm də Ermənistandan fərqli olaraq, Azərbaycanda bütün zəruri infrastruktur da yaradılıb. Qeyd edək ki, “Şimal-Cənub” magistralının ümumi uzunluğunun 5-6 faizini təşkil edən hissələrə Ermənistanda dövlət artıq 300 milyon dollar xərcləyib. Tikintinin ümumi dəyərinə gəlincə, ən təxmini hesablamalara görə, tikinti Ermənistan büdcəsinə təxminən 4 milyard dollara başa gələcək. Buna isə Ermənistanın maliyyə gücü çatmır. Rusiyadan Hindistana qədər uzanan “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizində Cənubi Qafqaz regionu mühüm yer tutur. İndiki halda regionda yalnız Azərbaycan “Şimal-Cənub” dəhlizinin həyata keçirilməsi istiqamətində zəruri addımlar atır. Xüsusən də Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xəttinin istifadəyə verilməsi “Şimal-Cənub” dəhlizinin reallaşmasında, eləcə də Azərbaycan vasitəsilə Rusiya və İran arasında ticarət dövriyyəsinin artmasında mühüm rol oynayıb. Ancaq dəhlizin tam işə düşməsi üçün Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu Qəzvin-Rəşt dəmir yoluna birləşməlidir. Hazırda bu istiqamətdə də mühüm addımlar atılır. Bu dəhliz vasitəsilə yalnız bir istiqamətdən deyil, iki istiqamətdən Avropaya və əks istiqamətə göndərilən yüklər tranzit olaraq ölkəmizin üzərindən daşınacaq. Birinci istiqamət Astara (Azərbaycan) dəmir yolu vasitəsilə reallaşacaq. İkinci istiqamətdə isə Körfəz ölkələrindən İranın Bəndər Abbas limanına daxil olan yüklər yenə də Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə tranzit olaraq ölkəmizin ərazisindən Avropaya daşınacaq. Bu, bütün iştirakçılar üçün ən sərfəli hal sayılır.
Tahir TAĞIYEV
